Pas vizitës së Patriarkut Bartolome, Patriarkut Daniel i propozohet takim në Moskë
Pse një takim me Patriarkun Rus do të ishte shprehje e pavarësisë së Kishës Bullgare dhe e qëndrueshmërisë së saj në dialog.
Këshilli redaktues i Bashkimit të Gazetarëve Ortodoksë në Bullgari publikoi një editorial mbi marrëdhëniet e Kishës Ortodokse Bullgare me Fanarin dhe me Patriarkanën e Moskës. Sipas Bashkimit të Gazetarëve Ortodoksë në Bullgari, një takim i mundshëm i Patriarkut Daniil me Patriarkun Kiril do të ishte vazhdim i dialogut kishtar dhe shprehje e pavarësisë së KOB-së. Më poshtë sjellim tekstin e plotë.
Një muaj pas vizitës së Patriarkut Bartolomeu të Kostandinopojës në Bullgari, nga 17 deri më 19 tetor 2026, çështja e drejtimit dhe e qëllimit strategjik të diplomacisë kishtare bullgare mbetet e hapur. Shërbesa e përbashkët me Patriarkun Daniel në Manastirin e Rilës më 19 tetor u shndërrua në kulmin simbolik të një vargu hapash dhe gjestesh publike miqësore midis Sofjes dhe Fanarit. Ato dëshmojnë jo vetëm për ruajtjen e kungimit kishtar me Patriarkanën e Kostandinopojës, por u tregojnë edhe vëzhguesve të jashtëm një prirje drejt marrëdhënieve më intensive dhe një mirëbesimi më të madh reciprok nga ç'kishin pritur ndoshta shumëkush.
Zgjedhja e Patriarkut Daniel si Primat i KOB-së shpesh është interpretuar si humbje e madhe për krahun pro-Fanarit në Kishën Bullgare dhe në Sinod. Që atëherë, në media dhe në rrjetet sociale, patriarkut i ngjitin një mori etiketash. Nga „rusofil“ deri te „agjent i Kremlinit“ dhe „armë hibride e Moskës“, për shkak të asaj që ne e konsiderojmë qëndrim të qëndrueshëm të krishterë dhe kanonik. Pikërisht prej këtij qëndrimi buronte kritika e tij ndaj veprimeve të diskutueshme të Patriarkut Bartolomeu në Ukrainë dhe ndaj pasojave të tyre të hidhura.
Prandaj vargu i përmendur i hapave reciprokë drejt afrimit me Kostandinopojën ndoshta i ka befasuar jo pak nga kritikët e tij nga kampi liberal dhe pro-Fanarit. Por edhe më shumë ai befasoi një pjesë të konsiderueshme të mbështetësve të tij. Ndërsa te disa zelltarë të traditave ortodokse dhe rusofilë shkaktoi trazim, shqetësime serioze dhe madje indinjatë të zhurmshme. Dhe ja që tani njerëz me pikëpamje ekstreme nga poli tjetër i simpative gjeopolitike dhe ideologjike e quajnë patriarkun „tradhtar“, „ekumenist“ dhe „bashkëfajtor në skizmë“, i cili „është përkulur para Departamentit të Shtetit“.
Neve gjithmonë na ka qenë më e afërt pikëpamja e shprehur nga gazetari Javor Daçkov në një publikim të tij, menjëherë pas zgjedhjes së Shenjtërisë së Tij:
„Në Kishën Ortodokse Bullgare ndodhi një mrekulli. Patriarku Daniil nuk është as rusofil, as grekofob, ai është murg bullgar“.
Për më tepër, duhet të kujtojmë gjithmonë se Kisha jonë nuk drejtohet nga patriarku i vetëm, por nga Sinodi, mbi qëndrimin dhe vullnetin kolektiv të të cilit hierarku nuk ka pushtet. Dhe ne shpesh nuk kemi një pasqyrë të plotë të proceseve të brendshme dhe të motiveve të Sinodit, për të gjykuar me maturi vendimet e tij dhe se kush mban përgjegjësinë kryesore për to.
Në këto rrethana, mbështetemi te Zoti, te parimësia dhe mençuria e patriarkut. Ne dhe mijëra të krishterë të tjerë ortodoksë, si në Bullgari ashtu edhe jashtë saj, vazhdojmë t'i besojmë. Besojmë se ai do të arrijë të zgjedhë rrugën e drejtë, të mesme.
Një sprovë për mirëbesimin
Pa dyshim, sot ky mirëbesim yni po kalon nëpër sprova. Një prej tyre ishte bashkëshërbimi në Manastirin e Rilës, kur mysafiri nga Kostandinopoja përmendi drejtuesin e organizatës skizmatike, të krijuar me vullnetin e politikanëve bashkëkohorë dhe fajtore për krime të panumërta kundër të krishterëve ortodoksë në Ukrainë. Në praninë e patriarkut tonë dhe të murgjve, në Të Shenjtën e të Shenjtave për bullgarët.
Kjo ngjarje pati jehonë të gjerë dhe shkaktoi protestë në bashkësinë ortodokse, e cila ndonjëherë merrte forma të papranueshme. Mendojmë se shpjegimet e dhëna më vonë nga patriarku dhe, veçmas, nga Sinodi e shuan vetëm pjesërisht etjen për përgjigje të besimtarëve të zellshëm.
Sipas nesh, ngjarjeve të fundit në marrëdhëniet me Kostandinopojën duhet t'u jepet vlerësimi i duhur, por pa nxitim dhe pa e ekzagjeruar rëndësinë e tyre, as në planin kanonik, as në atë moral, as në atë diplomatik. Sepse i drejtë mund të jetë vetëm vlerësimi i vendosur në kontekstin e të gjitha deklaratave dhe veprimeve të rëndësishme të patriarkut gjatë viteve të mëparshme, para dhe pas zgjedhjes së tij. Ato nuk mund thjesht të harrohen ose të fshihen. Edhe më e rëndësishme është se çfarë do të pasojë dhe si do të jenë marrëdhëniet e Kishës sonë me kundërshtarët më të hapur të Fanarit.
Dhe këtu duhet ta shtrojmë pyetjen drejtpërdrejt: a duhet që shembujt e fundit të forcimit të kungimit me Kostandinopojën të shihen si distancim i Sofjes nga Kisha Ruse? Dhe a mundet Kisha Ortodokse Bullgare të ruajë kungim të përzemërt dhe të zhvillojë dialog të qëndrueshëm me të dyja patriarkanat, duke u udhëhequr nga vlerat e së vërtetës dhe të unitetit të Ortodoksisë botërore, dhe duke ruajtur qëndrimin e saj të qartë për çështjet e diskutueshme, në vend që ta përshtatë atë me njërin prej kampeve për arsye jashtëkishtare?
Jemi të bindur se kjo është e mundur dhe se sot një detyrë e rëndësishme për KOB-në është të mos lejojë që të futet në kurthin e të menduarit konfrontues që po ndizet në mbarë botën, dhe të mos i reduktojë marrëdhëniet kishtare në një zgjedhje midis dy kampeve. Sepse, fatkeqësisht, në trupin e Ortodoksisë botërore tashmë janë shfaqur të çara, dhe një detyrë vërtet fisnike do të ishte të parandalohej thellimi i tyre dhe të shëroheshin ndarjet, e jo të mbahej anë me njërën nga palët në mosmarrëveshje.
Dialogu si parim dhe mjet, jo si tërheqje
Bazën për një qasje të tillë e vendosi vetë Patriarku Daniil. Më 18 tetor ai e shpjegoi shërbesën e përbashkët me nevojën që mosmarrëveshjet të kapërcehen përmes dialogut dhe përmbajtjes, e jo përmes kundërvënies dhe ndarjes. Siç njoftoi atëherë Kisha Ortodokse Bullgare, ai u shpreh në mbështetje të dialogut, pa i mohuar megjithatë mosmarrëveshjet ekzistuese.
Sigurisht, ky parim do të kishte kuptim nëse zbatohet në mënyrë të qëndrueshme. Do të ishte logjike që dialogu me Kostandinopojën të mos i përjashtonte takimet me Moskën ortodokse. Dhe nëse dikush jashtë Bullgarisë apo edhe brenda vendit mendon të kundërtën dhe pret pikërisht këtë, Kisha nuk duhet të bëhet peng i pritshmërive dhe i llogarive të tij. Në të njëjtën mënyrë, çdo komunikim me Patriarkun e Moskës nuk duhet të paraqitet si zgjedhje „gjeopolitike“ apo „eklesiologjike“ dhe si heqje dorë nga marrëdhëniet me Kostandinopojën. E vetmja zgjedhje është Kisha e Shenjtë, Katolike dhe Apostolike dhe përpjekja që ajo të ruhet në tërësinë dhe pastërtinë e saj.
Gatishmëria për komunikim në nivel të lartë dhe në atmosferë vëllazërore si me Patriarkun Bartolomeu, ashtu edhe me Patriarkun Kiril, do të ishte dëshmi e pavarësisë së vërtetë të Kishës dhe e rolit konstruktiv të Primatit të saj, një rol që është diçka më shumë se manovrim diplomatik. Qëllimi nuk është që çdo takim me njërën palë të kompensohet me një takim me tjetrën, për t'i kënaqur të dyja, edhe pse arti i ekuilibrit është cilësi e rëndësishme në një epokë ndarjesh.
Diplomacia e një Kishe të pavarur do të thotë të ndjekë vendimet dhe vlerat e veta, e jo t'i paraqesë ato si përgjigje ndaj pritshmërive të jashtme. Pavarësia nënkupton baza të qarta për çdo hap, që burojnë nga parime të veta të thella dhe nga qëllime të larta gjithëortodokse, të cilat natyrisht duhet të përputhen me aspiratat dhe interesat e Kishës Bullgare dhe të grigjës së saj.
Dhe nuk do të trembemi të supozojmë se sot këto aspirata lidhen pikërisht me dëshirën që kjo pavarësi të tregohet me vepra. Që askujt të mos i lejohet që tash e tutje ta konsiderojë Bullgarinë si „zonë ekskluzive ndikimi të Kostandinopojës“ dhe që të aktivizohet kungimi paralel me Patriarkanën e Moskës, me të cilën edhe më parë na ka lidhur një histori e gjatë marrëdhëniesh vëllazërore.
Le të jenë krahët tanë të hapur dhe dialogu me respekt me të gjitha Kishat një shembull për kapërcimin e kontradiktave. Ndoshta Kisha jonë mund të jetë ai lajmëtar që do t'i ndihmojë të dyja palët ta kuptojnë më mirë njëra-tjetrën dhe të ndërmarrin hapat e nevojshëm, në mënyrë që besimtarët në Ukrainë dhe në mbarë botën të marrin frymë të lehtësuar. Për këtë qëllim, Bullgaria duhet të jetë tërësisht nën ndikimin e Shpirtit të Shenjtë, e jo të ndonjërit prej kryeqyteteve të mëdha ortodokse, gjë që do të thotë të jetë e hapur për komunikim me secilin prej tyre.
Një lidhje që në fakt nuk është ndërprerë
Vizita e Patriarkut Bartolome u shoqërua me dëshmi konkrete të vazhdimit të kungimit liturgjik me Kishën Ruse. Më 28 tetor 2026, eprori i Metokut Rus në Sofje, kryeprifti Vladimir Tishçuk, bashkëshërbeu me Patriarkun Daniel në kishën mitropolitane „Shën Paraskevi“. Ngjarja, me rastin e festës së Shën Dëshmores Paraskevi të Ikonit, u pasqyrua nga Departamenti për Marrëdhëniet e Jashtme Kishtare i Patriarkanës së Moskës, por nuk tërhoqi ndonjë vëmendje të veçantë mes zelltarëve.
E megjithatë, ajo ka rëndësi. Bashkëshërbimi me një përfaqësues të rangut të lartë të KOR-së u zhvillua nëntë ditë pas liturgjisë në Manastirin e Rilës. Dhe edhe pse nuk mund ta interpretojmë si vlerësim zyrtar të Moskës për vizitën e Bartolomeut apo si dëshmi pajtimi për të gjitha çështjet e diskutueshme, disa nga mesazhet e tij janë krejt konkrete: në Moskë nuk inkurajohen vlerësime dhe vendime radikale, ndërsa Kisha Bullgare nuk i shmang vëllezërit e saj rusë dhe ukrainas. Kungimi liturgjik vazhdon pa ndryshime, ndërsa në komunikimin zyrtar nuk ka vend për polemika publike lidhur me marrëdhëniet midis Primatëve.
Prandaj ideja se çdo takim apo varg takimesh me një patriarkanë domosdoshmërisht nënkupton prishje me një tjetër do të ishte tepër sipërfaqësore, e madje thjesht e pavërtetë. Është e papërgjegjshme që përmes saj të bëhen përpjekje për të shpjeguar veprimet e Kishës Bullgare dhe të Primatit të saj.
Kritikë ndaj vendimeve të veçanta dhe mirëbesim në tërësi
Ruajtja e kungimit, megjithatë, nuk i heq pyetjet e ngritura nga shërbesa në Manastirin e Rilës. Në një apel, për të cilin Kisha Ortodokse Ukrainase njoftoi më 2 nëntor, Mitropoliti Luka i Zaporozhies iu drejtua atyre që e kritikojnë Patriarkun Daniel pas bashkëshërbimit me Bartolomeun dhe pas reagimit ndaj përmendjes së Epifani Dumenkos. Ai kujtoi qëndrimin e deritanishëm të Patriarkut Bullgar kundër njohjes së KOU-së dhe bëri thirrje për mbështetje me lutje dhe mbështetje morale në vend të dënimit të nxituar.
Kjo deklaratë është e rëndësishme për të kuptuar tensionin e krijuar. Sipas Mitropolitit Luka, zhgënjimi nga një ngjarje konkrete nuk është bazë e mjaftueshme që i gjithë shërbimi i Primatit të reduktohet në akuzën për „tradhti ndaj besimit“. Prej këtu del edhe një përfundim më i përgjithshëm: mbrojtja e themeleve kanonike të besimit dhe dhembshuria për Kishën Ortodokse Ukrainase të persekutuar, nga njëra anë, dhe mbështetja për Patriarkun Bullgar në rrethanat e tanishme, nga ana tjetër, nuk janë qëndrime të kundërta.
Do të themi edhe diçka më shumë. Nëse kështu mendon një mitropolit ukrainas, i cili personalisht duron persekutime të padrejta dhe tmerret e luftës së bashku me grigjën e tij, atëherë kush jemi ne që të gjykojmë më rreptë se ai, kur jetojmë në një vend paqësor dhe e rrëfejmë lirisht besimin tonë?
Mund të shtrojmë pyetje të vështira pa e minuar mirëbesimin te shërbimi patriarkal. Mund edhe ta mbështesim Primatin pa e shpallur të patëmetë çdo vendim të tij.
Cili do të ishte kuptimi i një vizite në Moskë?
Në këtë sfond, jubileu i Patriarkut Kiril të Moskës ofron një rast të natyrshëm për një takim vëllazëror. Më 20 nëntor 2026 ai mbush 80 vjeç, dhe me rastin e përvjetorit në kishën moskovite „Krishti Shpëtimtar“ do të kremtohet Liturgjia Hyjnore. Sigurisht, kemi arsye të supozojmë se edhe Patriarku Daniel ka marrë ftesë, së bashku me Primatët e të gjitha Kishave vendore me të cilat KOR ruan kungim, por këto janë vetëm hamendësime. Nga ana tjetër, nëse do të kishte gjasa që ai të shkonte, diku do të kishte rrjedhur ndonjë informacion dhe të gjitha mediat në vendin tonë do të kishin bërë tashmë bujë. Ndërsa sot mësojmë, dhe atë nga Shërbimi i Komunikimit i Departamentit për Marrëdhëniet e Jashtme Kishtare (DMJK) të Patriarkanës së Moskës, se Hirësia e Tij Peshkopi Isak i Velbëzhdit, vikari i dytë i Mitropolitit të Sofjes dhe Patriarkut Bullgar Daniel dhe zëvendës hierarkal i rrethit kishtar të Kjustendilit, dhe Mihail Taskov, specialist në sektorin „Administrimi i dokumenteve dhe arkivi“ pranë Mitropolisë së Shenjtë të Sofjes, janë ndër të ftuarit zyrtarë të festimeve. Qoftë për shkak të gjendjes së Mitropolitit Gavril, qoftë sepse nuk dëshiron të japë shkas për trazira gjatë Kreshmës së Krishtlindjes, Patriarku Daniel ka ndoshta një arsye të bazuar për të mos udhëtuar pikërisht tani.
Duke lënë mënjanë mundësinë e humbur, një vizitë e tillë do të ishte e dobishme në të ardhmen, nëse do të shndërrohej në zbatim të parimeve tashmë të shpallura të pavarësisë dhe të dialogut, të cilin Kisha jonë është e gatshme ta zhvillojë në të dyja drejtimet. Ajo do t'i jepte Kishës Bullgare mundësinë të paraqesë drejtpërdrejt qëndrimet e veta për çështjet e dhimbshme dhe të tregojë se marrëdhëniet me Kostandinopojën nuk e përjashtojnë kungimin vëllazëror me Moskën. Për më tepër, Sofja mund të shndërrohej në urë për ndërtimin e mirëkuptimit reciprok midis tyre.
Pjesëmarrja në jubileun e Patriarkut Kiril, një muaj pas pritjes së Patriarkut Bartolomeu në Sofje, mund të dukej si vendim kishtar i pavarur dhe të forconte mirëbesimin te Kisha Bullgare dhe te Patriarku Daniel, si mes Kishave vendore, ashtu edhe, çka është edhe më e rëndësishme, mes bashkësisë ortodokse bullgare. Por në këtë fazë, për një sërë arsyesh, kjo nuk u realizua. Megjithatë, rruga dhe mundësia për takime të tilla në të ardhmen mbeten të hapura.
Pavarësia si garanci për ruajtjen e besimit dhe të unitetit të vërtetë
Le ta sqarojmë edhe një herë: detyra e Kishës Bullgare nuk qëndron thjesht në ruajtjen e ekuilibrit midis dy patriarkanave me ndikim. Misioni i saj është më kompleks, më i rëndësishëm dhe buron nga ndjekja e një qëndrimi të vetin, të qartë dhe të qëndrueshëm. Ky është komunikim me respekt pa miratim të pakushtëzuar. Dialog pa heqje dorë nga parimet themelore të rrëfimit të besimit. Pavarësi pa izolim.
Në këtë kontekst, mirëbesimi duhet të forcohet jo vetëm përmes vizitave, por edhe përmes komunikimit, përmes shpjegimit të bazave mbi të cilat ndërtohet diplomacia kishtare. Opinioni publik ortodoks i shqetësuar ka nevojë për shpjegime të tilla.
Dhe në momentin aktual, një takim në Moskë mund të ketë vlerë jo si kundërpeshë diplomatike ndaj takimit me Bartolomeun, por si konfirmim se Kisha Bullgare flet me zërin e saj me të dyja palët. Le të jetë sot kontributi i KOB-së në diplomacinë ortodokse botërore ruajtja e vetë mundësisë për komunikim kishtar dhe njerëzor, pa i fshehur mosmarrëveshjet dhe pa e kthyer çdo mosmarrëveshje në shkak për një ndarje të re.
Siç kishte raportuar UGO, Kisha Bullgare ndaloi nga shërbimi arkimandritin që liturgjoi me KOU, në kontekstin e qëndrimit të saj ndaj strukturës ukrainase të njohur nga Fanari.


