Manastiri historik i Shën Thanasit në Leshnicën e Poshtme, i dëmtuar nga koha dhe braktisja

 

Manastiri historik orthodhoks i Shën Thanasit në Leshnicën e Poshtme paraqet sot një pamje të dhimbshme rrënimi. I dëmtuar rëndë nga kalimi i kohës, nga mungesa e ndërhyrjeve restauruese dhe nga kushtet e ashpra atmosferike, ky monument i rëndësishëm i trashëgimisë kishtare dhe kulturore ka pësuar dëmtime të mëdha, deri në shembjen e një pjese të konsiderueshme të tij.

Rreth tre vjet më parë, dimri i ashpër, erërat e forta, reshjet e dendura të dëborës dhe rrëzimi i një peme të vjetër me rrënjë të thella goditën rëndë manastirin e Shën Thanasit në Leshnicën e Poshtme, vetëm katër kilometra larg kufirit greko-shqiptar.

Sipas mbishkrimit që ndodhet mbi hyrje, manastiri është ndërtuar në vitin 1797, në shpatin e një kodre. Ai përbën një rast të veçantë në të gjithë zonën, pasi është i vetmi monument i këtij lloji i pikturuar plotësisht me afreske nga “Llazari dhe dy nxënësit e tij nga Ano Sudena e Janinës”, vend që sot njihet si Ano Pedina.

Gjatë dhjetë viteve të fundit, 70–80 banorët e Leshnicës së Poshtme e shihnin me shqetësim afrimin e shkatërrimit. Megjithë përpjekjet e tyre dhe thirrjet e vazhdueshme drejtuar autoriteteve lokale, nuk u ndërmor asnjë masë konkrete. Sot, pjesa më e madhe e manastirit është rrëzuar.

Muret e jashtme janë shembur, një pjesë e madhe e çatisë së ndërtuar me gurë tradicionalë të Epirit ka rënë, ndërsa muret e brendshme janë dëmtuar rëndë. Afresket, dikur pjesë e vyer e pasurisë artistike të manastirit, janë zbehur dhe dëmtuar nga lagështia, koha dhe mungesa e mbrojtjes.

Sot pothuajse asgjë nuk e kujton pamjen dikur madhështore të kësaj kishe në formë kryqi të brendashkruar me kupolë, një manastir pasbizantin i shpallur monument kulture nga Ministria e Kulturës e Shqipërisë.

Deri në vitin 1930, manastiri i Shën Thanasit ishte një qendër e rëndësishme fetare, arsimore dhe shpirtërore për zonën. Në ambientet e tij funksiononte një Shkollë Qendrore Qytetare dhe një punëtori lidhjeje librash. Manastiri zotëronte gjithashtu dy mullinj me ujë, stalla, shumë qeli murgjish, ndërsa tri ura të mëdha të ndërtuara në krahinë u realizuan me shpenzimet e vetë manastirit.

Monumentet fetare dhe kulturore të zonës mbeten shpesh të pambrojtura përballë grabitësve, vandalëve dhe atyre që cenojnë vendet e shenjta. Sulmet ndaj kishave në të gjithë vendin janë raportuar shpesh, ndërsa shumë objekte me vlerë historike janë dëmtuar, vjedhur ose zhdukur.

Disa vite më parë, vandalë shkatërruan plotësisht afresket unike të Onufrit, një prej ikonografëve më të rëndësishëm të shekullit XVI në gjithë Evropën Juglindore dhe përfaqësues i shquar i artit mesjetar në Shqipëri. Afresket ndodheshin në kishën e Shën Premtes në fshatin Valsh, në Shqipërinë e Mesme.

Sipas të dhënave, deri në vitin 1990 në Shqipëri ishin të regjistruara rreth 12.000 ikona dhe një numër i madh enësh të shenjta me vlerë historike. Sot, megjithatë, askush nuk di me saktësi sa prej tyre kanë mbetur.

Në fshatrat ku jeton minoriteti grek, vjedhjet në kisha janë kthyer në një dukuri të shpeshtë. Një nga rastet më të rënda ishte grabitja e kishës së Shën Marinës në Labovë, prej nga u vodhën 18 ikona bizantine, fati i të cilave mbetet ende i panjohur.