U nda nga jeta restauratori Jani Zoica

U nda nga jeta Jani Zoica, mjeshtër i restaurimit dhe i pikturës murale, i njohur për kontributin e tij shumëvjeçar në ruajtjen e afreskeve dhe të trashëgimisë kishtare orthodhokse.

Për më shumë se tri dekada, ai ia kushtoi punën restaurimit të pikturës murale, afreskeve, veçanërisht në kishat e rajonit të Korçës dhe më gjerë.  Muzeu i Artit Mesjetar në Korçë njoftoi ndarjen nga jeta të restauratorit që punoi për ruajtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare.

Puna e tij lidhet me një fushë delikate dhe të vështirë: rikthimin në jetë të afreskeve të dëmtuara nga koha, lagështia, braktisja ose ndërhyrjet njerëzore. Restaurimi nuk është thjesht proces teknik. Ai kërkon njohje të traditës, durim, kujdes dhe respekt për veprën origjinale.

Në vitet e fundit, emri i Jani Zoicës u përmend edhe në lidhje me restaurimin e afreskeve të Kishës së Shën Nikollës në Voskopojë, një nga monumentet më të njohura të zonës. Në një publikim të vitit 2022, ai përshkruhej si mjeshtër i restaurimit në Drejtorinë Rajonale të Korçës, me 32 vite punë në këtë fushë.

Në dhjetor, në Korçë u çel edhe ekspozita “Një jetë mes afreskeve”, kushtuar punës së tij. Ekspozita solli për publikun një udhëtim artistik dhe shpirtëror në botën e afreskeve dhe ikonografisë shqiptare. Aty u paraqitën afreske nga kisha të ndryshme të qarkut të Korçës dhe jo vetëm, të restauruara ndër vite nga Jani Zoica.

Në këtë ekspozitë u paraqitën edhe vizatime përgatitore, të cilat kryhen para restaurimit të një afresku për të dalluar dëmtimet dhe ndërhyrjet e nevojshme. Kjo tregon anën e padukshme të punës së restauratorit: vëzhgimin e hollë, dokumentimin dhe vendimin e kujdesshëm për çdo ndërhyrje.

Kontributi i tij ka rëndësi të veçantë për Korçën, Voskopojën dhe gjithë zonat ku ruhen monumente të pasura të artit kishtar. Nëpërmjet punës së tij, shumë piktura murale nuk mbetën vetëm gjurmë të zbehta të së kaluarës, por u bënë përsëri të lexueshme për besimtarët, studiuesit dhe vizitorët.

Restauratorë të tillë shpesh punojnë në heshtje. Ata nuk vendosin emrin e tyre mbi veprën, por ruajnë emrin, fytyrën dhe dëshminë e atyre që e krijuan atë para shekujsh. Prandaj puna e Jani Zoicës mbetet pjesë e kujtesës së trashëgimisë sonë.

Në këto çaste, ngushëllime familjes, të afërmve, miqve dhe kolegëve të tij. Emri dhe puna e tij do të vazhdojnë të jetojnë në afresket që ai ndihmoi të ruhen dhe në dashurinë e tij për trashëgiminë kulturore e kishtare.

Burimi: Muzeu i Artit Mesjetar në Korçë; RTSH; materiale publike për Jani Zoicën.