Kisha-bunker e Shën Nikollës në Lin

Në majën e gadishullit të Linit, pranë Pogradecit, ndodhet një nga dëshmitë më të veçanta të historisë së dhimbshme dhe njëkohësisht shpresëdhënëse të trashëgimisë shpirtërore orthodhokse: kisha-bunker e Shën Nikollës.

Dikur, në këtë vend ngrihej Kisha e Shën Nikollës, ose Shën Kollit, siç njihej nga banorët vendas. Sipas kujtesës së komunitetit, ajo ishte ndërtuar rreth gjysmës së dytë të shekullit XIX. Prania e saj dëshmohet edhe në hartën e gjeologut francez Jacques Bourcart, të publikuar në Paris në vitin 1921, ku paraqitet kisha e atëhershme e fshatit Lin. Kjo e bën vendin jo vetëm një pikë me rëndësi fetare, por edhe një dëshmi të vjetër të kujtesës historike të zonës.

Në vitin 1967, me shpalljen e Shqipërisë si shtet ateist nga regjimi komunist, shumë kisha, xhami, teqe dhe objekte të tjera kulti u shkatërruan, u mbyllën ose u kthyen në objekte me funksione krejt të tjera. Edhe Kisha e Shën Nikollës në Lin nuk i shpëtoi këtij fati tragjik. Ajo u shemb dhe pranë themeleve të saj u ndërtua një bunker betoni, i vendosur në pikën më të lartë të gadishullit, nga ku kontrollohej bregu i liqenit.

Për banorët vendas, shkatërrimi i kishës  Ishte goditje ndaj një pjese të rëndësishme të identitetit të tyre shpirtëror, kulturor dhe historik. Në vendin ku dikur ngrihej një hapësirë lutjeje, u vendos një simbol i frikës, izolimit dhe paranojës së kohës.

Pas rënies së regjimit komunist në vitet ’90, banorët e Linit i dhanë këtij vendi një kuptim të ri. Bunkeri, i ndërtuar si objekt ushtarak, u rikthye simbolikisht në faltore. Brenda tij u vendosën ikona shenjtorësh, ndërsa vendi ku dikur ruheshin arka me fishekë u bë hapësirë lutjeje, ku besimtarët ndezin qirinj dhe kujtojnë Shën Nikollën.

Kështu, bunkeri i Linit ruan sot dy histori të kundërta: historinë e dhunës ndaj besimit dhe historinë e ringjalljes së tij. Nga një vend lufte, ai u kthye në një vend paqeje. Nga një ndërtim i frikës, u bë një shenjë e kujtesës dhe e shpresës.

Kjo hapësirë lidhet edhe me periudha të tjera të trazuara. Thuhet se gjatë vitit 1997, në kohën e kaosit që përfshiu vendin, disa të rinj të armatosur kryenin të shtëna nga zona e bunkerit drejt fshatrave të parë të Maqedonisë së Veriut, si Radozhda dhe Kalishta. Megjithëse nuk raportohet për të dëmtuar, gjurmët e plumbave ruhen ende në disa banesa, duke kujtuar një tjetër periudhë frike dhe pasigurie për banorët e kësaj zone kufitare.

Kisha-bunker e Shën Nikollës ka tërhequr vëmendje edhe përtej historisë së saj fetare. Bunkeri në majën e gadishullit ka shërbyer si sheshxhirim për disa filma shqiptarë, ndër të cilët përmendet edhe filmi “Natë pa hënë”. Po ashtu, zona e Linit është bërë shpesh pjesë e dokumentarëve, reportazheve dhe kronikave televizive, për shkak të peizazhit të saj të rrallë dhe historisë së veçantë.

Sot, kisha-bunker e Shën Nikollës është kthyer në një atraksion për vizitorët dhe turistët e huaj. Ajo ngjall kureshtje jo vetëm për formën e saj të pazakontë, por edhe për historinë që mbart: një histori ku dhuna ideologjike nuk arriti ta shuante kujtesën shpirtërore të komunitetit.

Në këtë vend të vogël mbi liqen, historia e Shqipërisë së shekullit XX lexohet në mënyrë të prekshme. Kisha e shembur, bunkeri i ngritur mbi kujtesën e saj dhe ikonat e vendosura më vonë nga banorët tregojnë rrugën e gjatë nga shkatërrimi te ringjallja.

Kisha-bunker e Shën Nikollës në Lin përbën një kujtesë e gjallë se besimi, edhe kur përndiqet, mund të mbijetojë në ndërgjegjen e njerëzve dhe të rikthehet përsëri në vendin e tij.