Shën Niniani, Ndriçuesi i Skocisë
Kisha Orthodhokse kujton më 16 shtator Shën Ninianin, misionarin që solli krishterimin te piktët e Skocisë jugore në shekullin e katërt.
Rikrishterizimi i botës perëndimore mbetet një temë e vazhdueshme shqetësimi për Orthodhoksinë. Sipas artikullit të UOJ, kjo çështje u trajtua gjerësisht duke sjellë në vëmendje figurën e Shën Ninianit, Ndriçuesit të Skocisë, kujtimi i të cilit kremtohet nga Kisha Orthodhokse më 16 shtator.
Një pjesë e madhe e botës perëndimore ka nevojë për një «rikrishterizim», pas dhjetëra vjetësh shekullarizimi gradual dhe qëndrimesh indiferente ndaj besimit. Shën Niniani, Ndriçuesi i Skocisë, na tregon rrugën dhe na jep shpresë se rrjedha mund të ndryshojë përsëri. Sipas censusit të vitit 2022 në Skoci, qëndrimi fetar mbizotërues në vend është mungesa e çdo përkatësie fetare. Më saktë, 51% e të anketuarve deklaruan se ishin «pa fe», ndërsa 20,4% u identifikuan me Kishën e Skocisë dhe 13,3% me Kishën Romano-Katolike.
Për ata që janë kureshtarë, në Skoci jetojnë afro 14.000 të krishterë orthodhoksë, ndërsa burime të ndryshme vlerësojnë se në vend veprojnë nga tetë deri në njëmbëdhjetë famulli. Kjo përbën më pak se 1% të popullsisë së Skocisë, e cila arrin afërsisht në 5,4 milionë banorë — një përqindje edhe më e ulët se prania e vlerësuar e Orthodhoksisë në Shtetet e Bashkuara. Këto zhvillime janë për të ardhur keq dhe nuk janë karakteristike vetëm për Skocinë.
Ne e dimë se disa shenjtorë të Kishës së hershme vepruan në këto treva, duke ua bërë të njohur veprën shpëtimtare të Jisu Krishtit «atyre që ecnin në errësirë» (Isa. 9:2). Ndërsa vajtojmë çkrishterizimin e Evropës Perëndimore — dhe të botës perëndimore në përgjithësi — duhet ta drejtojmë vështrimin me shpresë drejt «resë së shënjtorëve» tanë, duke kërkuar ndërmjetimet e atyre që, gjatë jetës së tyre tokësore, u përballën me detyrën e vështirë të ungjillëzimit dhe që, për mundimet e tyre, morën kurorat në qiell.
Për sa i përket Skocisë, Shën Niniani shërbeu si Ndriçues, Atë dhe Kryebari i saj. Kisha Orthodhokse e kremton kujtimin e tij më 16 shtator. Shën Niniani lindi në Britani, në vitin 360, nga prindër të krishterë, në një kohë kur paganizmi ishte ende i fuqishëm në atë vend. Ai kaloi disa vjet në Romë, ku kreu studime të thelluara të krishtera, përpara se të dorëzohej prift dhe, më pas, episkop.
Më vonë, Niniani dhe murgjit e tij do të predikonin Ungjillin në Skocinë jugore. Në disa pjesë të atyre trojeve jetonte një popull i lashtë kelt, i njohur me emrin piktët. Nuk kemi shumë të dhëna për këtë fis, por ato që dimë janë të mjaftueshme për të kuptuar se me çfarë po përballej Shën Niniani. Piktët ishin kundërshtarë të betuar të Perandorisë Romake. Në shumë raste ata kishin luftuar me sukses kundër forcave romake. Pa dyshim, nuk do ta mirëprisnin një të krishterë që vinte nga Roma. Për më tepër, romakët i quanin «Picti», term që në latinisht do të thotë «të pikturuarit». Sipas Jul Cezarit, ata e ngjyrosnin të gjithë trupin me ngjyrë blu, që të merrnin një «pamje të egër në betejë». Ishin gjithashtu të njohur për piraterinë përgjatë brigjeve të Ishujve Britanikë, për sulmet e suksesshme kundër vendbanimeve të vogla romake në Britani dhe, ndonjëherë, për marrjen e robërve.
Edhe Shën Patriku kishte pasur përvoja të rënda me piktët. Duke qenë vetë britanik, ai i njihte si vrasës të të krishterëve të sapopagëzuar. Kur po qortonte ushtarët e prijësit Korotikus për plaçkitjen, vrasjen dhe robërimin e të krishterëve në Irlandë, ai i krahasoi këto grupe:
«Me dorën time i kam shkruar dhe përmbledhur këto fjalë, që t'u jepen, t'u përcillen dhe t'u dërgohen ushtarëve të Korotikut. Nuk mund të them se janë bashkëqytetarët e mi dhe as bashkëqytetarë të shenjtorëve të Romës, por bashkëqytetarë të demonëve, për shkak të veprave të tyre të liga. Me mënyrën e tyre armiqësore të jetesës, ata jetojnë në vdekje, si aleatë të skotëve apostatë dhe të piktëve. Janë të njollosur me gjak: të njollosur me gjakun e të krishterëve të pafajshëm, shumë prej të cilëve i kam lindur në Perëndinë dhe i kam forcuar në Krishtin.»
Kjo nuk synon të thotë se Shën Patriku kishte më pak dashuri ose ishte më pak i krishterë se Shën Niniani, por të tregojë përmasat e jashtëzakonshme të misionit që ky i fundit kishte marrë përsipër.
Le të kthehemi, pra, te protagonisti i tregimit tonë. Pas studimeve dhe hirotonisjes së tij në Romë, Niniani u dërgua përsëri në atdheun e vet si misionar. Disa burime tregojnë se, gjatë udhëtimit të kthimit, ai u miqësua me Shën Martinin e Turit dhe se disa nga kishat që themeloi ua kushtoi atij. Vepra e tij më e rëndësishme ishte ndërtimi i një kompleksi manastiror dhe katedral në Whithorn, rrënojat e të cilit ruhen edhe sot si pjesë e një muzeu. Pikërisht nga kjo qendër veprimtarie ai u predikoi piktëve.
Pamje e Prioratit dhe Muzeut të Whithornit. Foto: whithorn.com
Vlen të përmendet se Whithorni është qyteti më i vogël në Skocinë e sotme, me vetëm 723 banorë. Megjithatë, ai është një gjigant i historisë, sepse pikërisht atje Shën Niniani ndërtoi Candida Casa-n e tij — «Shtëpinë e Bardhë» — kishën e parë të krishterë në të gjithë Skocinë, të ndërtuar me gur dhe jo me dru. Kjo kishë iu kushtua Shën Martinit të Turit dhe atje do të varrosej Shën Niniani pas fjetjes së tij.
Dëshmia e parë e gjerë e shkruar për të gjendet në veprat e Oshënar Bedës. Murgu anglez e përshkruan Shën Ninianin si atë që nisi kthimin e piktëve në besimin e krishterë, duke përgatitur rrugën për shenjtorë të mëvonshëm, si Shën Kolumba i Jonës dhe Shën Kentigerni i Glasgout. Oshënar Beda shkruan:
«Piktët e jugut e pranuan besimin e vërtetë nëpërmjet predikimit të episkop Ninianit, një burri tejet të nderuar dhe të shenjtë të kombit britanik, i cili ishte mësuar rregullisht në Romë në besimin dhe në misteret e së vërtetës. Selia e tij episkopale, e cila mban emrin e Shën Martinit, episkopit, dhe është e njohur për kishën që i është kushtuar atij — ku vetë Niniani dhe shumë shenjtorë të tjerë prehen me trup — ndodhet tani në zotërimin e kombit anglez. Vendi i përket provincës së bernikëve dhe zakonisht quhet Candida Casa, sepse atje ai ndërtoi një kishë prej guri, gjë që nuk ishte e zakonshme ndër britanikët.»
Shën Ninianit i janë atribuar shumë mrekulli, të cilat ndihmuan që piktët ta pranonin mësimin e tij. Ai shëroi nga verbëria mbretin Tudwallus; bëri të fliste një foshnjë, nëna e së cilës kishte akuzuar një prift se kishte kryer kurvëri me të; si dhe bekoi një kopsht ku më parë nuk rritej asgjë dhe menjëherë aty filluan të mbinin bimë. Sipas traditës vendase, në një rast, kur filloi të binte shi, Shën Niniani nisi të këndonte psalmet dhe Perëndia e mbuloi me një mantel të padukshëm. Shiu nuk e preku.
Ungjillëzuesi i madh fjeti më Zotin në pleqëri, në vitin 432, dhe u varros në manastirin e lartpërmendur, të cilin e kishte ndërtuar vetë. Mrekullitë vazhduan të buronin prej varrit të tij: një vajzë u shërua nga verbëria pasi e vizitoi atë; dy të lebrosur u shëruan pasi u lanë në një burim aty pranë; një burrë u shërua nga një sëmundje e lëkurës; ndërsa një fëmijë me deformime trupore u rikthye në shëndet të plotë, pasi vizitoi varrin e shenjtorit dhe Niniani iu shfaq në ëndërr atë natë.
A ka sot popuj dhe kultura të cilëve kemi frikë t'u predikojmë Ungjillin? Cilat kombe dhe fise i shohim si barbare dhe të padenja për kohën dhe përpjekjet tona? Shën Niniani ia kushtoi veten pikërisht këtyre njerëzve. Edhe Krishti na vështron të gjithëve me dhembshuri, veçanërisht ata që janë «si dele pa bari» (Mat. 9:36). Prandaj e falënderojmë Perëndinë për Shën Ninianin, i cili u bë ai bari në Skoci, dhe lutemi që Perëndia të ngrejë një tjetër si ai në po atë vend, i cili është larguar nga trashëgimia e vet e lashtë.
Si i barabartë me Apostujt e Zotit,
ua solle hirin e Ungjillit trojeve të skotëve,
o Ninian i urtë.
Ti je kandil për këmbët tona,
që ndriçon shpirtrat tanë të ecin
në shtegun e porosive të Perëndisë.
Prandaj të nderojmë dhe me besë të zjarrtë të thërresim:
Lutju Krishtit Perëndi të na dhurojë përdëllimin e madh.
Nuk është hera e parë që Kisha kujton dëshmorë e shenjtorë të hershëm të krishterimit që ungjillëzuan popuj të tërë; kohët e fundit vëmendja ka rënë edhe mbi dëshmorët e Apolonisë në Fier, shenjtorë të hershëm të krishterimit që dëshmuan besimin në trojet shqiptare.
Burimi origjinal i plotë i këtij materiali gjendet te uoj.news.
