Zvërneci nuk është vetëm truall: është edhe kujtesë kishtare

Debati për projektin turistik në zonën e Zvërnecit dhe Nartës nuk mund të kufizohet vetëm te çështja e investimit, pronës apo zhvillimit ekonomik. Zvërneci nuk është një hapësirë bosh. Është vend me peshë natyrore, historike dhe shpirtërore, i lidhur ngushtë me Manastirin e Shën Mërisë, një nga monumentet më të njohura orthodhokse të bregdetit shqiptar.

Deri tani nuk ka një të dhënë të qartë publike që projekti të prekë drejtpërdrejt muret e Manastirit të Shën Mërisë ose ishullin ku ndodhet kisha. Por kjo nuk mjafton për ta mbyllur debatin. Një monument kishtar nuk mbrohet vetëm duke mos prekur gurët e tij. Ai mbrohet edhe duke ruajtur qetësinë, peizazhin, aksesin, karakterin dhe marrëdhënien e tij me komunitetin dhe Kishën.

Manastiri i Zvërnecit ndodhet në një ishull të vogël brenda lagunës së Nartës. Vetë Agjencia Kombëtare e Turizmit e paraqet lagunën si zonë të mbrojtur natyrore me rëndësi të veçantë ekologjike, habitat për shpendë ujorë dhe faunë të egër. Ndërsa Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura e përshkruan Peizazhin e Mbrojtur “Pishë Poro – Nartë” si pjesë të rëndësishme të sistemit të zonave të mbrojtura në vend.

Pikërisht këtu qëndron shqetësimi kryesor. Kur një zonë me vlerë të tillë natyrore dhe shpirtërore futet në logjikën e një zhvillimi masiv turistik, pyetja nuk është vetëm nëse preket fizikisht kisha. Pyetja është nëse ndryshon fryma e vendit. Një resort, rrugët, parkimet, fluksi i madh turistik, kufizimet e mundshme të hyrjes dhe privatizimi i hapësirave përreth mund ta shndërrojnë një vend pelegrinazhi dhe heshtjeje në dekor turistik.

Ky rrezik nuk është abstrakt. Vetë manastiri ka pasur prej vitesh probleme me infrastrukturën e aksesit. Ura që lidh bregun me ishullin është raportuar disa herë si e dëmtuar dhe e rrezikshme për banorët e vizitorët. Sipas raportimeve publike, ajo është 280 metra e gjatë dhe 3 metra e gjerë, ndërsa dëmtimet nga uji i kripur dhe mungesa e mirëmbajtjes e kanë bërë kalimin problematik.

Edhe më domethënëse është se prifti përgjegjës i zonës, At Jani Tereziu, ka kërkuar më parë koordinim më të mirë me Kishën Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë për çështjet që lidhen me manastirin dhe hapësirën përreth tij. Kjo tregon se problemi nuk është vetëm teknik, por edhe institucional: vendimet për një vend të shenjtë nuk mund të merren pa dëgjuar Kishën, komunitetin dhe njerëzit që e mbajnë gjallë atë vend.

Zvërneci ka edhe një dimension tjetër: ai është pjesë e kujtesës së gjallë të besimtarëve. Manastiri i Shën Mërisë nuk është thjesht atraksion turistik. Është vend lutjeje, pelegrinazhi, kujtese dhe identiteti. Për shumë besimtarë, ai lidhet me festën e Fjetjes së Hyjlindëses, me vizitat familjare, me lutjen dhe me vazhdimësinë e pranisë orthodhokse në këtë pjesë të Shqipërisë.

Prandaj çdo projekt i madh në këtë zonë duhet të trajtohet me kujdes të veçantë. Transparenca nuk është pengesë për zhvillimin. Përkundrazi, është kusht që zhvillimi të mos kthehet në konflikt. Banorët, Kisha, specialistët e trashëgimisë, ekspertët e mjedisit dhe institucionet përgjegjëse duhet të jenë pjesë reale e diskutimit.

Nëse projekti nuk prek manastirin, kjo duhet të thuhet qartë, me dokumente, harta dhe garanci publike. Nëse prek zonën përreth, atëherë duhet shpjeguar si do të ruhet karakteri shpirtëror, natyror dhe historik i vendit. Nuk mjafton të thuhet se “kisha nuk prishet”. Duhet të garantohet se nuk prishet edhe peizazhi që e mban kishën si vend të shenjtë.

Kisha, natyra dhe historia nuk janë pengesë për zhvillimin. Janë pasuria më e madhe e tij. Një turizëm që i respekton këto vlera mund të sjellë jetë dhe dinjitet. Një turizëm që i përdor vetëm si sfond për investime të mëdha rrezikon t’i zbrazë nga kuptimi.

Zvërneci nuk ka nevojë të kthehet në simbol përplasjeje. Ai mund të bëhet shembull se si zhvillimi, mjedisi dhe trashëgimia shpirtërore mund të bashkëjetojnë. Por kjo kërkon dëgjim, përulësi institucionale dhe respekt të vërtetë për vendin.

Sepse Manastiri i Shën Mërisë në Zvërnec nuk është vetëm një pikë në hartë. Është një shenjë e besimit, e kujtesës dhe e pranisë orthodhokse në historinë e Shqipërisë.

UGO me info nga: Agjencia Kombëtare e Turizmit; Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura; raportime publike për Manastirin e Zvërnecit dhe zonën Nartë–Zvërnec.