Prindërit ndihmojnë nxënësit kur bashkojnë dashurinë me kufijtë
Roli i familjes në përshtatjen e fëmijës në shkollë, në studim dhe në formimin e personalitetit
Është një konstatim i përgjithshëm se ambienti familjar luan rol të rëndësishëm në përshtatjen e nxënësit në shkollë, si edhe në arritjet e tij mësimore. Prandaj është e nevojshme të dallojmë rastet kur ndikimi i familjes bëhet i dëmshëm dhe të shohim mënyra konkrete për ta ndihmuar e mbështetur fëmijën.
Gjëja e parë që duhet të kuptojmë është se fëmija ka një personalitet të veçantë, delikat dhe në zhvillim. Ai nuk është një i rritur në përmasa të vogla. Ndryshimet janë të rëndësishme: fëmija është shumë më i ndjeshëm emocionalisht dhe ende nuk ka pjekurinë intelektuale të të rriturit.
Burimi më i fortë i ndikimit të prindërve është dashuria e tyre spontane dhe e madhe. Por a e japim gjithmonë këtë dashuri në mënyrën e duhur? A ndodh që shprehjet e dashurisë të jenë të tepruara?
Shpesh flasim për “dobësi” ndaj fëmijëve ose për “dashuri që ushtron presion”. Zakonisht i vërejmë këto te të tjerët dhe rrallë pranojmë se mund të ndodhin edhe në familjen tonë. Megjithatë, pasojat për fëmijën janë të rëndësishme, ndaj duhet ta shohim këtë çështje me seriozitet.
Në rastin e parë, pra në “dobësinë” ndaj fëmijës, mendojmë se nuk duhet t’ia prishim qejfin, që të mos e shqetësojmë ose të mos i shkaktojmë plagë shpirtërore. Kështu plotësojmë edhe dëshirat më të pamundura, nxitojmë ta ndihmojmë edhe kur nuk ka nevojë dhe shpesh nuk lejojmë që të tjerët t’i bëjnë vërejtje.
Çfarë ndodh atëherë me nxënësin? Me kalimin e kohës mund të shfaqen probleme psikologjike dhe vështirësi përshtatjeje në shoqëri, të cilat ndikojnë edhe në shkollë. Fëmija mund të bëhet i mbipërkëdhelur, të kërkojë gjithçka për vete dhe të mos pranojë kufij. Jashtë shtëpisë ai do të përplaset me fëmijët e tjerë, do të hidhërohet lehtë kur gjërat nuk bëhen sipas dëshirës së tij dhe në shkollë mund të shmangë detyrat, sepse është mësuar t’i gjejë të gjitha gati.
Rasti tjetër është dashuria që ndrydh me presionin e saj. Duke e konsideruar veten njohës të gjithçkaje dhe fëmijët si “objekte” të dashura e jo si personalitete të veçanta, përpiqemi t’i detyrojmë të ndjekin mendimin tonë në çdo gjë, “për të mirën e tyre”, pa u shpjeguar arsyen. Mendojmë se mjafton të themi: “Sepse kështu duhet”. I detyrojmë të bëjnë atë që duam ne, duke shpërfillur dëshirat e tyre dhe duke mos i lejuar të marrin iniciativa, madje edhe për gjëra të vogla.
Edhe kjo mënyrë dashurie krijon dobësi në personalitet: fëmijë pa iniciativë, me vështirësi në shkollë dhe më vonë në shoqëri. Nxënësi pret gjithmonë udhëzim të veçantë, ngurron në marrëdhënie me fëmijët e tjerë dhe në shtëpi nuk mësohet të studiojë vetë pa shtytjen e prindërve.
Pra, dashuria e tepruar në të dyja format e saj bën më shumë dëm sesa mirë. Atëherë, si duhet t’i duam fëmijët tanë dhe si duhet të sillemi me ta, sidomos kur bëjnë rrëmujë ose nuk mësojnë?
Para së gjithash duhet të kuptojmë se shumë veprime të fëmijës janë reagime ndaj nxitjeve që merr. Në vend që të përpiqemi t’i “sjellim në vete” me këshilla të ashpra, presion ose dhunë, le t’u japim nxitjet e duhura. Dhe natyrisht dashuri. Fëmija ka nevojë ta ndiejë dashurinë tonë.
Por ai duhet të mësojë se dashuria nuk mund të përdoret për të arritur gjithmonë atë që do. Për kërkesat e palogjikshme duhet të kemi një refuzim të sjellshëm, por të qëndrueshëm dhe të përbashkët nga të dy prindërit. Nëse njëri prind qorton dhe tjetri përkëdhel, qëndrimi edukues dobësohet.
Duhet t’i lejojmë fëmijës të marrë iniciativa në çështje që i përkasin dhe e interesojnë, për sa kohë ato nuk kanë pasoja të dëmshme. Sjellja e drejtë e prindërve, si ndaj fëmijës ashtu edhe mes tyre, është nxitja më e mirë. Kur në shtëpi flitet me qetësi dhe mirësjellje, kur mungojnë britmat dhe tensionet, është shumë më e vështirë që fëmija të bëhet nervoz dhe i pakontrolluar.
Një çështje me rëndësi është studimi. Si ta nxisim fëmijën të mësojë? Sigurisht jo me dhunë dhe as me histeri. Nuk duhet të bëjmë krahasime me fëmijët e fqinjëve ose me shokët e klasës. Çdo fëmijë është personalitet i veçantë, me aftësitë dhe ritmin e vet të zhvillimit. Edhe aftësia për t’u përqendruar ndryshon nga një fëmijë te tjetri: disa mësojnë edhe mes zhurmës, të tjerë kanë nevojë për qetësi.
Le të krijojmë një ambient të përshtatshëm ku fëmija të studiojë me më shumë dëshirë. Le të tregojmë interes, të vlerësojmë përpjekjet dhe sukseset e tij, ta ngushëllojmë në dështim dhe t’i japim kurajë. Kurrë të mos e zhgënjejmë me fjalë të rënda, si “je kokëtrashë” ose “mirë të të bëhet kur nuk mëson”. Fëmija vuan nga dështimi i tij, edhe kur nuk e tregon. Fjalët e tilla ia shterojnë forcat shpirtërore për një përpjekje tjetër.
Ndihma më e rëndësishme që mund t’i japim në shtëpi është interesi ynë. Por duhet të kemi kujdes të mos bëhemi shtypës. Kur prindi e pyet çdo ditë fëmijën për shkollën dhe mësimet me mënyrë të qetë, kur bisedon me të sinqerisht për çështjet shkollore dhe e dëgjon me vëmendje, i ofron një ndihmë të vërtetë.
Një nxitje e fuqishme dhe e padhunshme është shembulli ynë. Kur fëmija na sheh shpesh me një libër të mirë në dorë, mundësia që edhe ai të marrë librin e vet është më e madhe.
Ka edhe ndihmë të drejtpërdrejtë në studim. Ndonjëherë fëmija vështirësohet të zgjidhë një problem matematikor ose të kuptojë një koncept. Nuk duhet ta lëmë të torturohet derisa të dorëzohet. Për aq sa mundemi, duhet ta ndihmojmë të gjejë rrugën e zgjidhjes. Por kjo duhet bërë vetëm pasi të jemi siguruar se fëmija është përpjekur vetë. Nuk duhet t’i japim zgjidhje të gatshme, sepse kështu e bëjmë dembel jo vetëm në detyra, por edhe në mendim.
Nëse vërejmë se vështirësitë janë përtej mundësive tona për ta ndihmuar, është mirë të komunikojmë me mësuesin ose mësuesen.
Ndihma e prindërve, sidomos e nënës, është veçanërisht e rëndësishme në klasën e parë. Nëse fëmija ka dobësi të vogla, ato mund t’i duken shumë të mëdha dhe ta zhgënjejnë. Këtu familja mund të japë ndihmë vendimtare, me durim dhe këmbëngulje.
Duhet shmangur edhe një gabim tjetër: përgatitja e fëmijës për një ose dy mësime përpara. Kjo e lodh më shumë nga sa duhet, e vështirëson përvetësimin e lëndës së re në klasë dhe mund t’ia ulë interesin për mësimin. Çdo prind nuk mund të jetë mësues dhe “ndihma” e gabuar mund të nxisë edhe sjellje arrogante te fëmija.
Nuk duhet të harrojmë lojën. Është e natyrshme që fëmija të dojë të luajë. Loja ndihmon zhvillimin mendor dhe përshtatjen e tij në shoqëri. Le ta lëmë fëmijën të luajë. Nëse arrijmë që studimi të mos i duket angari, por një veprimtari me interes, kemi arritur shumë.
Një çështje tjetër është nota. Në formën përshkruese ose numerike, ajo ka karakter nxitës dhe shërben për të informuar prindërit mbi ecurinë e fëmijës. Por nota ka edhe mangësi: mund të shkaktojë zhgënjim, të nxisë konkurrencë të tepruar ose të mos pasqyrojë gjithmonë në mënyrë të plotë përparimin real. Përtej notës, prindërit mund të informohen edhe përmes bisedës me mësuesin, në oraret e përcaktuara nga shkolla.
Duhet pasur kujdes edhe mënyra si flasim për mësuesin para fëmijës. Mos e akuzoni kurrë mësuesin ose mësuesen para tij. Fëmija e sheh mësuesin si autoritet dhe shpesh e do shumë, edhe nëse nuk e shpreh drejtpërdrejt. Nëse keni kundërshtime për një çështje që lidhet me mësuesin dhe fëmijën tuaj, fillimisht bisedoni me vetë mësuesin. Nëse problemi nuk zgjidhet, mund t’i drejtoheni drejtorisë ose koordinatorit përkatës.
Një çështje me rëndësi të veçantë janë kushtet e ambientit familjar. Një familje e tronditur ka pasoja të drejtpërdrejta në botën emocionale të fëmijës dhe në arritjet e tij shkollore. Fëmija preket thellë nga sjellja e keqe e babait ndaj nënës dhe anasjelltas. Në raste të tilla ai mund të bëhet nervoz, i pavëmendshëm, agresiv ose i tërhequr.
Prindërit duhet të shmangin përplasjet para fëmijës. Edhe kur duket sikur nuk dëgjon, fëmija regjistron me hollësi atë që ndodh rreth tij. Ai nuk mund t’i analizojë konfliktet si një i rritur, prandaj ato mund ta dëmtojnë rëndë botën e tij shpirtërore.
Në rastet e prindërve të ndarë, ai që ka fëmijën duhet të përpiqet të plotësojë me dashuri dhe përkujdesje mungesën e tjetrit, ta lejojë ta takojë dhe në asnjë rast të mos flasë keq për të para fëmijës. Fëmija, si rregull, i do të dy prindërit dhe çdo përpjekje për t’ia ulur dashurinë ndaj njërit prej tyre e godet thellë.
Dhembshuria, interesi i drejtë për fëmijën, shmangia e çdo teprimi dhe një ambient normal familjar janë kushte që e ndihmojnë fëmijën në shkollë dhe më vonë në formimin e tij si adoleshent dhe si i rritur në shoqëri.
“Kur fëmijët jetojnë në një ambient që kritikon, mësojnë të dënojnë.
Kur fëmijët jetojnë në një frymë armiqësore, mësojnë të jenë agresivë.
Kur fëmijët jetojnë në frikë, mësojnë të kenë frikë.
Kur fëmijët jetojnë nën keqardhje, mësojnë t’u vijë keq për veten.
Kur fëmijët jetojnë në përçmim, mësojnë të jenë të ndrojtur.
Kur fëmijët jetojnë në zili, mësojnë të kenë zili.
Kur fëmijët jetojnë në turp, mësojnë të ndihen fajtorë.
Kur fëmijët jetojnë në inkurajim, mësojnë të kenë vetëbesim.
Kur fëmijët jetojnë në tolerancë, mësojnë të bëjnë durim.
Kur fëmijët jetojnë në vlerësim, mësojnë të çmojnë.
Kur fëmijët jetojnë në pranimin e të ndryshmes, mësojnë të duan.
Kur fëmijët jetojnë në aprovim, mësojnë të duan veten e tyre.
Kur fëmijët jetojnë në njohje të vlerave, mësojnë të kenë qëllime.
Kur fëmijët jetojnë në bujari, mësojnë të jenë dorëlëshuar.
Kur fëmijët jetojnë në drejtësi, mësojnë të jenë të drejtë.
Kur fëmijët jetojnë në mirësi dhe interesim, mësojnë të tregojnë respekt.
Kur fëmijët jetojnë në siguri, mësojnë të kenë besim te vetja dhe te njerëzit rreth tyre.
Kur fëmijët jetojnë në atmosferë miqësore, mësojnë se bota është një vend miqësor dhe i këndshëm për të jetuar.” UGO
