“Jeta ime nuk ka kuptim pa Krishtin dhe Shën Marinë” - Martirizimi pa gjyq i Atë Mina Ikonomit
Një nga kapitujt më të errët të historisë së Shqipërisë gjatë shekullit XX
Një nga kapitujt më të errët të historisë së Shqipërisë gjatë shekullit XX është përndjekja sistematike e fesë dhe e klerit gjatë regjimit komunist. Politika ateiste e diktaturës synoi të shkatërronte institucionet fetare dhe të zhdukte ndikimin shpirtëror që ato ushtronin në jetën e shoqërisë shqiptare. Në këtë kontekst tragjik, shumë klerikë të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë u përballën me burgime, tortura, internime dhe ekzekutime pa gjyq. Mes tyre qëndron edhe figura e ndritur e Atë Mina Ikonomit, një klerik i përkushtuar dhe një martir i besimit.
Dokumente të rëndësishme mbi përndjekjen e klerit ortodoks ruhen në dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit. Në dosjen me nr 61 të Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit: Emërtimi i Sektorit dega e II-të gjatë regjimit komunist me titull: Dosja e objektit për Kryepeshkopatën e klerit Ortodoks, histori mbi klerin ortodoks në Shqipëri edhe dokumente të tjera mbi veprimtarinë e tij që është hapur në 28 Korrik të vitit 1958 dhe është mbyllur më 20- Qershor të vitit 1965, sasi e fletëve 115, në faqet 89 dhe 90, gjenden emrat e klerikëve të ekzekutuar, burgosur dhe internuar të 18 prej tyre. Kjo dosje është hapur më 28 korrik 1958 dhe është mbyllur më 20 qershor 1965, duke përmbajtur 115 fletë dokumentacion. Në faqet 89–90 të saj përmenden emrat e 18 klerikëve të ekzekutuar, të burgosur ose të internuar. Megjithatë, vërehet një mospërfshirje e qëllimshme e shumë klerikëve të tjerë ortodoksë – më shumë se 90 prej tyre – të cilët u vranë pa gjyq, u torturuan ose u zhdukën pa lënë gjurmë.
Historia e këtyre martirëve po nxirret gradualisht në dritë nga studiues, historianë dhe institucione kishtare, ndër të cilat edhe Radio “Ngjallja”, e cila ka ndërmarrë një nismë për të dokumentuar dhe bërë publike këto histori të harruara. Një nga këta martirë është Atë Mina Ikonomi, klerik nga fshati Zhepë pranë Çarçovës së Përmetit, në territorin e Mitropolisë së Gjirokastrës.
Jeta dhe formimi
Atë Mina Ikonomi lindi më 11 nëntor 1897 nga prindërit Ilia dhe Eleni. Ai kreu arsimin fillor në vendlindje dhe më pas vazhdoi studimet në Selanik, ku përfundoi gjimnazin. Studimet e larta i kreu në Universitetin e Athinës, në Fakultetin e Shkencave, ku u diplomua në matematikë. Më vonë vazhdoi studimet edhe në Francë, duke u përgatitur për profesionin e profesorit të matematikës.
Fillimisht punoi si mësues, por thirrja shpirtërore e çoi drejt shërbimit kishtar. Ai u dorëzua prift dhe filloi të shërbente në disa fshatra të krahinës së Përmetit dhe Gjirokastrës. Veprimtaria e tij baritore shtrihej në rreth dhjetë fshatra, nga Dervishani deri në zonën e Hllomos.
Atë Minai nuk u kufizua vetëm në shërbesën liturgjike. Ai u përkushtua edhe në edukimin e brezave të rinj, duke ndihmuar në hapjen dhe funksionimin e shkollave në zonat e thella gjatë periudhës së Mbretërisë së Zogut. Kur në disa zona shkollat u mbyllën për mungesë mësuesish, ai mori përsipër të arsimonte fëmijët, duke i kthyer hajatet e kishave në vende ku mësohej shkrim e këndim.
Banorët e zonës e kujtojnë si një njeri të ditur, të drejtë dhe të përkushtuar. Ai zotëronte disa gjuhë të huaja dhe gëzonte respekt të madh në popull. Për kontributin dhe shërbimin e tij të vyer, u nderua me gradën kishtare Ikonom, si dhe me dekoratën e Shën Marisë.
Përndjekja gjatë regjimit komunist
Pas vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri në nëntor të vitit 1944, situata për institucionet fetare u përkeqësua ndjeshëm. Kleri shihej si një pengesë për instalimin e ideologjisë ateiste dhe për kontrollin ideologjik të shoqërisë.
Atë Mina Ikonomi, së bashku me klerikë të tjerë si At Aleks Lipe, u vendos në shënjestër të autoriteteve komuniste. Ai kundërshtoi hapur regjimin dhe mbrojti lirinë fetare dhe dinjitetin e besimit. Për këtë arsye, u arrestua për herë të parë në vitin 1946. Megjithatë, për shkak të mungesës së provave, u lirua.
Por Sigurimi i Shtetit nuk reshti së përndjekuri. Në vitin 1948, gjatë një shërbese në Kishën e Shën Nikollës, e cila ishte e mbushur me besimtarë, agjentët e Sigurimit ndërhynë brutalisht. Ata hynë në kishë gjatë Meshës Hyjnore, e ndaluan priftin dhe i hoqën me dhunë rrobat priftërore, duke e tërhequr zvarrë para besimtarëve dhe duke e futur në automjetin e tyre. Ky akt poshtërues dhe çnjerëzor tronditi thellë komunitetin.
Ai u dërgua në burgun famëkeq të Gjirokastrës. Sipas dëshmive të bashkëvuajtësve, Atë Minai u torturua barbarisht dhe u trajtua si një kriminel i rëndomtë. Torturat e shumta i shkaktuan plagë të rënda që çuan në vdekjen e tij. Ai u ekzekutua pa gjyq, dhe vendi i varrimit të tij mbetet i panjohur edhe sot.
Megjithatë, qëndresa e tij mbeti e pathyeshme. Edhe përballë torturave çnjerëzore, ai refuzoi të hiqte dorë nga besimi dhe nga shërbimi ndaj Krishtit. Kur iu ofrua mundësia për të braktisur priftërinë dhe për t’u kthyer në jetën civile në këmbim të lirisë, ai deklaroi me guxim:
“Jeta ime nuk ka kuptim pa Krishtin dhe Shën Marinë.”
Këto fjalë u bënë dëshmi e besimit të tij të palëkundur dhe e sakrificës së tij për Kishën.
Vuajtjet e familjes
Persekutimi nuk përfundoi me vdekjen e Atë Minait. Familja e tij u përball me diskriminim dhe vuajtje të vazhdueshme. Djali i tij, Niko Ikonomi, dëshmon se familja konsiderohej “armike e popullit”. Ata u përballën me presione, përjashtime nga puna dhe kufizime në jetën e përditshme.
Megjithatë, edhe në këto kushte, familjarët ruajtën besimin e tyre. Ata vazhduan të kujtonin dhe të nderonin sakrificën e Atë Minait, duke e konsideruar atë martir të Krishtit dhe të Kishës.
Kujtimi i martirit
Pas rënies së regjimit komunist, kujtimi i Atë Mina Ikonomit u ringjall. Në zonën e Çarçovës dhe në Mitropolinë e Gjirokastrës ai përkujtohet me nderim të veçantë. Në kishën e zonës është vendosur pllaka përkujtimore që dëshmon për jetën dhe sakrificën e tij.
Historia e Atë Mina Ikonomit përbën një dëshmi të gjallë të qëndresës së klerit ortodoks në Shqipëri përballë dhunës dhe represionit komunist. Ajo është një shembull i fuqishëm besimi dhe sakrifice për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.
Në një kohë kur shumë u detyruan të heshtnin ose të nënshtroheshin, Atë Minai zgjodhi të qëndrojë besnik ndaj Krishtit dhe Kishës së Tij, deri në sakrificën e jetës.
Siç thotë edhe Shkrimi i Shenjtë:
“I drejti do të kujtohet përjetë.” (Ps. 111:6)
Kështu, edhe kujtimi i Atë Mina Ikonomit mbetet i gjallë në ndërgjegjen e Kishës dhe të popullit, si një dëshmi e përjetshme e besimit dhe e martirizimit për Krishtin.
Amin.
