Butrinti ruajti rolin e qendrës peshkopale mesjetare
Qyteti u përfshi në strukturat kishtare bizantine, u rindërtuan bazilika dhe selia peshkopale u zhvendos në Gliki më 1318.
Butrinti, një nga vatrat e para të Krishtërimit në antikitet, u zhvillua edhe si qendër e rëndësishme peshkopale gjatë mesjetës. Sipas burimeve historike dhe gërmimeve arkeologjike, peshkopata e qytetit ishte nën varësinë e mitropolisë së Nikopojës që nga shekulli IV.
Selia peshkopale ndodhej në pjesën jugore të qytetit, pranë kanalit të Vivarit, dhe drejtohej nga peshkopë të përmendur në dokumentet e shekujve V-VI. Në Butrint u ndërtuan Bazilika e Madhe, bazilika e Akropolit, kisha Trekonkëshe, bazilika e Diaporitit dhe kisha në fushën e Vrinës.
Dyndjet e gotëve më 551 dhe të sllavëve në vitet 586-587 shkaktuan djegie dhe shkatërrime në Butrint, Sarandë dhe Finiq. Peshkopata e Finiqit u zhvendos drejt Mesopotamit më 568, ndërsa peshkopata e Ankiazmit nuk përmendet më pas braktisjes së qytetit më 595.
Pas rivendosjes së pushtetit bizantin, Butrinti i mbijetoi periudhës së trazirave dhe zhvilloi marrëdhënie tregtare me portet e Italisë së Jugut dhe Mesdheut Lindor. Me krijimin e themes së Nikopojës, qyteti mori rëndësi administrative, ndërsa strukturat kishtare u riorganizuan. Një listë peshkopale e shekujve VIII-IX përmend peshkopatat e Adrianopojës, Ankiazmit dhe Buthrotit nën juridiksionin e Nikopojës.
Në shekullin X, Buthroti, Adrianopoja dhe Himara kaluan nën juridiksionin e mitropolisë së Naupaktit. Bazilika e Madhe u rindërtua në shekullin IX, ndërsa arkeologët dokumentuan edhe ndërtimin e dy kishave të vogla dhe rindërtimin e kishës në Vrinë. Në vitin 901, peshkopata e Butrintit përmendet në noticiet e sinodeve të Patriarkanës së Kostandinopojës.
Në vitin 881 qytetin e vizitoi Shën Ilia i Ri, i cili, sipas jetëshkrimit të tij, u arrestua nga zëvendësstrategu i themes së Nikopojës. Butrinti përmendet edhe nga gjeografi arab Ibn Haukal si një nga qytetet-port të Adriatikut. Në diplomën e perandorit bizantin Vasili II, të vitit 1020, peshkopata kaloi nën varësinë e kryepeshkopatës së Ohrit dhe peshkopit të saj iu njohën 12 klerikë dhe 12 parikë.
Në vitin 1084 peshkopata e Butrintit, së bashku me ato të Adrianopojës dhe Himarës, u kthye nën juridiksionin e Naupaktit. Rëndësinë e qytetit e dëshmon edhe Ana Komnena, e cila në “Aleksiadën” e përmend si një nga synimet kryesore të fushatës normane të vitit 1081. Tërmeti i vitit 1153 shkatërroi Butrintin dhe zonën përreth, ndërsa kompleksi rezidencial i Vrinës u braktis në shekullin XIII.
Gjatë mesjetës së vonë, Butrinti u bë objekt pushtimesh nga Mbretëria e Napolit dhe Republika e Venedikut. Pas pushtimit anzhuin të vitit 1279, peshkopata e zhvendosi selinë jashtë qytetit. Në vitin 1318 ajo u transferua në Gliki dhe u emërtua peshkopata e “Butrintit dhe Glikit”, nën varësinë e mitropolisë së Janinës.
Nuk është hera e parë që historia kishtare e jugut të Shqipërisë lidhet me qendra të lashta; në të njëjtin kuadër përmendet edhe
.
Pas katër shekujsh funksionimi si qendër e rëndësishme peshkopale, Butrinti e humbi përfundimisht këtë status. Emërtimi “peshkopata e Butrintit dhe Glikit” gjendet në akte dokumentare, përfshirë letërkëmbimin e vitit 1336 midis Patrikut të Kostandinopojës dhe autoriteteve kishtare lokale.
Periudha osmane shënoi fundin e qendrës së banuar rreth shekullit XVIII dhe braktisjen e objekteve të fundit kishtare. Rrënojat u zbuluan në shekullin XX, kur më 1928 arkeologët nisën gërmimet në truallin e Butrintit. Siç dëshmojnë gërmimet dhe dokumentet historike, qyteti ruan gjurmë të rëndësishme të historisë së Krishtërimit në Shqipëri.
Ilirian Gjika/ Media Radio Ngjallja
