Mihal i Gorës dhe veprimtaria e tij në Voskopojë
Mësuesi, shkrimtari, kronikografi dhe kleriku nga Shipska la kodikë, vepra fetare dhe dëshmi për historinë e qytetit.
[Voskopoja] ishte qendra ku u zhvillua veprimtaria e Mihal Shipskiotit, i njohur ndryshe si Mihali i Gorës, një nga figurat e shquara të qytetërimit voskopojar. Ai lindi në Shipskë rreth vitit 1700, ku mori mësimet e para, dhe më pas u shkollua në Voskopojën fqinje. Sipas veprës së Joakim Martinianit, “Kontribute në historinë e Voskopojës”, Mihali u dallua si mësues, shkrimtar, epigramatist dhe kronikograf.
Në Voskopojë, qytet me shtypshkronjë, shkolla dhe akademi, ai hartoi kodikun e manastirit të Shën Prodhromit, të cilin nisi ta shkruante në vitin 1779. Atij i atribuohen edhe kodikë të kishave të Shën Mërisë, Shën Joan Teologut dhe Shën Mëhillit. Nga pena e tij dolën “Kanonizma e bakajve të rufetit të Voskopojës”, “Kronika në Vargje” e vitit 1740, dy letra drejtuar kryepeshkopit të Ohrit dhe vepra të botuara në shtypshkronjën e qytetit.
Mihali e kaloi gjithë jetën në Voskopojë, duke përjetuar periudhën e shkëlqimit dhe të rënies së saj. Ai rridhte nga një familje klerikale. I ati, Theodhori, kishte shërbyer për një kohë të gjatë si prift dhe më pas ishte dorëzuar nga Patriarkana e Ohrit si arkiere i Peshkopatës së Gorë-Mokrës. Sipas Aurel Plasarit, i cili citon autorin e hershëm Zavira, Mihal Shipskioti ishte “bir i peshkopit të Gorës dhe nxënës i Sevastit, ekonom i Kosturit”.
Në Voskopojë, funksionimi i shkollave kishte nisur që nga fundi i viteve 1600. Ka gjasa që në këto shkolla të ketë studiuar edhe Mihali, i cili u bë pjesë e elitës intelektuale të qytetit. Në vitet 1731–1746, emri i tij përmendet në shkollën e mesme të Voskopojës dhe në “Akademinë e Re”, të hapur në vitin 1744, krahas Grigor Voskopojarit dhe Grigor Kostandinit. Ai punoi edhe si redaktor, korrektor dhe botues në shtypshkronjë.
Krahas redaktimit të “Jetëshkrimit të 15 martirëve të shenjtë të Shumnicës” (1741) dhe “Statusit të Papizmit” (1746), Mihali ishte autor i “Jetëshkrimit të Shën Naumit të Ohrit” (1740), “Jetëshkrimit të Shën Erazmit, martirizuar në Ohër” (1741) dhe “Jetëshkrimit të Shën Gjon Vladimirit të Elbasanit” (1741). Ai zbukuroi me epigrama edhe “Jetëshkrimin e Shën Klementit, kryepeshkop i Ohrit” (1742).
Kodiku i Shën Prodhromit mbetet vepra më përfaqësuese e tij. Për ta hartuar, Mihali mblodhi dokumente të vjetra, gojëdhëna, dëshmi dhe kujtime, të cilat i redaktoi dhe i plotësoi me ngjarje të kohës së vet. Ai u mbështet edhe në të dhënat e një kodiku më të vjetër. Dorëshkrimi dëshmonte për krijimin e manastirit, historinë dhe zhvillimet e tij, njerëzit që shërbyen aty dhe ngjarje të historisë së Voskopojës.
Kodiku u dogj bashkë me manastirin e Shën Prodhromit në qershor 1943, gjatë Luftës së Dytë Botërore. Megjithatë, ai ishte botuar më 1939 nga mitropoliti voskopojar Joakim Martiniani, me titullin “Kontribute në historinë e Voskopojës. Manastiri i Shenjtë i Shën Prodhromit sipas Kodikut të tij (1630–1875)”. Në këtë botim dëshmohet edhe statusi klerikal i Mihalit, ndonëse disa botime të periudhës së komunizmit e mohuan këtë fakt.
Në kodik shkruhet se në nëntor 1768 “Mihali, Episkopi i Gorës nga Shipska” i dhuroi Shën Prodhromit dy ara. Në pjesë të tjera, ai përmendet edhe si “murgu Mihal nga Shipska”. Në shënimin e dytë, në faqet 58–61, gjendet “Kronika në Vargje” e vitit 1740, kushtuar patrikut të Ohrit, Joasafit. Kronika u shkrua gjatë zisë së bukës dhe urisë së atij viti: “Ndodhi uri e madhe dhe shtrenjti, killa e grurit vajti 3000 aspra dhe zia mbajti nga shkurti deri qershor”.
Mihali i Gorës vdiq më 2 tetor 1790, pasi kishte përjetuar edhe shkatërrimin e parë të Voskopojës në vitin 1769. Në një nga kodikët e qytetit shkruhet: “Ditë e mërkurë, 2 tetor 1790, pushoi i ndjeri qir Mihal i Gorës — i përjetshëm kujtimi i tij”. Ai mbetet një nga intelektualët dhe klerikët e rëndësishëm të Voskopojës, qendrës së shquar të shekujve XVII–XVIII.
Nuk është hera e parë që historia e Voskopojës lidhet me një figurë me emrin Mihal; në arkivin e UGO-s është regjistruar edhe materiali
për Mihal Davidin.
