Oshënar Joan Rusi, skllavi që u bë dëshmi e Krishtit

Oshënar Joan Rusi është një nga figurat më të dashura të traditës orthodhokse. Jeta e tij nuk u shënua nga pushtet, pasuri ose fjalë të mëdha, por nga përulësia, durimi, lutja dhe besnikëria ndaj Krishtit në kushte robërie.

Ai lindi rreth vitit 1690 në një familje orthodhokse në krahinat e Rusisë së Vogël, në hapësirën që sot lidhet me Ukrainën. Në rininë e tij u mor ushtar në luftërat ndërmjet Rusisë dhe Perandorisë Osmane. Gjatë një beteje u zu rob dhe më pas u shit si skllav te një aga osman në Prokopi të Kapadokisë, sot Ürgüp në Turqi.

Jeta e tij në robëri ishte e vështirë. Si i krishterë orthodhoks në një mjedis mysliman dhe si skllav në shtëpinë e zotërisë së tij, ai u përball me presione, përbuzje dhe përpjekje për ta larguar nga besimi. Por Joani nuk e mohoi Krishtin. Ai pranoi të shërbente me përulësi, por nuk pranoi të braktiste besimin e tij.

Sipas traditës, agai i ofroi mundësi për një jetë më të lehtë, nëse do të ndryshonte fenë. Joani refuzoi me qetësi. Ai nuk u soll me krenari, as me urrejtje ndaj atyre që e shtypnin. Përkundrazi, përgjigjja e tij ishte e mbushur me durim dhe besnikëri: trupi i tij mund të ishte në robëri, por shpirti i tij i përkiste Krishtit.

Në shtëpinë e agait, Joani u vendos të jetonte në stallë, pranë kafshëve. Aty flinte, aty lutej dhe aty kalonte një pjesë të madhe të jetës së tij. Ky vend i përulur u bë për të qeli asketike. Robëria e jashtme u kthye në liri të brendshme, sepse ai nuk lejoi që zemra e tij të robërohej nga frika, urrejtja ose dëshpërimi.

Ai punonte me përpikëri, shërbente me ndershmëri dhe nuk ankohej. Me sjelljen e tij fitoi gradualisht respektin edhe të atyre që nuk ndanin besimin e tij. Tradita tregon se agai dhe familja e tij filluan ta shihnin jo vetëm si shërbëtor, por si njeri të drejtë, të pastër dhe të bekuar.

Jeta shpirtërore e Oshënar Joanit ishte e thjeshtë dhe e thellë. Ai lutej vazhdimisht, agjëronte, ruante pastërtinë e zemrës dhe shkonte natën fshehurazi në kishën e Shën Gjergjit në Prokopi, ku merrte pjesë në shërbesat e Kishës. Atje ushqehej me misteret e shenjta dhe forcohej për të duruar jetën e tij të përditshme.

Një nga ngjarjet më të njohura të jetës së tij lidhet me një mrekulli që tradita ia atribuon lutjes së tij. Kur agai ndodhej në Mekë, gruaja e tij përgatiti një tryezë dhe shprehu dëshirën që edhe ai të kishte mundësi të shijonte ushqimin. Joani kërkoi një pjatë dhe tha se do t’ia dërgonte zotërisë së tij. Të pranishmit e përqeshën, por më vonë, kur agai u kthye, tregoi se e kishte gjetur ushqimin në mënyrë të mrekullueshme atje ku ndodhej.

Kjo ngjarje e shtoi edhe më shumë respektin ndaj tij. Por Joani nuk kërkoi lavdi. Ai vazhdoi të jetonte si më parë: i heshtur, i përulur, i palodhur në shërbim dhe i lidhur me lutjen.

Në fund të jetës së tij, kur e ndjeu se po afrohej largimi nga kjo botë, kërkoi të kungohej me Trupin dhe Gjakun e Krishtit. Pas marrjes së Kungatës së Shenjtë, ai fjeti në Zotin më 27 maj 1730. Vetë agai urdhëroi që trupi i tij të varrosej me nderim të krishterë, ndërsa pothuajse gjithë komuniteti i krishterë i Prokopit mori pjesë në varrimin e tij.

Tre vjet e gjysmë më vonë, sipas traditës kishtare, prifti i vendit mori një njoftim në ëndërr se trupi i Joanit kishte mbetur i paprishur. Kur u hap varri, lipsani i tij u gjet i paprishur dhe u vendos në kishën e Shën Gjergjit. Që atëherë, nderimi i tij u përhap gjithnjë e më shumë.

Te lipsani i Oshënar Joanit filluan të vinin besimtarë nga vende të ndryshme. Të krishterë orthodhoksë, armenë dhe madje edhe myslimanë kërkonin lutjet e tij. Ky nderim i gjerë tregon se shenjtëria e tij prekte zemra përtej kufijve etnikë dhe fetarë.

Në vitin 1924, pas shkëmbimit të popullsive ndërmjet Greqisë dhe Turqisë, të krishterët e Prokopit morën me vete lipsanin e Oshënarit dhe e çuan në Evia. Në vendbanimin e ri, që mori emrin Nea Prokopi, u ndërtua më vonë një kishë e madhe kushtuar atij. Lipsani i tij u vendos aty dhe vendi u kthye në një nga pelegrinazhet më të njohura të Greqisë.

Çdo vit, më 27 maj, mijëra besimtarë shkojnë në Nea Prokopi për të nderuar Oshënar Joanin. Kisha ku ruhet lipsani i tij është bërë vend lutjeje, ngushëllimi dhe shprese për shumë njerëz. Nderimi i tij është i përhapur edhe në Malin Athos, veçanërisht në Manastirin rus të Shën Pandelejmonit.

Në vitin 2024, në përvjetorin e 100-të të sjelljes së lipsanit të tij nga Kapadokia në Evia, një pjesë e dorës së djathtë të Oshënarit u bashkua përsëri me lipsanin e tij në Nea Prokopi. Kjo ngjarje u përjetua me shumë emocion nga besimtarët dhe u shoqërua me shërbesa dhe procesion në nder të tij.

Jeta e Oshënar Joanit ka një mesazh të fortë për njeriun e sotëm. Ai nuk jetoi në kushte të lehta, nuk pati liri të jashtme dhe nuk mundi të ndryshonte rrethanat që e rrethonin. Por ai ruajti lirinë më të thellë: lirinë e zemrës së lidhur me Krishtin.

Ai na kujton se shenjtëria nuk varet nga vendi ku ndodhemi, por nga mënyra si e jetojmë besimin. Edhe një stallë mund të bëhet qeli lutjeje. Edhe robëria mund të bëhet rrugë shenjtërimi. Edhe përulësia e heshtur mund të flasë më fort se fjalët.

Në një kohë kur shumë njerëz e lidhin lirinë vetëm me kushtet e jashtme, Oshënar Joan Rusi dëshmon se njeriu mbetet i lirë kur nuk heq dorë nga Krishti. Trupi mund të lodhet, mund të përbuzet dhe të vuajë, por zemra që jeton me lutje nuk humbet dinjitetin e saj.

Prandaj Kisha e nderon jo thjesht si një rob të duruar, por si një rrëfimtar të besimit. Ai nuk predikoi me fjalime të gjata. Predikimi i tij ishte jeta: shërbimi i ndershëm, lutja e fshehtë, dashuria pa zhurmë dhe qëndrueshmëria në besim.

Oshënar Joan Rusi mbetet shembull për çdo të krishterë që përballet me vështirësi, padrejtësi ose vetmi. Ai tregon se rruga e Krishtit nuk është gjithmonë rrugë e dukshme fitoreje, por është gjithmonë rrugë e dritës së brendshme.

Burime: Orthodox Church in America; Ιερό Προσκύνημα Οσίου Ιωάννη Ρώσου; Kayakapi Cappadocia; OrthoChristian.