Etërit e Sinodit II Ekumenik dhe dëshmia e Shën Joan Vladimirit

Kisha kremton kujtimin e Etërve të Sinodit të Dytë Ekumenik, si edhe kujtimin e Dëshmor Vasiliskut dhe të Shën Joan Vladimirit, i cili në Elbasan kremtohet më 4 qershor.

Sinodi i Dytë Ekumenik u mblodh në Konstandinopojë në vitin 381, në një periudhë kur Kisha po kalonte ende trazira të mëdha pas Sinodit të Parë të Nikeas. Vendimet e Nikeas nuk u pranuan menjëherë nga të gjithë dhe për shumë dekada arianizmi vazhdoi të shkaktonte përçarje, sidomos në Lindje. Përkrahësit e besimit të drejtë shpesh u përndoqën, ndërsa mësimet heretike gjetën herë pas here edhe mbështetje politike.

Në këtë kontekst, perandori Theodhos i Madh thirri Sinodin e Konstandinopojës, ku u mblodhën 150 episkopë të Lindjes. Fillimisht punimet u drejtuan nga Shën Meleti i Antiokisë, një nga mbrojtësit e mëdhenj të Orthodhoksisë. Pas fjetjes së tij të papritur, drejtimin e mori Shën Grigor Theologu, i cili u fronëzua Kryepiskop i Konstandinopojës. Më vonë, për shkak të mosmarrëveshjeve kishtare dhe akuzave për transferimin e tij në kryeqytet, ai u tërhoq me përulësi. Në vend të tij u zgjodh Shën Nektari, i cili kryesoi më pas Sinodin.

Ndër Etërit që shkëlqyen në këtë Sinod ishin Shën Kirilli i Jerusalemit, Shën Amfiloku i Ikoniumit, Shën Petro i Sevastisë dhe Shën Grigori i Nisës, vëllai i Shën Vasilit të Madh. Nëpërmjet tyre dhe dishepujve të tij, prania teologjike e Shën Vasilit ndihej ende fuqishëm, edhe pse ai kishte fjetur dy vjet më parë. Puna e tij teologjike dhe kishtare gjeti në këtë Sinod kurorëzimin e saj.

Etërit, të ndriçuar nga Shpirti i Shenjtë, shpallën qartë besimin në Trininë e Shenjtë: Atin, Birin dhe Shpirtin e Shenjtë, tre Persona hyjnorë, të bashkësubstancshëm dhe të pandarë. Ata dënuan arianizmin dhe mësimet e tjera heretike, veçanërisht herezinë e Pnevmatomakëve, të cilët mohonin hyjninë e Shpirtit të Shenjtë.

Rëndësia më e madhe e këtij Sinodi qëndron në plotësimin dhe vulosjen e Simbolit të Besimit, Besores që Kisha Orthodhokse e ruan dhe e rrëfen deri sot. Ky tekst nuk është thjesht një formulim doktrinar, por shprehja më e përmbledhur dhe më e saktë e besimit të Kishës në misterin e shpëtimit.

Besorja, e konfirmuar nga Sinodet Ekumenike të mëvonshme, u bë kriter i patundur i besimit orthodhoks. Duke u recituar në çdo Liturgji Hyjnore dhe në jetën e përditshme shpirtërore, ajo bashkon besimtarët me besimin e Apostujve dhe të Etërve, duke ruajtur unitetin e Kishës në shekuj.

Para përfundimit të punimeve, Etërit miratuan edhe shtatë kanone me rëndësi kishtare. Njëri prej tyre përcaktoi se episkopi i Konstandinopojës, si kryeqyteti i Perandorisë dhe “Roma e Re”, do të kishte vend nderi menjëherë pas episkopit të Romës. Më 30 korrik 381, perandori Theodhos ratifikoi veprën e Sinodit dhe urdhëroi që kishat e marra nga heretikët t’u ktheheshin orthodhoksëve.

Në këtë ditë përkujtohet edhe Shën Joan Vladimiri, një figurë shumë e dashur për traditën kishtare të trevave tona. Ai lindi në Krajë, afër Shkodrës, dhe u bë sundimtar i drejtë, i pastër në jetë dhe i përkushtuar në përhapjen e besimit orthodhoks.

Tradita tregon se, gjatë një udhëtimi me gjeneralët e tij, pranë Elbasanit, ai pa një shqiponjë që mbante në krahë një kryq të ndritshëm. Shqiponja e lëshoi kryqin në tokë dhe u zhduk. Joani e mori kryqin me frikë Perëndie dhe më vonë ngriti një kishë në atë vend.

Bashkëshortja e tij, Kozara, ishte motra e carit bullgar Vladislav. Ky i fundit, duke dashur të merrte mbretërinë e Joan Vladimirit, e ftoi atë në Ohër dhe iu betua në Ungjill dhe në një kryq të shenjtë se nuk do t’i bënte keq. Por pabesia e tij u zbulua shpejt. Ai e goditi Joanin me shpatë në qafë, por nuk mundi ta vriste. Atëherë Shën Joani, me durim dhe madhështi shpirtërore, i dha kryqin dhe i tha se me të do të mund ta vriste.

Para martirizimit, ai i këshilloi shoqëruesit e tij të ruanin besimin orthodhoks, të qeverisnin me drejtësi popullin dhe të mos merrnin hak për vrasjen e tij, që të mos derdhej gjak vëllazëror. Më pas iu pre koka dhe, sipas traditës, martiri e mori kokën e tij në duar dhe shkoi deri në kishën që kishte ngritur pranë Elbasanit, ku edhe u varros.

Bashkëshortja e tij, Kozara, mbeti pranë kishës për gjithë jetën, në një ndërtesë që ngriti afër saj. Me kalimin e kohës, ky vend u zhvillua në manastir, i cili u shkatërrua dhe u ringrit disa herë gjatë historisë.