Kisha e Shën Triadhës në Lavdar, dëshmi e shekullit XV

Kisha e Shën Triadhës në Lavdar të Oparit është një nga monumentet më të rëndësishme kishtare në krahinën e Korçës. E vendosur në një zonë të largët dhe me vlera të veçanta historike, ajo ruan kujtesën e një periudhe të rëndësishme të jetës orthodhokse në Shqipërinë juglindore.

Sipas studiuesit Aleksandër Meksi, kisha është ndërtuar në fillim të shekullit XV nga Ana, e bija e sundimtarit të Gjirokastrës, Gjin Zenevisit. Ajo ishte nëna e Gjin Muzakës dhe bashkëshortja e Teodor Muzakës, Andrea, biri i të cilit, Gjon Muzaka, i përmend këto të dhëna në gjenealogjinë e familjes së tij, të shkruar në vitin 1510.

Koha e ndërtimit të kishës mund të përcaktohet me afërsi nga të dhënat historike që ofron gjenealogjia e familjes Muzaka. Kjo e lidh monumentin jo vetëm me historinë kishtare të Oparit, por edhe me një nga familjet fisnike më të njohura shqiptare të mesjetës së vonë.

Në ditën e Shpirtit të Tërëshenjtë, Liturgjia Hyjnore në këtë kishë mori një kuptim të veçantë. Kisha e Shën Triadhës nuk është vetëm një monument arkitekture, por një vend lutjeje ku historia, kujtesa dhe besimi takohen në mënyrë të gjallë.

Në brendësi, kisha ka një organizim të veçantë arkitekturor. Në naos gjenden kolona dhe pilastra, mbi të cilat ngrihet sistemi i qemerëve të krahëve të kryqit dhe tamburi me kupolën. Në anën lindore ndodhet mjedisi i altarit me absidën gjysmërrethore, si nga brenda, ashtu edhe nga jashtë.

Forma e kryqit nuk dallohet lehtë mbi çati për shkak të mbushjeve të mëvonshme. Vetëm krahu perëndimor mund të shihet më qartë, sepse është i vetmi që nuk ka veshje përforcuese.

Në qendër të murit perëndimor ndodhet hyrja e kishës, e mbuluar me hark. Mbi të gjendet një nike e madhe dhe e lartë, që i përket frontonit të krahut të kryqit. Pjesa e poshtme e mureve është ndërtuar me gurë, ndërsa në pjesën e sipërme janë përdorur edhe tulla ndërmjet radhëve të gurëve dhe në fugat vertikale.

Tamburi tetëfaqësh është ndërtuar me tulla dhe gurë. Në të alternohen nike dhe dritare të rrethuara me harqe të shkallëzuara tullash. Kjo e bën leximin e jashtëm të monumentit të vështirë, sepse kisha ka pësuar ndryshime dhe ndërhyrje të pakujdesshme gjatë kohës.

Një veçori e rëndësishme e kishës është mënyra e mbulimit të mjediseve këndore. Ndryshe nga ndërtime të tjera të këtij tipi, ato mbulohen me qemer cilindrik, të hapur ndaj aksit gjatësor të kishës. Kjo është një zgjidhje që haset gjerësisht në arkitekturën pasbizantine.

Kisha e Shën Triadhës është njohur edhe si monument i trashëgimisë kulturore. Ajo dëshmon për vazhdimësinë e traditës ndërtimore bizantine dhe pasbizantine në zonën e Korçës, si edhe për praninë e thellë të besimit orthodhoks në Opar.

Kremtimi i fundit në këtë vend të shenjtë e solli sërish në vëmendje rëndësinë e kishave të largëta të Mitropolisë së Korçës. Ato nuk janë vetëm gjurmë të së kaluarës, por pika të gjalla të kujtesës shpirtërore, që duhen njohur, ruajtur dhe vizituar.

Burimi: Aleksandër Meksi, Kishat bizantine dhe pasbizantine në Shqipëri, shek. VII–XV, Botimet Uegen, fq. 221–222.