St. George Press botoi libër për Kryepiskopin Anastas të Shqipërisë
Botimi përmbledh dialogë mbi jetën, misionin afrikan, rindërtimin e Kishës në Shqipëri dhe qëndrimet e tij për botën orthodhokse.
“Kryepiskopi Anastas: Në shërbim të Krishtit në mbarë botën”, UJO -Amerikë na informon se është botuar së fundmi nga St. George Press, e paraqet hierarkun e dashur pa filtra dhe synon të bëjë më të dëgjueshëm zërin e tij, në vend që ta shpjegojë atë me tepër.
Kur udhëtova në Shqipëri në fillim të këtij viti, pata bekimin të vizitoj vendin e prehjes së Kryepiskopit Anastas, i cili ndodhet drejtpërdrejt nën altar të Katedrales “Ngjallja e Krishtit” në Tiranë.
Çdo të diel, pas Liturgjisë Hyjnore, besimtarët zbresin poshtë dhe mblidhen në një radhë të vetme për të nderuar varrin e tij dhe për të kërkuar lutjet e tij të shenjta, para se të shkojnë në sallën e bashkësisë. Edhe pse mora pjesë në Liturgji një të diel, nuk e vizitova atë deri më vonë gjatë javës. Kjo ndodhi pjesërisht për shkak të nevojës për të bërë fotografi dhe për të regjistruar pamje për punën tonë në UOJ, por e ndjeva edhe si diçka providenciale. Veprimi im i fundit para se të largohesha nga Tirana dhe të udhëtoja në vend ishte të kërkoja lutjet e njeriut që rindërtoi gjithçka që ne do të shihnim më pas. Kjo është diçka që do ta ruaj gjithmonë me çmim.
Duket sikur çdo kishë që u rindërtua ose u ndërtua nga themelet pas rënies së komunizmit në Shqipëri u shenjtërua nga vetë Kryepiskopi Anastas. Numri i pllakave që pashë me datën dhe emrin e tij ishte aq i madh, sa nuk mund të numërohej.
Nënës së Anastasit i ishte këshilluar ta abortonte, por ajo iu lut së Tërëshenjtës që ta ndihmonte të sillte në jetë djalin e saj të brishtë, për të cilin i kishin thënë se ajo do të ishte tepër e sëmurë për t’u kujdesur. Më pas Anastasi do të jetonte edhe pushtimin gjerman dhe italian të Greqisë. Veprimtaria e tij misionare në Afrikë dhe vështirësitë që përballoi atje zbulojnë një njeri që mbështetej vërtet te Perëndia si burimi i tij i ngushëllimit; diçka që u shfaq edhe më qartë në veprën e mrekullueshme që ai bëri për ringjalljen e Kishës së Shqipërisë.
“Për ata që mund ta takojnë Kryepiskopin Anastas për herë të parë përmes këtyre faqeve, besoj se do të ndeshen jo vetëm me fjalët e një udhëheqësi të jashtëzakonshëm të Kishës sonë, por edhe me dëshminë e një njeriu, jeta e të cilit është vetë një homeli”, shkruan At Stephanos Ritsi në hyrjen e tij. Me vetëm 129 faqe, ky libër shërben si një mirëseardhje e ngrohtë në jetën dhe veprën e Fortlumturisë së Tij.
Siç thuhet në parathënie:
“Një tipar dallues i Orthodhoksisë së Anastasit është të jetuarit pranë të tjerëve.”
Kjo praktikë e thjeshtë është bërë shumë e ndërlikuar nga shqetësimet, shpesh të justifikuara, rreth ekumenizmit dhe mënyrës se si të krishterët orthodhoksë duhet të veprojnë përgjithësisht në botë. Unë propozoj jetën e Kryepiskopit Anastas si përgjigjen e duhur ndaj këtyre pyetjeve.
Qoftë kur ndërtonte një spital që, muaj pas muaji, u shërbente kryesisht qytetarëve myslimanë dhe laikë, qoftë kur qëndronte në rrugë duke shpërndarë gjërat më të nevojshme, edhe kur njerëzit e urrenin dhe nuk i besonin, në kohë trazirash, ai ishte një njeri që e mori seriozisht Mishërimin dhe bëri gjithçka mundi për ta bërë atë të prekshëm për ata që ende nuk e njihnin Krishtin. Madje, ai e mbajti plumbin e një atentati të mbetur në dritaren e tij, si kujtesë se jeta e tij mund të mbaronte në çdo çast.
Dhe, ndonëse është e mrekullueshme të dëgjosh histori të treguara nga njerëz që kanë takuar figura të ndryshme gjatë historisë së Kishës — dhe këto histori janë të nevojshme — mënyra kryesore për ta njohur një person është të merresh me të përmes fjalëve të tij. Në këtë kuptim, botimin më të fundit të St. George Press e shoh si një sukses dhe si një shtesë të mirë ndaj veprave të ngjashme të bazuara në intervistat e Kryepiskopit Anastas, si “Në Shqipëri: Kryq dhe Ngjallje”, botuar nga SVS Press në vitin 2016.
“Kryepiskopi Anastas i Shqipërisë: Në shërbim të Krishtit në mbarë botën” përmban dialogë me historianin Roberto Morozzo della Rocca dhe priftin katolik Tommaso Opocher, dhe është përkthyer në anglisht nga botimi origjinal i vitit 2023 i Kishës së Greqisë. Pas pjesëve të zakonshme hyrëse të librit — falënderime, parathënie, hyrje, të dhëna biografike — teksti ndahet në tetë kapituj mbi këto tema të përgjithshme:
Periudha e parë e jetës – Greqia, studimet, theolog laik Përpjekjet misionare në Afrikë, kërkimet pasuniversitare Rasti i paprecedent i Shqipërisë Lëvizja ekumenike Përballja me sfidat në botën orthodhokse Çështje kritike globale Dashuria dhe lutja Fotografi
Në çdo pjesë ka disa margaritarë, dhe ata që e njohin Kryepiskopin Anastas do të gjejnë përgjigje të qëndrueshme dhe të pandryshuara për shumë nga pyetjet me të cilat ai u përball disa herë gjatë shërbesës së tij. Shumë nga këto përgjigje përsëriten tani nga pasardhësi i tij shpirtëror, Kryepiskopi Joan i Shqipërisë, siç e zbulova në intervistën time me të në shkurt. Një nga praktikat që ai ka vazhduar është ajo që Kryepiskopi Anastas shprehu kur u pyet për dialogun ndërfetar:
“Ka fusha dallimesh doktrinore ku nuk është e mundur të ketë dialog theologjik serioz. Është më e natyrshme që, përmes takimeve me njerëz të besimeve të tjera, të marrim pjesë në një ‘dialog jete’, duke diskutuar çështje me të cilat përballemi së bashku, si drejtësia sociale, paqja botërore, problemet mjedisore, sfidat teknologjike, varfëria, terrorizmi e kështu me radhë. Përmes këtij ‘dialogu jete’, mund të arrijmë një bashkëjetesë paqësore, siç e kemi përjetuar në Shqipëri.”
Një tjetër citat që gjeta të përsëritej edhe nga Kryepiskopi Joan gjendet gjithashtu në këtë libër:
“Kishat Orthodhokse Autoqefale nuk përbëjnë një federatë Kishash, por Një Kishë të Shenjtë, Katolike dhe Apostolike. Çdo Kishë lokale, duke ofruar Eukaristinë e shenjtë, është prania lokale dhe shfaqja e Kishës së Shenjtë, Katolike dhe Apostolike.”
Sigurisht, Kryepiskopi Anastas mund të jetë pengesë për shumë njerëz. Ai i pranon këto realitete, por mbështet fort pjesëmarrjen në Këshillin Botëror të Kishave. Madje ai shkroi edhe Mesazhin për Sinodin e Kretës! Për disa, kjo është një urë tepër e largët. Megjithatë, në çështje besimi dhe kanoniciteti, Kryepiskopi Anastas qëndroi i palëkundur në çështjet më përçarëse me të cilat përballet Orthodhoksia sot.
Merrni, për shembull, qëndrimin e tij për Orthodhoksinë në Ukrainë, që gjendet brenda librit:
Intervistuesi: “Le të ngjitemi pak më në veri dhe në lindje. Problemi në Ukrainë. Atje ka një luftë me intensitet të ulët, të lidhur me probleme politike. Këtu, mosmarrëveshja fetare lidhet gjithashtu me luftën. Duhet t’i dallojmë fetë nga problemet politike dhe ushtarake, sepse sot ka një ngatërrim të madh ndërmjet këtyre aspekteve.”
Anastasi: “Fatkeqësisht, ka ndërlidhje të të gjitha këtyre gjërave. Personalisht, nuk më pëlqen t’i shoh çështjet kishtare nën ndikimin e interesave gjeopolitike. Kur një delegacion i Patriarkanës Ekumenike na njoftoi për herë të parë për këtë veprim, vërejtja ime kryesore ishte: ‘Ju e shihni këtë veprim si një shëtitje në një kopsht dafinash, por unë e shoh si një ecje nëpër një fushë të minuar.’ Ndoshta i keni lexuar katër letrat që kam shkruar për këtë çështje drejtuar Patriarkut të Moskës dhe Patriarkut Ekumenik, si edhe Thirrjen-Lutje në pritje të Krishtlindjes 2019. Tri elemente sigurojnë unitetin orthodhoks: Eukaristia, trashëgimia apostolike dhe sistemi sinodial. Zbatimi i vërtetë i këtyre të trijave do të na ndihmojë ta kapërcejmë krizën.”
Intervistuesi: “A mendoni se ka një rrugë për të arritur një ripërbërje të unitetit orthodhoks në çështjen e Ukrainës?”
Anastasi: “Realiteti i krijuar gjatë këtij viti e gjysmë është, fatkeqësisht, shumë i ndërlikuar dhe i dhimbshëm. Nuk është arritur as paqe, as rregull në Ukrainë. Përkundrazi, ndarjet janë bërë më të thella; përplasjet ndërmjet palëve janë bërë më të ashpra. Madje, së fundmi, i vetëquajturi Patriark Filaret e denoncoi përfundimisht Tomosin, duke e ndërlikuar edhe më tej çështjen. Ky realitet i ri i pafat është i dukshëm; ai i detyron protagonistët, si edhe të gjithë ne, të gjejmë një shërim për këtë gjendje jashtëzakonisht të rrezikshme, që të sjellë qetësi ndërmjet popujve orthodhoksë. Lutem që të gjejmë rrugë pajtimi dhe zgjidhjeje paqësore përmes traditës sonë sinodiale.”
Intervistuesi: “A shihni rrugë për të kapërcyer këtë ngërç?”
Anastasi: “Është e qartë se nuk është e lehtë. Duhet të vazhdojmë të themi të vërtetën me dashuri. Megjithatë, është jashtëzakonisht e trishtueshme që, për një çështje kaq të ndjeshme, njerëz të papërgjegjshëm përfshihen për të tallur ata që shprehin pikëpamje të ndryshme, ndërsa njëkohësisht u bëjnë lajka atyre që mbështesin. E përsërisim se tani, në mars 2020, po përballemi me një realitet të ri të ndërlikuar, të shkaktuar nga kjo çështje. Është e qartë se veprimi në Ukrainë nuk solli unitetin dhe paqen e dëshiruar, si në rastet e mëparshme të dhënies së autoqefalisë, por solli ndarje dhe tension në vend, si edhe në Kisha të tjera Orthodhokse dhe përgjithësisht në botën orthodhokse. Është një lloj i ri virusi, të cilin duhet ta shërojmë sa më shpejt.
“Mendimi se koha do ta shërojë këtë gjendje është jorealist. Koha nuk e shëron skizmën kishtare, por e thellon dhe e ngurtëson atë. Na duhen forma krijuese bisedimesh, duke përdorur sinodalitetin e Kishës Orthodhokse. Duhet të ulemi së bashku, sipas traditës, nën kryesinë e të Parit ndër të Barabartët — Patriarkut Ekumenik, të drejtat dhe detyrimet e të cilit janë të padiskutueshme — të lutemi së bashku dhe të kërkojmë praninë e Shpirtit të Shenjtë, që të arrijmë te vendimet e nevojshme. Këtë mund ta bëjmë në një Sinod Panorthodhoks, jo si persona të izoluar, grupe apo Kisha lokale.”
Meqenëse Lavra e Kiev-Peçerskut është kohët e fundit në lajme, vlen të theksohet se Kryepiskopi Anastas i dërgoi një letër mbështetjeje vëllazërisë monastike për shkak të përndjekjes me të cilën ata po përballeshin — dhe ende po përballen — nga qeveria ukrainase dhe nga Kisha Orthodhokse e Ukrainës, e mbështetur nga shteti. Reagimi që ai mori në mbarë botën greke për qëndrimin e tij të qëndrueshëm mbi këtë çështje çoi në dënime të sjelljes nga Sinodi i Shenjtë i Kishës së Shqipërisë në disa raste. Si primat që nuk ndodhej as në Konstandinopojë, as në Moskë, Kryepiskopi Anastas udhëhoqi kundërshtimin ndaj Tomosit të Autoqefalisë që iu dha Kishës Orthodhokse të Ukrainës. Kur u qortua — madje edhe u ligjërua me ton përçmues — nga Patriarku Ekumenik Vartholomeu, ai e ruajti qëndrimin e tij.
Për këtë, ai u akuzua se ishte një “lodër ruse” që do të “vdiste i papenduar”. Megjithë të gjitha këto, Kryepiskopi Anastas vazhdoi të thoshte se duhej të mbahej një Sinod Panorthodhoks nën kryesimin e Patriarkut Ekumenik. Ai shprehu gjithashtu kundërshtimin e tij ndaj Moskës për ndërprerjen e kungimit me Konstandinopojën dhe për “Eksarkatin Patriarkal” hakmarrës në Afrikë.
Me pak fjalë, Kryepiskopi Anastas ishte një figurë që nuk mund të futej në kuti të gatshme. Për mua personalisht, ai është bërë model i asaj se si duhet të duket uniteti dhe dialogu i krishterë. Po të kishte ndjekur pjesa tjetër e botës orthodhokse dëshirën e tij që, pas Sinodit të Kretës të vitit 2016, të mblidhej një Sinod Panorthodhoks çdo dhjetë vjet, atëherë çështja e Ukrainës ndoshta mund të ishte trajtuar me vendosmëri edhe këtë vit.
“Nuk më pëlqen t’i klasifikoj njerëzit me termat konservator ose progresist”, thotë ai diku tjetër në libër. “Këta terma nuk janë gjithmonë të saktë. Ka njerëz shumë progresistë që janë konservatorë në disa parime konkrete. Personalisht, besoj se në shumë gjëra jam konservator. Unë pi të njëjtin ujë që pinin grekët e lashtë në të kaluarën. Nuk mendoj se duhet ta zëvendësoj atë me Coca-Cola për të qenë modern. Ka gjëra që kanë vlerë të përjetshme: urdhërimet e Krishtit. Në të njëjtën kohë, jam i hapur ndaj sfidave të reja të historisë, duke vështruar vazhdimisht tek Ai ‘që ishte, që është dhe që vjen, i Gjithëpushtetshmi’ (Zb. 1:8).”
Më kujtohet një thënie e Shën Joan Gojartit:
“Jam i krishterë. Ai që përgjigjet kështu, i ka thënë të gjitha menjëherë: vendin, profesionin, familjen; besimtari nuk i përket asnjë qyteti mbi tokë, por Jerusalemit qiellor.”
Kjo është mënyra se si Kryepiskopi Anastas ishte në gjendje të bëhej “të gjitha për të gjithë” (1 Kor. 9:22). Ai ishte thjesht i krishterë, që i besonte vetëm Perëndisë. Ai nuk i përkiste askundit dhe i përkiste gjithkundit, si një njeri që e kishte integruar plotësisht veten në jetën në Krishtin.
Më preku kujtimi i tij për një periudhë errësire që përjetoi gjatë pushtimit nazist të Greqisë.
“Më kujtohet një natë në shtëpinë tonë në Athinë, gjatë periudhës së errët të pushtimit. Isha vetëm në tarracë dhe iu luta Perëndisë duke thënë: ‘O Zoti im, nëse ekziston vërtet, të lutem më jep një shenjë; më ndihmo të besoj…’ Nuk erdhën engjëj të më thoshin diçka, por filloi një siguri e thellë për ekzistencën e Perëndisë dhe praninë e Tij në jetën tonë. Vërtet ka Perëndi, një Perëndi dashurie.
”
Ishte pikërisht këtij Perëndie të dashurisë që Kryepiskopi Anastas zgjodhi t’i shërbente në çdo rrethanë. Dhe, me gjithë përgjigjet e tij të menduara mirë dhe arsyetimet e tij të formuara thellë, Fortlumturia e Tij e dinte kur duhej të heshtte dhe të sodiste misterin.
“Lutja mbetet diçka shumë personale dhe njeriu duhet të heshtë pak përpara këtyre aspekteve të jetës. Mund të them vetëm se përpiqem t’i vendos të gjitha dëshirat dhe mallëngjimet e mia përpara Perëndisë… Në një kishëz të vogël dhe të thjeshtë që kam pranë dhomës sime, i shpreh Zotit të gjitha shqetësimet, trazimet, ankthin, dëshpërimet dhe vendimet e mia. Për më tepër, meqenëse jeta është plot bukuri, befasi dhe vështirësi, ne gjejmë strehë në lutjen e vetvetishme, të lidhur me situata konkrete, si: ‘Më udhëhiq drejt vlerësimeve të drejta, drejt vendimeve të drejta, drejt përpjekjeve të drejta.’ Vërtet ndiej se, pas kësaj, ndodh diçka tjetër… Shumë herë mjafton thjesht të qëndrosh në heshtje përpara Perëndisë Trini, t’i shprehësh Atij pyetjet, shqetësimet, problemet e tua — dhe pastaj të presësh. Të presësh.”
Ndërsa presim ardhjen e dytë të Zotit, Perëndisë dhe Shpëtimtarit tonë Jisu Krisht, le të përpiqemi, si Kryepiskopi Anastas, t’i shërbejmë Perëndisë së dashurisë dhe të kuptojmë se, përmes pjesëmarrjes sonë në këtë shërbim, mund të arrijmë të përjetojmë Mbretërinë e Qiejve brenda nesh (Lk. 17:21).
Dhe ndërsa presim, paçim lutjet e tij.
Aaron Hickman është redaktor i lajmeve në UOJ-America dhe besimtar i përjetshëm i Kryepiskopatës Orthodhokse Greke të Amerikës. Ndiqeni në X dhe shikoni episodin më të fundit të podkastit të lajmeve “Orthodox Dispatch” këtu.
