Si t'i ndihmojmë fëmijët tanë si prindër
Këshilla praktike për prindërit, mbi dashurinë e ekuilibruar dhe ndihmën e duhur në studimin e fëmijëve.
Sot pranohet përgjithësisht se mjedisi familjar luan një rol shumë të rëndësishëm në përshtatjen e nxënësit me mjedisin shkollor, si edhe në arritjet e tij mësimore. Prandaj, do të përpiqemi të evidentojmë rastet e ndikimit negativ të familjes dhe pasojat e këtij ndikimi, si edhe disa mënyra konkrete për t'i ofruar fëmijës ndihmën dhe mbështetjen e duhur.
Gjëja e parë që duhet të ndërgjegjësohemi të gjithë është fakti se fëmija përbën një personalitet të veçantë, të ndjeshëm dhe disi të veçantë në mënyrën e vet; në asnjë rast ai nuk është një i rritur në përmasa të vogla. Ai ndryshon në mënyrë të konsiderueshme nga një njeri i pjekur. Është shumë më i zhvilluar nga ana emocionale, ndërsa është ende i papjekur nga ana intelektuale, zhvillim të cilin do ta plotësojë rreth moshës pesëmbëdhjetë deri në gjashtëmbëdhjetë vjeç.
Le të shohim, megjithatë, se ç'lidhje kanë sa thamë më sipër me temën tonë konkrete. Le të fillojmë me burimin më të fuqishëm të ndikimit që ushtrojnë prindërit mbi fëmijën: dashurinë prindërore, të vetvetishme dhe të pashtershme. Por a e shprehim gjithmonë këtë dashuri ashtu siç duhet? Mos ndodh që, ndonjëherë, shfaqjet e saj të jenë të tepruara? Jemi mësuar të flasim për «dobësi» ndaj fëmijës ose për «dashuri shtypëse». Sigurisht, këto dukuri zakonisht i vërejmë te fqinjët, të afërmit dhe miqtë tanë, ndërsa rrallëherë pranojmë se edhe dashuria jonë ngjan me njërën prej kategorive të mësipërme. Por, meqenëse pasojat për fëmijën janë shumë të rëndësishme, duhet ta shqyrtojmë këtë çështje pa subjektivizëm dhe me seriozitet më të madh.
Në rastin e parë, domethënë në rastin e «dobësisë» ndaj fëmijës, besojmë se nuk duhet t'ia prishim kurrë qejfin, nga frika se mos e trishtojmë ose i shkaktojmë trauma psikologjike. Kështu, ia plotësojmë edhe dëshirat më të pabesueshme, vrapojmë pranë tij dhe e ndihmojmë edhe kur nuk ka nevojë për ne. Shumë herë nuk lejojmë as të tjerët t'i bëjnë ndonjë vërejtje ose t'i tregojnë diçka dhe aq më pak ta qortojnë. Por çfarë mund t'i ndodhë nxënësit? Ka shumë gjasa që, herët ose vonë, ai të shfaqë probleme psikologjike dhe vështirësi në shoqërizim, të cilat patjetër do të ndikojnë negativisht edhe në arritjet e tij mësimore.
Nuk është e vështirë që fëmija të bëhet i llastuar. Me pak fjalë, të shndërrohet në një fëmijë që i dëshiron të gjitha për vete dhe që, ndoshta, i kërkon ato me kokëfortësi të veçantë: në atë që e quajmë «tirani i shtëpisë». Por as jashtë shtëpisë gjërat nuk do të jenë më mirë. Ai ndoshta do të jetë në kundërshtim të vazhdueshëm me fëmijët e tjerë, pothuajse në çdo lojë, dhe sa herë që nuk do të mund të bëjë atë që dëshiron, do ta gjejmë të hidhëruar dhe të zhgënjyer. Edhe në shkollë, shumë herë do të përtojë të kryejë edhe detyrën më të vogël, sepse do të jetë mësuar t'i gjejë të gjitha gati dhe të mos pranojë kurrë urdhra. Kjo, e kombinuar me faktin se, ndoshta, as në shtëpi nuk do të merret me përgatitjen e tij për shkollë, do të krijojë lehtësisht një nxënës problematik, si në sjellje, ashtu edhe në të nxënë.
Le të shqyrtojmë tani edhe rastin e dashurisë shtypëse. Shumë herë, duke e konsideruar veten njohës absolutë të gjithçkaje dhe fëmijët tanë si «objekte» të dashura dhe jo si personalitete të veçanta, përpiqemi t'ua imponojmë me çdo kusht mendimin tonë për çdo çështje, «për të mirën e tyre», pa u përpjekur mjaftueshëm t'u shpjegojmë edhe arsyen. Besojmë se mjafton të themi: «Sepse kështu duhet». Gjithashtu, i detyrojmë të bëjnë gjithmonë atë që dëshirojmë ne, duke shpërfillur çdo dëshirë të tyre, dhe nuk i lejojmë të marrin iniciativa, madje as për gjëra të thjeshta dhe të parëndësishme. Kjo mënyrë e shprehjes së dashurisë sonë ka si pasojë krijimin e personaliteteve të dobëta, domethënë të fëmijëve pa iniciativa, me probleme në shkollë dhe, më vonë, në shoqëri. Nxënësi do të ketë patjetër nevojë për një udhëzim të veçantë nga mësuesi, gjë që nuk do të jetë e lehtë, sidomos në klasat me shumë nxënës. Me fëmijët e tjerë do të jetë i ndrojtur dhe, kur të luajë me ta, thjesht do të ndjekë të tjerët. Në shtëpi nuk do të ulet kurrë të studiojë vetë, por gjithmonë do t'i nevojitet nxitja e prindërve.
Nga sa thamë më sipër, mund të arrijmë në përfundimin se shprehja e tepruar e dashurisë, në të dyja format e saj, bën më shumë keq sesa mirë. Por atëherë, mund të pyesë dikush, si duhet t'i duam fëmijët tanë dhe si duhet të sillemi drejt me ta, sidomos në rastet kur bëjnë prapësi ose nuk studiojnë? Para së gjithash, duhet të kuptojmë se, në të vërtetë, çdo veprim i fëmijës sonë përbën, në një masë të madhe, reagim ndaj një stimuli. Prandaj, në vend që të përpiqemi t'i sjellim në udhë fëmijët tanë kur bëjnë prapësi ose t'i detyrojmë të studiojnë me këshilla, nxitje dhe forcë, le të përpiqemi t'u japim stimujt e duhur. Dhe, natyrisht, dashurinë e duhur.
Fëmija duhet ta ndiejë dashurinë tonë. Në fund të fundit, ai ka shumë nevojë për të. Por duhet të mësojë se nuk mund ta shfrytëzojë këtë dashuri që të bëhet gjithmonë ajo që dëshiron. Përballë kërkesave të tij të paarsyeshme, të cilat nuk do të jenë të pakta, duhet të shfaqim një kundërshtim të sjellshëm, por të vendosur dhe, mbi të gjitha, të njëjtë nga të dy prindërit. Sepse, nëse njëri e qorton dhe tjetri e përkëdhel, siç themi zakonisht, atëherë e kemi humbur lojën. Natyrisht, nuk duhet të harrojmë t'i lëmë fëmijës hapësirë për të marrë iniciativa në çështjet që e prekin dhe e interesojnë, për sa kohë që, sigurisht, nuk ekziston mundësia që këto iniciativa të kenë pasoja negative.
Le të shohim tani se si mund ta nxitim fëmijën drejt sjelljes së mirë dhe shmangies së prapësive, pa u bërë shtypës. Ekziston mendimi se sjellja e drejtë ndaj fëmijës dhe marrëdhënia e mirë ndërmjet prindërve përbëjnë stimulin më të mirë. Kur të gjithë në shtëpi flasin me mirësjellje dhe qetësi, kur mungojnë britmat dhe shpërthimet histerike, është shumë e vështirë që fëmija ynë të bëhet nervoz dhe i pabindur.
Le të shqyrtojmë tani edhe çështjen e studimit, e cila sigurisht paraqet shumë interes. Në ç'mënyrë do ta bindim fëmijën tonë që të bëhet i zellshëm në mësime? Sigurisht, jo me «dru». Por as me shpërthime të çfarëdo lloji. Para se të vazhdojmë, le të sqarojmë disa gjëra. Nuk duhet ta krahasojmë kurrë fëmijën tonë me fëmijën e fqinjit ose me ndonjë shok të klasës. Çdo fëmijë përbën, që nga lindja, një personalitet të veçantë, me aftësitë e veta, të cilat ndikohen vetëm deri në njëfarë mase nga mjedisi familjar dhe shkollor. Për më tepër, nuk mund të presim që të gjithë fëmijët të kenë të njëjtin ritëm zhvillimi intelektual. Gjithashtu, secili ka aftësinë e vet të përqendrimit. Disa arrijnë të studiojnë edhe në zhurmën më të madhe. Të tjerë kanë nevojë për qetësi të plotë.
Le të krijojmë, pra, mjedisin e përshtatshëm në të cilin fëmija ynë do të studiojë me më shumë kënaqësi. Le t'i tregojmë interesimin tonë. Le ta shpërblejmë çdo sukses të tij me mjete morale dhe, ndonjëherë, edhe materiale. Le ta ngushëllojmë dhe t'i japim kurajë kur dështon. Të mos e zhgënjejmë kurrë me fjalë të hidhura dhe cilësime të tilla si: «Je kokëtrashë», «Mirë të të bëhet, meqë nuk mëson», e të tjera të ngjashme. Me një sjellje të tillë e zhgënjejmë plotësisht, sepse ai sigurisht vuan për dështimin e tij, edhe nëse nuk e tregon. Kështu ia shuajmë edhe forcat e fundit shpirtërore për të bërë një përpjekje të mëtejshme. Çdo cilësim negativ duhet t'u referohet sjelljeve dhe veprimeve të fëmijës dhe jo vetë fëmijës.
Le të shohim tani se në ç'mënyrë mund ta ndihmojmë fëmijën tonë në studimin konkret në shtëpi. Ndihma më e rëndësishme që mund t'i ofrojmë është interesimi ynë. Por duhet të kemi kujdes të mos bëhemi shtypës, sepse mund të arrijmë rezultate negative. Kur prindi e pyet çdo ditë fëmijën për shkollën dhe mësimet e tij në një mënyrë të këndshme, ulet dhe diskuton me të me sinqeritet për çështjet e ndryshme shkollore që fëmija mund t'i përmendë, atëherë është e sigurt se po i ofron ndihmë vërtet të dobishme. Është gjithashtu shumë e rëndësishme ta dëgjojmë fëmijën me vëmendje dhe interes, kur vjen të ndajë me ne përvojat dhe problemet e jetës së përditshme shkollore. Le të mos harrojmë as nxitjen më të natyrshme dhe të lirshme për të studiuar, të cilën mund t'ia japim fëmijës me shembullin tonë. Kur na sheh rregullisht me një libër të mirë në dorë, çfarë mund të jetë më e natyrshme dhe më e mundshme sesa të marrë edhe ai një libër të vetin?
Por ekziston edhe ndihma e drejtpërdrejtë në studim. Ndonjëherë fëmija e ka të vështirë të zgjidhë një problem matematikor ose të kuptojë ndonjë koncept gjuhësor apo njohuror, megjithëse në shkollë bëhet përpjekje që të sqarohet çdo paqartësi dhe detyrat që jepen për në shtëpi të jenë të pakta dhe brenda mundësive të nxënësve. Çfarë do të bëjmë në këtë rast? Do ta lëmë fëmijën të mundohet dhe, pas pak, ta braktisë përpjekjen i zhgënjyer? Patjetër që jo. Për sa kohë që mundemi, duhet ta ndihmojmë të gjejë rrugën drejt zgjidhjes së problemit ose drejt kuptimit të çështjes në të cilën has vështirësi. Por duhet të kemi kujdes për diçka. Këtë duhet ta bëjmë vetëm pasi të jemi siguruar se më parë edhe vetë fëmija është përpjekur mjaftueshëm. Gjithashtu, duhet të kemi parasysh se duhet të shmangim dhënien e zgjidhjeve të gatshme. Nëse ndihma jonë jepet në mënyrë të gabuar, domethënë pa qenë përpjekur më parë vetë fëmija ose duke i dhënë zgjidhje të gatshme, do t'i bëjmë keq. Do ta bëjmë nxënësin dembel, jo vetëm në punë, por edhe në të menduar. Shumë shpejt do të pakësohet aftësia e tij, por edhe dëshira për të shqyrtuar dhe për të menduar rreth çështjeve të ndryshme dhe detyrave shkollore. Në rast se, për çfarëdo arsyeje, e kemi të vështirë ta ndihmojmë fëmijën në detyrat shkollore dhe mendojmë se ato i tejkalojnë aftësitë e tij, do të ishte shumë e dobishme të komunikonim për këtë çështje me mësuesin ose mësuesen.
Duhet të theksojmë veçanërisht se ndihma e prindërve dhe, sidomos, e nënës ndaj fëmijës së klasës së parë ka rëndësi shumë të madhe dhe ndoshta përcaktuese. Sigurisht, nuk përjashtohet mundësia që fëmija të ketë ndonjë talent në lexim ose në matematikë dhe të mos ketë nevojë për ndihmë të konsiderueshme. Por, nëse mbetet pak prapa, kjo dobësi do t'i duket jashtëzakonisht e madhe dhe mund të ndiejë zhgënjim të thellë, i cili do t'i përkeqësojë edhe më shumë gjërat. Natyrisht, kjo ndodh edhe me fëmijët më të mëdhenj dhe, në këtë pikë, shtëpia mund të ofrojë ndihmë vendimtare. Megjithatë, duhet të kemi parasysh se, për fëmijën e vogël, nevojiten shumë durim dhe këmbëngulje, në mënyrë që të mos zhgënjehen as fëmija dhe as nëna.
Edhe diçka tjetër. Shumë mësues kanë vërejtur se disa prindër i përgatitin fëmijët e tyre një ose dy mësime përpara. Kjo sigurisht është e gabuar. Përveçse e lodh nxënësin më shumë nga sa duhet, kjo e vështirëson edhe kuptimin e drejtë të lëndës së re dhe, njëkohësisht, e vështirëson ndjeshëm punën e mësuesit. Puna për temën e re, e cila do të zhvillohet në shkollë në mënyrë shkencore dhe në kuadrin e të gjithë klasës, nuk mund të krahasohet me këtë «ndihmë» të shtëpisë, e cila ka më shumë gjasa të shkaktojë ulje të interesit për mësimin e ri. Çdo prind nuk mund të bëhet mësues. Për më tepër, e shtyjmë fëmijën të fitojë zakone të këqija, duke u shtirur shumë herë si «i zgjuari» përpara shokëve të klasës dhe duke zhvilluar një sjellje arrogante.
Natyrisht, nuk duhet të harrojmë as lojën. Nuk janë të paktë prindërit që ankohen se fëmija i tyre nuk studion aq sa duhet, sepse dëshiron të luajë vazhdimisht. Sigurisht, do të ishte shqetësuese nëse fëmija ynë nuk do të dëshironte të luante dhe, në një rast të tillë, ndoshta do të duhej të kërkonim mendimin e një specialisti. Fëmija normal duhet ta dojë lojën, sepse ajo ndihmon ndjeshëm zhvillimin e tij fizik dhe intelektual dhe, njëkohësisht, kontribuon në shoqërizimin e tij të natyrshëm. Le ta lëmë, pra, fëmijën të luajë. Nëse arrijmë që edhe studimi shkollor të duket si lojë në sytë e fëmijës dhe jo si angari — dhe këtë do ta arrijmë me qetësi dhe mirësjellje, jo me shpërthime dhe britma — atëherë do të kemi arritur rezultatet më të mira.
Megjithatë, duhet t'u referohemi edhe dy çështjeve të tjera të rëndësishme. E para është nota. Si në formën përshkruese, ashtu edhe në atë numerike, ajo ka një karakter të qartë nxitës për të nxënit dhe, sigurisht, përbën një mënyrë që prindërit të informohen për arritjet e fëmijëve të tyre. Sigurisht, ekzistojnë edhe mangësi, si, për shembull, zhgënjimi që mund të shkaktojë një notë e keqe ose kultivimi i prirjeve konkurruese ndërmjet nxënësve, me synim notën 10, si edhe mungesa e objektivitetit në vlerësim, meqenëse nota 10 është kthyer në rregull dhe nota 5... Natyrisht, përveç vlerësimit me nota, ekzistojnë edhe mënyra të tjera që prindërit të informohen për përparimin e fëmijës së tyre. Mësuesi ose mësuesja do të diskutojnë me kënaqësi me ju dhe do t'ju informojnë gjatë orareve të përcaktuara, të cilat janë pjesë e programit të çdo shkolle.
Çështja e dytë që duhet të kemi parasysh është mënyra se si flasim për mësuesin në prani të fëmijës. Kujdesuni që të mos shpreheni kurrë kundër mësuesit përpara tij. Fëmija e konsideron mësuesin autoritet pothuajse për të gjitha çështjet, edhe nëse ka ankesa ndaj tij, dhe zakonisht e do shumë, edhe kur nuk e shfaq drejtpërdrejt. Përpiquni të mos kundërshtoni ato që fëmija juaj ka mësuar në shkollë. E vetmja gjë që do të arrini do të jetë t'i shkaktoni pështjellim. Në rast se e bëni të ndryshojë për keq mendimin që ka për mësuesin, do të keni arritur gjënë më të keqe që mund të bënit. Nëse keni kundërshtime për ndonjë çështje që lidhet me mësuesin dhe fëmijën tuaj, afrojuni fillimisht vetë mësuesit dhe diskutoni me të. Edhe nëse nuk gjeni zgjidhje për të gjitha çështjet që ju shqetësojnë, është e sigurt se do të keni ndjekur rrugën më të drejtë. Nëse nuk mbeteni të kënaqur, mund t'i drejtoheni sipas hierarkisë drejtorit të shkollës dhe këshilltarit shkollor ose përgjegjësit administrativ, në varësi të llojit të problemit, përkatësisht pedagogjik ose administrativ.
Megjithatë, nuk duhet të harrojmë edhe një çështje tjetër, e cila konsiderohet e një rëndësie tepër të madhe për shkak të ndikimit shumë serioz që ushtron mbi nxënësin dhe fëmijën në përgjithësi. Bëhet fjalë për kushtet e qeta ose të trazuara të mjedisit familjar. Është konstatuar vazhdimisht — dhe ne, mësuesit, e konstatojmë çdo ditë në shkollë — se një mjedis familjar i trazuar ka pasoja të drejtpërdrejta në botën emocionale të fëmijës dhe, natyrisht, në arritjet e tij në shkollë. Duhet të ruajmë në shtëpinë tonë marrëdhënie sa më të mira. Fëmija plagoset rëndë nga sjellja e keqe e babait ndaj nënës dhe anasjelltas. Natyrisht, gjendja është edhe më e keqe në rastet e familjeve të shpërbëra. Në këto raste, fëmija është nervoz ose i shpërqendruar në klasë, ndërsa gjatë lojës është agresiv ose shfaq prirje për t'u izoluar. Arritjet e tij zakonisht janë mesatare dhe sigurisht më të ulëta se aftësitë që zotëron.
Çfarë duhet të bëjmë, pra, si prindër, që fëmija ynë të mos gjendet në këtë gjendje ose që ta ndihmojmë kur i vërejmë vetë shenjat e mësipërme apo kur na i vë në dukje mësuesi? Para së gjithash, duhet të shmangim çdo konflikt në shtëpi kur fëmija është i pranishëm. Fëmija, i cili shumë herë duket sikur luan i përqendruar, regjistron me hollësi gjithçka që ndodh rreth tij dhe që e intereson. Është e sigurt se ai nuk do të ulet të analizojë ato që dëgjon gjatë një grindjeje ndërmjet të rriturve, ashtu siç do të bënte një i rritur. Edhe problemet e parëndësishme familjare mund t'i shkaktojnë dëm të madh psikik. Duhet të kujdesemi jo vetëm që në shtëpi të mos ndodhin skena të tilla, por edhe të ruajmë, sa më shumë të jetë e mundur, një pamje të gëzuar. Fëmija, siç thamë në fillim, ka intuitë të zhvilluar dhe do ta ndiejë atmosferën e keqe familjare që mund të ekzistojë, nëse nuk tregohemi të kujdesshëm.
Në rastet e prindërve të ndarë, prindi që e ka fëmijën me vete duhet ta plotësojë mungesën e prindit tjetër me dashuri dhe përkujdesje, ta lejojë fëmijën ta takojë atë dhe, në asnjë rast, të mos flasë keq për të në praninë e fëmijës. Si rregull, fëmija i do të dy prindërit dhe çdo përpjekje për t'ia pakësuar dashurinë ndaj njërit prej tyre e plagos në mënyrë të paimagjinueshme. Pra, dashuria e përzemërt dhe interesimi i drejtë për fëmijën, shmangia e çdo teprimi dhe një mjedis familjar i qetë janë kushtet që do ta ndihmojnë fëmijën ashtu siç duhet në shkollë dhe, më vonë, në integrimin e drejtë në shoqëri si adoleshent dhe si i rritur.
Në të njëjtin kontekst edukativo-fetar, UGO kishte trajtuar edhe rolin e figurave edukuese pranë fëmijëve, siç ishte rasti kur katekisti fiton autoritetin me vetëpërmbajtje dhe respekt në grupin e fëmijëve.
Përgatiti Dr. Themistokli Bambulla
Msc. Pedagogji
«Kur fëmijët jetojnë mes kritikave, mësojnë të kritikojnë.
Kur fëmijët jetojnë mes armiqësisë, mësojnë të jenë agresivë.
Kur fëmijët jetojnë mes frikës, mësojnë të kenë frikë.
Kur fëmijët jetojnë mes mëshirimit, mësojnë të mëshirojnë veten.
Kur fëmijët jetojnë mes talljeve, mësojnë të jenë të ndrojtur.
Kur fëmijët jetojnë mes zilisë, mësojnë të kenë zili.
Kur fëmijët jetojnë mes turpit, mësojnë të ndihen fajtorë.
Kur fëmijët jetojnë mes inkurajimit, mësojnë të kenë vetëbesim.
Kur fëmijët jetojnë mes tolerancës, mësojnë të kenë durim.
Kur fëmijët jetojnë mes lavdërimit, mësojnë të vlerësojnë.
Kur fëmijët jetojnë mes pranimit, mësojnë të duan.
Kur fëmijët jetojnë mes miratimit, mësojnë ta duan veten.
Kur fëmijët jetojnë mes vlerësimit, mësojnë të kenë synime.
Kur fëmijët jetojnë mes bujarisë, mësojnë të jenë bujarë.
Kur fëmijët jetojnë mes drejtësisë, mësojnë të jenë të drejtë.
Kur fëmijët jetojnë mes mirësisë dhe interesimit, mësojnë të tregojnë respekt.
Kur fëmijët jetojnë mes sigurisë, mësojnë të kenë besim te vetja dhe tek ata që i rrethojnë.
Kur fëmijët jetojnë në një atmosferë miqësore, mësojnë se bota është një vend miqësor dhe i këndshëm për të jetuar.»
