Kisha e Shën Kollit në Shelcan, thesari i Onufrit në Shpat
Monumenti i vitit 1625 ruan afreske të pikturuara nga Onufri dhe mbetet një nga dëshmitë më të rëndësishme të trashëgimisë kishtare e artistike në krahinën e Shpatit.
Kisha e Shën Kollit në Shelcan, thesari i Onufrit në Shpat
Në fshatin Shelcan, në krahinën malore të Shpatit të Elbasanit, ndodhet Kisha e Shën Kollit, një nga monumentet më të rëndësishme të trashëgimisë orthodhokse dhe artistike në këtë zonë. Kisha daton në vitin 1625 dhe është shpallur monument kulture në vitin 1948.
Ajo është ndërtuar në formën e një bazilike të thjeshtë, me përmasa 13.53 x 6.30 metra. Naosi është pa shtylla, ndërsa çatia është me një kulm. Apsidat dallohen për të çarat vertikale, të cilat zëvendësojnë dritaret dhe i japin ndërtesës një karakter të veçantë arkitektonik.
Vlera më e madhe e Kishës së Shën Kollit lidhet me afresket e saj, të cilat i atribuohen mjeshtrit të madh Onufri. Këto piktura murale përbëjnë një pasuri të çmuar të artit kishtar shqiptar dhe dëshmojnë nivelin e lartë të ikonografisë orthodhokse në shekullin XVII.
Në këtë kishë ka shërbyer At Pali Qosja, i cili kujtohet për mikpritjen dhe përzemërsinë që karakterizon banorët e Shpatit. Kisha, përveç vlerës monumentale, mbetet edhe një vend kujtese për jetën shpirtërore të komunitetit vendas.
Afresket janë të organizuara në disa breza ikonografikë. Brezi i parë përbëhet nga dekoracioni i mandilit. Në brezin e dytë shenjtorët paraqiten me trup të plotë. Në brezin e tretë ata paraqiten në formë busti, ndërsa në brezin e katërt zhvillohen skena biblike.
Në anën e djathtë të hyrjes paraqiten figura të shumta shenjtorësh, ndër të cilët Shën Kristofori, Shën Marina, Shën Zosima, Maria Egjiptiane, Shën Aleksi, Shën Joan Vladimiri, Shën Trifoni, Shën Mërkuri, Shën Minai, Shën Jakobi, Shën Nikita, Shën Parashqevia, Shën Nikolla dhe Petro i Aleksandrisë.
Në anën e majtë të hyrjes paraqiten Shën Kostandini dhe Shën Elena, Shën Kiriaku, Shën Efthimi, Shën Sava, Shën Andoni, Profeti Ilia, Anargjendët Kozmai dhe Damiani, Teodor Tironi, Teodor Stratilati, Shën Prokopi, Shën Nestori, Shën Dhimitri, Shën Gjergji dhe Kryeengjëlli Mihail.
Në paraqitjet në bust, sipër derës dhe në anën e djathtë, dallohen Shën Varvara, Teodos Kinovjarku, Pavli i Thjeshtë, Shën Makriani, Joan Kaliviti, Shën Pahomi, Kryeengjëlli Gabriel, Shën Nikita, Shën Aleksandri, Shën Serxhi, Shën Anania dhe Kryeengjëlli Mihail.
Ndërsa në anën e majtë paraqiten Shën Ekaterina, Shën Anastasia, Shën Irini, Shën Theopisti, Shën Agapi, Dielli, Shën Viktori, Shën Vinçenti, Shën Evgjeni, Shën Mario, Shën Oresti, Shën Afksenti, Shën Julia, Shën Kiriku, Shën Pandelejmoni, Shën Nikolla, Makari i Egjiptit dhe përsëri figura e Diellit.
Programi ikonografik plotësohet me skena të rëndësishme biblike, si Ungjillëzimi i Hyjlindëses, Krishtlindja, Paraqitja në Tempull, Pagëzimi, Ngjallja e Llazarit, Hyrja në Jerusalem, Darka Mistike, Mikpritja e Abrahamit dhe Sarës ndaj tre engjëjve, Fjetja e Hyjlindëses, Tradhtia e Judës, Krishti para Pilatit, Kryqëzimi, Vajtimi i grave miroprurëse, shfaqja e Krishtit te Maria Magdalena, Zbritja në Had dhe Analipsi.
Kisha e Shën Kollit në Shelcan nuk është vetëm një monument arkitektonik. Ajo është një dëshmi e gjallë e besimit, artit dhe kujtesës shpirtërore të krahinës së Shpatit. Afresket e saj, të lidhura me emrin e Onufrit, e bëjnë këtë kishë një nga vendet më të çmuara të trashëgimisë sonë kishtare dhe kulturore.
