Kisha kujton Shën Thomain Apostull më 6 tetor
Apostulli nga të Dymbëdhjetët, omologjia e të cilit «Zoti im dhe Perëndia im!» mbetet dëshmi e Ngjalljes, nderohet si ungjillëzues i Indisë dhe martir.
Kisha Orthodhokse nderon Shën Apostull Thomain, një nga dishepujt e Krishtit. Sipas UGO Al, jetëshkrimi i tij mbështetet te Ungjilli, sinaksaret dhe tradita kishtare.
Kujtimi i tij kremtohet më 6 tetor. Shën Apostull Thomai ishte një nga të Dymbëdhjetët që Zoti Jisu Krisht i thirri për ta ndjekur dhe për t’i bërë dëshmitarë të jetës, Kryqëzimit dhe Ngjalljes së Tij. Omologjia e tij para Krishtit të ngjallur, «Zoti im dhe Perëndia im!», mbetet një nga pohimet më të qarta të hyjnisë së Shpëtimtarit në Ungjill. Tradita e Kishës e nderon edhe si ungjillëzues të Indisë dhe si apostull që e vulosi predikimin me gjakun e martirizimit.
Prejardhja dhe thirrja për të ndjekur Krishtin
Emri Thoma do të thotë «binjak»; të njëjtin kuptim ka edhe emërtimi grek «Didim», me të cilin ai përmendet në Ungjillin sipas Joanit. Shkrimi i Shenjtë nuk na jep datën e lindjes ose emrat e prindërve të tij. Jetëshkrimet kishtare e paraqesin si njeri me prejardhje të thjeshtë, të lidhur me jetën e peshkatarëve.
Sinaksari i botuar nga Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqipërisë përshkruan prindër të varfër që i transmetuan dashurinë për Ligjin e Moisiut. Sipas këtij rrëfimi, ai që në rini i kushtohej leximit dhe meditimit të Shkrimeve. Kur u thirr nga Krishti, la varkën dhe rrjetat për ta ndjekur. Këto hollësi i përkasin traditës agjiografike; Ungjilli dëshmon drejtpërdrejt përfshirjen e tij ndër të Dymbëdhjetët.
Thomai renditet në listat e apostujve te Matth. 10:3, Mark. 3:18 dhe Luk. 6:15. Ai e ndoqi Zotin gjatë shërbesës së Tij dhe dëgjoi mësimin që më pas do ta shpallte ndër popuj.
«Le të shkojmë edhe ne, që të vdesim bashkë me Të»
Ungjilli sipas Joanit na e tregon Thomain si dishepull që e donte Mësuesin dhe ishte i gatshëm ta ndiqte edhe përballë rrezikut. Kur Jisu Krishti vendosi të kthehej në Jude, ku më parë kishin kërkuar ta vrisnin me gurë, dishepujt u shqetësuan. Zoti do të shkonte në Betani, ku kishte vdekur Llazari. Në këtë çast Thomai u tha bashkëdishepujve: «Le të shkojmë edhe ne, që të vdesim bashkë me Të» (Joan 11:16).
Edhe pse ende nuk e kuptonte plotësisht udhën e Zotit drejt Pësimit dhe Ngjalljes, ai shprehu gatishmërinë për të mos u ndarë prej Tij. Kjo dëshmi na ndihmon ta shohim apostullin në tërësinë e jetës së tij, përtej çastit të njohur të mosbesimit.
Pyetja që parapriu zbulesën e Krishtit si Udha
Në bisedën e fundit me dishepujt, përpara Pësimit, Zoti u foli për shtëpinë e Atit dhe për vendin që do t’u përgatiste. Thomai, duke mos e kuptuar ende këtë mister, pyeti se si mund ta njihnin udhën, kur nuk e dinin ku po shkonte Ai (Joan 14:5). Krishti iu përgjigj duke e zbuluar Veten si Udha, e Vërteta dhe Jeta, dhe duke shpallur se askush nuk vjen tek Ati përveçse nëpërmjet Tij (Joan 14:6). Pyetja e sinqertë e Thomait u bë kështu rasti për një nga mësimet themelore të Ungjillit. Ai kërkonte të kuptonte që të mund ta ndiqte Zotin.
Takimi me Krishtin e ngjallur
Në mbrëmjen e ditës së Ngjalljes, Jisu Krishti iu shfaq dishepujve të mbledhur pas dyerve të mbyllura. Thomai nuk ishte me ta. Kur ata i treguan se kishin parë Zotin, ai kërkoi të shihte shenjat e gozhdëve dhe plagën në brinjën e Tij përpara se të besonte (Joan 20:24–25).
Pas tetë ditësh, dishepujt ishin përsëri të mbledhur dhe kësaj here Thomai ndodhej mes tyre. Krishti erdhi, megjithëse dyert ishin të mbyllura, dhe u dha paqen. Pastaj iu drejtua Thomait, duke e ftuar të shihte duart e Tij dhe të zgjaste dorën drejt brinjës së Tij. Zoti e thirri të linte mosbesimin dhe të besonte (Joan 20:26–27). Thomai u përgjigj: «Zoti im dhe Perëndia im!» (Joan 20:28).
Përpara tij ishte vetë Jisu Krishti, i Cili ishte kryqëzuar dhe tani jetonte. Plagët e Pësimit dëshmonin se i Ngjalluri ishte i njëjti Zot që dishepujt kishin njohur. Krishti shpalli më pas lumturinë e atyre që besojnë pa e parë me sytë e trupit (Joan 20:29). Kjo fjalë përfshin brezat që do të merrnin dëshminë apostolike. Ungjilli nuk përshkruan shprehimisht çastin e prekjes; tradita liturgjike dhe ikonografike e Kishës e paraqet këtë ngjarje si prekjen e Thomait dhe si forcim të besimit në Ngjallje.
Kisha e kujton veçanërisht këtë takim të dielën e parë pas Pashkës, të njohur si e Diela e Thomait. Mosbesimi i tij u kapërcye përmes takimit me Krishtin dhe u kthye në dëshmi që forcon besimin e Kishës.
Pas Pendikostisë: misioni drejt Lindjes
Thomai përmendet mes apostujve që qëndronin të bashkuar në lutje pas Ngjitjes së Zotit në qiej (Vep. 1:13–14). Pas zbritjes së Shpirtit të Shenjtë, apostujt dolën për të predikuar Ungjillin. Tradita kishtare lidh shërbesën e Thomait me Mesopotaminë, Persinë dhe Indinë; disa jetëshkrime përmendin edhe krahina të tjera. Në sinaksare ai nderohet si themelues i bashkësive të krishtera, që pagëzonte besimtarët dhe vendoste shërbestarë për vazhdimin e jetës kishtare.
Rrëfimet e hershme jashtë Dhiatës së Re, të njohura si «Veprat e Thomait», japin hollësi të zgjeruara mbi udhëtimin e tij. Ato nuk janë pjesë e librave kanonikë të Shkrimit të Shenjtë. Episodet e mëposhtme paraqiten si rrëfime të traditës agjiografike, pa i barazuar me dëshminë e drejtpërdrejtë të Ungjillit.
Udhëtimi me tregtarin Aban
Sipas rrëfimit të hershëm, kur apostujt ndanë me short vendet e predikimit, Thomait i ra India. Ai u tremb nga largësia, vështirësitë e udhëtimit dhe takimi me një popull të panjohur. Krishti iu shfaq dhe e siguroi se hiri i Tij do të ishte me të. Në atë kohë, tregtari Aban, i dërguar nga mbreti Gundafor, kërkonte një mjeshtër për shërbimin e mbretit. Rrëfimi e paraqet Krishtin duke ia dorëzuar Thomain tregtarit si shërbëtorin e Vet. Apostulli e pranoi vullnetin e Zotit dhe u nis me të. Ky episod shpreh bindjen se misioni kryhet me fuqinë e Krishtit, edhe kur i dërguari ndihet i dobët.
Rrëfimet për udhëtimin përfshijnë edhe një ndalesë në një dasmë, ku apostulli u lut për të sapomartuarit dhe ata u kthyen në besim. Versionet e këtij episodi ndryshojnë në hollësi; thelbi i tij është përhapja e Ungjillit që në fillim të udhëtimit.
Pallati qiellor i mbretit Gundafor
Një nga rrëfimet më të njohura tregon se Gundafori i besoi Thomait një shumë të madhe për ndërtimin e një pallati. Apostulli ua shpërndau paratë të varfërve dhe njerëzve në nevojë. Kur mbreti mësoi se pallati tokësor nuk ishte ndërtuar, u zemërua dhe e burgosi.
Gadi, vëllai i mbretit, vdiq dhe pa në qiell pallatin që ishte përgatitur për Gundaforin përmes lëmoshës së shpërndarë nga Thomai. Ai u kthye në jetë dhe ia tregoi të vëllait. Mbreti e liroi apostullin dhe të dy pranuan besimin e krishterë. Sinaksari shqiptar e jep episodin si një vegim që pati vëllai i sëmurë i mbretit. Të dyja format e rrëfimit përçojnë të njëjtin mësim: mëshira ndaj të varfërve bëhet thesar për jetën e përjetshme.
Kthimet në besim, shërimet dhe kundërshtimi
Tradita e zgjeruar tregon shërime, çlirime nga frymërat e liga dhe kthime të shumta në besim. Mes tyre përmendet Sifori, një komandant që kërkoi ndihmë për familjen e tij. Apostulli predikonte pendimin dhe një jetë të ndryshuar në Krishtin.
Në mbretërinë e Misdheut, Migdonia, bashkëshortja e Karisiut, pranoi besimin dhe dëlirësinë. Kundërshtimi i të shoqit solli burgosjen e Thomait. Besimin pranuan edhe Narkia, kujdestarja e saj, Tertia, bashkëshortja e mbretit, dhe Azani, biri i tij. Sinaksaret ndryshojnë në disa emra dhe lidhje familjare: në rrëfimin e hershëm Migdonia dhe Narkia nuk janë bijat e mbretit.
Jetëshkrimet tregojnë se Thomai iu nënshtrua mundimeve dhe se Perëndia e ruajti mrekullisht. Një version përmend hekurat e nxehur, nxehtësinë e të cilëve e shuajti uji që shpërtheu nga toka. Këto episode shprehin qëndrueshmërinë e dëshmitarit përballë përpjekjeve për ta detyruar të braktiste Krishtin.
Thomai dhe Fjetja e Hyjlindëses
Tradita e Fjetjes së Hyjlindëses e lidh përsëri Thomain me një ngjarje që forcoi besimin e apostujve. Sipas këtij rrëfimi, ai mbërriti me vonesë në Jerusalem, pasi Hyjlindësja ishte varrosur. I pikëlluar që nuk kishte marrë pjesë në përcjelljen e saj, kërkoi të hapej varri për ta nderuar. Kur varri u hap, trupi i saj nuk u gjet.
Martirizimi i apostullit
Misdheu e dënoi Thomain me vdekje. Sipas rrëfimit të martirizimit, ai u nxor jashtë qytetit dhe u çua në një mal. Përpara fundit, u lut, i këshilloi besimtarët të qëndronin në besim dhe ia dorëzoi veten Zotit. Rrëfimi i hershëm përmend katër ushtarë dhe një oficer; sinaksaret shpesh e japin si një grup prej pesë ushtarësh. Apostulli u vra duke u shpuar me heshta.
Tradita indiane e lidh martirizimin e tij me Mylaporin, pranë qytetit të sotëm Çenai, dhe zakonisht e vendos rreth vitit 72 pas Krishtit. Kjo datë nuk jepet në Shkrimin e Shenjtë. Ai që kishte shprehur gatishmërinë për të vdekur me Krishtin, në fund e dëshmoi këtë besnikëri me jetën e vet. Besimtarët e nderuan trupin e tij dhe vazhduan jetën e bashkësisë që kishte themeluar.
Lipsanet dhe nderimi kishtar
Historia e nderimit të lipsaneve lidhet me Indinë, Edesën e Mesopotamisë, ishullin e Hiosit dhe Ortonën në Itali. Sipas historisë së ruajtur nga bazilika e Ortonës, lipsanet u sollën nga Hiosi në Ortonë më 6 shtator 1258. Pjesë të lipsaneve të tij nderohen gjithashtu në vende të tjera. Sinaksari grek përmend lipsanin e kokës në Manastirin e Shën Joan Theologut në Patmos dhe pjesë lipsanesh në Manastirin e Shën Pandeleimonit në Malin e Shenjtë, në Patriarkanën Kopte dhe në Mosul.
Kujtimi i Shën Thomait kremtohet më 6 tetor. Ai nderohet edhe të Dielën e Thomait, pas Pashkës, dhe bashkë me të Dymbëdhjetë Apostujt më 30 qershor. Në ikonën e zgjedhur për këtë jetëshkrim paraqitet duke mbajtur librin e Ungjillit, si dëshmitar dhe predikues i Krishtit.
Siç kishte raportuar UGO, Kisha përkujton Apostullin Matia dhe gjashtë martirë.
Jeta e tij na fton ta çojmë kërkimin e sinqertë drejt takimit me Zotin, ta pranojmë dëshminë e Ngjalljes dhe ta bëjmë besimin besnikëri të përditshme. Omologjia e tij mbetet edhe lutja e Kishës: «Zoti im dhe Perëndia im!».
Shën Apostull Thoma, ndërmjeto te Perëndia për ne!
