Kazakistani përkujton dëshmorët e rinj të dhunës sovjetike
Dioqeza e Tashkentit dhe kërkuesit në Kazakistan po mbledhin dëshmi për viktimat e panjohura të dhunës staliniste.
Kujtesa e dëshmorëve të rinj të Azisë Qendrore mban një dëshmi të krishterë që u mbijetoi vetë përndjekësve të tyre, dhe u kërkon diçka atyre që i kujtojnë. Sipas UOJ America, Azia Qendrore nuk ishte kurrë një qendër e jetës së Kishës Ruse, çka mund të shpjegojë pse kaq pak dihet për historinë e saj atje.
Episkopë, priftërinj, murgj e murgesha, si dhe laikë nga e gjithë Bashkimi Sovjetik u deportuan atje, ndërsa të tjerë u arrestuan aty ku jetonin, në qytetet dhe fshatrat e Azisë Qendrore. Përndjekja filloi me Revolucionin Bolshevik.
Në Kazakistan, Shenjti Peshkop Pimen i Semirecjes u vra në vitin 1918, pasi forcat bolshevike pushtuan Vernin, Almatinë e sotme. Sot, Dioqeza e Tashkentit në Uzbekistan po mbledh dokumente historike dhe kujtime të famullitarëve, si pjesë e një përpjekjeje për të identifikuar viktima të tjera të përndjekjes sovjetike.
Afër Shimkentit, grykderdhja Lisia Balka u bë vend ekzekutimesh dhe varrimesh masive gjatë viteve 1930, duke marrë jetën e mijëra njerëzve, përfshirë Metropolitin Kirill (Smirnov) të Kazanit dhe figura të tjera të larta të Kishës.
Represioni u shtua në dekadat që pasuan. Në fillim të viteve 1930, rreth 1.500 murgesha u dënuan me tre vjet mërgim në Kazakistan. Kjo përbënte përqindjen më të lartë të të represuarve në Kazakistan. Në të gjithë rajonin, kishat u mbyllën, bashkësitë fetare u shpërndanë dhe kleri iu nënshtrua burgosjes, punës së detyruar dhe ekzekutimit.
Numri i plotë i viktimave ortodokse mbetet i panjohur. Studiuesit e Kishës vlerësojnë se rreth 1.000 klerikë dhe murgj vetëm në Kazakistan pësuan ndonjë formë dënimi. Një bazë të dhënash e krijuar nga Kisha Ortodokse Ruse në Kazakistan, e njohur si Golgota e Turkestanit, u përfundua në vitin 2023 dhe dokumenton viktima në të gjitha pesë vendet e Azisë Qendrore. Gjetjet e saj sugjerojnë se numri i viktimave ortodokse të represionit sovjetik në Kazakistan mund të kalojë 7.000.
Asnjë vend në rajon nuk e mban këtë histori më rëndë se Karaganda. Nga vitet 1930 deri në vitet 1950, Kampi Korrektues i Punës së Karagandasë, i njohur si Karlag, u bë një nga kampet më të mëdha të sistemit sovjetik të gulagut. Objektet e tij shtriheshin në qindra kilometra stepe, me qendrën administrative në Dolinka, rreth 30 kilometra larg Karagandasë. Selia e NKVD-së atje u ndërtua nga vetë të burgosurit. Krijimi i Karlagut përkoi me deportimin masiv të fshatarëve dhe familjeve të tyre gjatë kolektivizimit. Kampi më pas mbajti të burgosur politikë, intelektualë, akademikë dhe anëtarë të klerit.
Mbi këtë temë: Kur Ortodoksia ngatërrohet me Rusinë
Mes të burgosurve ishin peshkopë, priftërinj, murgj dhe laikë ortodoksë. Edhe pas telave me gjemba të kampit, disa vazhduan të praktikojnë besimin e tyre dhe t'u shërbenin bashkë-të burgosurve. Atë Stefan Kostogriz u arrestua në vitin 1935 për angazhim në veprimtari kundër-revolucionare. Ai u arrestua përsëri në vitin 1937, në Karlag, me akuza që përfshinin kryerjen e veprimtarive fetare mes të burgosurve të tjerë. Sot ai nderohet nga Kisha Ortodokse si hierodëshmor.
Megjithë përndjekjen, jeta fetare ortodokse zuri gradualisht rrënjë në Karagandë, veçanërisht rreth Jerondit Sebastian Rrëfyesi i Karagandasë. I arrestuar në 1933 dhe i dënuar me shtatë vjet në kampin e punës, Sebastiani mbërriti në Karlag në 1934. Pas lirimit të tij në 1939, ai vazhdoi punën e tij baritore në Karagandë, duke tërhequr ish-të burgosur, të internuar dhe besimtarë vendas. Ai vdiq në 1966 dhe sot nderohet si shenjt.
Në Sinodin e Peshkopëve të Kishës në vitin 2000, Kisha lavdëroi zyrtarisht një numër të madh dëshmorësh dhe rrëfimtarësh të rinj. Sot Kazakistani respekton një festë të vetën përkujtimore për ta çdo shtator. Patriarku Aleksi II e ka përshkruar dikur Kazakistanin si një tokë të kuqe nga gjaku i krishterë dhe e ka quajtur një antimis të shtrirë nën qiellin e hapur, duke iu referuar pëlhurës mbi të cilën kremtohet Liturgjia Hyjnore.
Ai përkujtim vazhdon përmes përpjekjeve për të ruajtur historinë e atyre që vuajtën. Një muze kushtuar dëshmorëve të rinj është hapur në Astana, dhe studiuesit po përgatisin një martirologji duke përdorur informacionin e mbledhur në bazën e të dhënave Golgota e Turkestanit. Në Dolinka, ish-selia e Karlagut sot strehon një muze kushtuar viktimave të represionit politik.
Puna e rikuperimit të kësaj historie fillon me identifikimin e viktimave. Baza e të dhënave Golgota e Turkestanit ekziston sepse studiuesit kanë shpenzuar kohë duke kaluar përmes dosjeve të marrjeve në pyetje, duke dokumentuar kush ishin këta njerëz, nga vinin dhe me çfarë akuzoheshin. Shumë prej tyre kanë mbetur të panjohur jashtë familjeve të tyre për pothuajse një shekull. Në disa raste, mund të mos ketë mbetur asnjë familje që t'i kujtojë.
Edhe me këto përpjekje, shkalla e plotë e përndjekjes mbetet e pasigurt. Numri i saktë i atyre që vdiqën ndoshta nuk do të përcaktohet kurrë, dhe vlerësimet mund të ndryshojnë ndërsa dalin të dhëna të tjera. Tundimi për t'u fiksuar në një shifër përfundimtare është i kuptueshëm, por të vdekurit meritojnë saktësi historike dhe jo statistika të rehatshme.
Ndoshta gjëja më shqetësuese për vende si Dolinka dhe Lisia Balka është sesi duken aq të zakonshme sot. Nën to, megjithatë, qëndron një histori me mijëra jetë të shkatërruara për shkak të besimit dhe bindjeve të tyre. Regjimi sovjetik ka ikur, por njerëzit që ai u përpoq t'i fshinte nuk kanë zhdukur nga kujtesa. Emrat e tyre po rikuperohen, historitë e tyre po dokumentohen dhe jetët e tyre po përkujtohen nga bashkësi që mbijetuan kundër pritshmërive të përndjekësve të tyre.
Nuk është hera e parë që çështjet e përndjekjes fetare nën regjime komuniste tërheqin vëmendjen; kohët e fundit UGO kishte raportuar mbi raportin sekret të vitit 1990 që zbulon persekutimin fetar në Himarë e Dhërmi.
Mund të mbështesni punën e UOJ America për dokumentimin e kësaj historie.
