Kisha kujton Hierodëshmorin Dionis Areopagitin, Episkop i Athinës
Kujtimi i tij kremtohet më 3 tetor, në datën e shënuar edhe në kalendarin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.
Hierodëshmori i Shenjtë Dionis Areopagjiti Episkop i Athinës — kujtimi i tij kremtohet më 3 tetor.
Shën Dionis Areopagjiti jetoi në Athinë në kohën e apostujve. Ishte një njeri i arsimuar, njohës i kulturës dhe i filozofisë greke, dhe anëtar i Areopagut, këshillit të lartë gjyqësor të qytetit. Prej kësaj detyre mori edhe emërtimin «Areopagjit». Emri i tij është ruajtur në Shkrimin e Shenjtë si një nga ata që besuan në Krishtin pas predikimit të Apostullit Pavël në Athinë. Tradita kishtare e nderon si bari të Kishës së këtij qyteti dhe si dëshmor që e vulosi besimin me jetën e tij.
Nga kërkimi i dijes te njohja e Krishtit
Sipas rrëfimit sinaksaristik, Dionisi udhëtoi në Egjipt dhe studioi në Heliopolis. Tradita tregon se, ndërsa ndodhej atje, pa errësimin e jashtëzakonshëm të diellit në kohën e Kryqëzimit të Zotit. I tronditur nga kjo ngjarje, mendoi se po vuante Perëndia ose se bota po shkonte drejt fundit të saj. Kuptimin e asaj që kishte parë do ta njihte më vonë, kur dëgjoi predikimin për Jisu Krishtin, për Pësimin dhe Ngjalljen e Tij. Këtë ngjarje Sinaksari e paraqet si një përgatitje të zemrës së tij për të pranuar Ungjillin.
Takimi me Apostullin Pavël
Kur Apostulli Pavël erdhi në Athinë, pa një qytet të mbushur me idhuj dhe bisedoi me banorët e tij, përfshirë filozofët. I ftuar të shpjegonte mësimin që predikonte, foli në Areopag për Perëndinë, Krijuesin e qiellit dhe të tokës, për pendimin dhe për Ngjalljen e Krishtit. Disa prej dëgjuesve e përqeshën kur dëgjuan për ngjalljen e të vdekurve, ndërsa të tjerë deshën ta dëgjonin përsëri. Por pati edhe nga ata që besuan. Veprat e Apostujve përmendin shprehimisht Dionis Areopagjitin, një grua të quajtur Damarida dhe të tjerë që u bashkuan me Pavlin (Vep. 17:16–34). Dionisi pranoi Ungjillin dhe u bë nxënës i Apostullit. Sipas traditës së Kishës, mori Pagëzimin e Shenjtë dhe u ushqye me mësimin apostolik. Njohuritë që kishte fituar deri atëherë u vunë në shërbim të besimit të tij të ri.
Bari i Kishës së Athinës
Tradita kishtare e lidh formimin shpirtëror të Dionisit edhe me Shën Jerotheun, të cilin e nderonte si mësues pas Apostullit Pavël. Sipas rrëfimit që e paraqet Jerotheun si episkopin e parë të Athinës, Dionisi e pasoi në këtë shërbesë. Si episkop, ai predikoi Krishtin, udhëhoqi besimtarët dhe u kujdes për rritjen e bashkësisë së krishterë në një qytet ende të lidhur fort me idhujtarinë. Kisha e kujton si një nga dëshmitarët e hershëm të përhapjes së Ungjillit në botën greke. Rrëfimet sinaksaristike e lidhin gjithashtu me Jerusalemin dhe me Hyjlindësen e Tërëshenjtë. Sipas traditës, ai ishte i pranishëm, bashkë me Shën Jerotheun, në Fjetjen dhe varrimin e saj. Kjo lidhje është pasqyruar edhe në trashëgiminë liturgjike të Kishës.
Dëshmia deri në martirizim
Shën Dionisi mbeti besnik ndaj Krishtit deri në fund dhe e përfundoi jetën si dëshmor. Patriarkana Orthodhokse e Antiokisë përcjell traditën që e vendos martirizimin e tij rreth vitit 96, ndërsa një nga rrëfimet e ruajtura e lidh atë me vetë Athinën. Kisha Orthodhokse në Amerikë përmend dëshminë e Shën Dhimitrit të Rostovit, sipas së cilës Dionisit iu pre koka në Athinë dhe pranë varrit të tij u kryen mrekulli. Kisha e nderon si hierodëshmor, sepse bashkoi shërbesën e tij si episkop me dëshminë e gjakut për Krishtin. Kujtimi i tij kremtohet më 3 tetor, datë e shënuar edhe në kalendarin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.
Trashëgimia që lidhet me emrin e tij
Me emrin e Dionis Areopagjitit janë përcjellë katër vepra të njohura: «Mbi hierarkinë qiellore», «Mbi hierarkinë kishtare», «Mbi emrat hyjnorë» dhe «Mbi theologjinë mistike», si edhe një përmbledhje letrash. Ato kanë ushtruar ndikim të rëndësishëm në mendimin theologjik dhe në kuptimin e jetës liturgjike të Kishës. Për saktësi historike, duhet dalluar shenjtori i përmendur në Veprat e Apostujve nga çështja e autorësisë së këtyre shkrimeve. Vetë Kisha Orthodhokse në Amerikë shpjegon se autori i tyre ka shumë të ngjarë të ketë jetuar në fund të shekullit V dhe në fillim të shekullit VI, duke shkruar nën emrin e Dionisit. Edhe një material historik i botuar në faqen e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë e vendos shfaqjen e tyre në shekullin VI. Ky sqarim nuk e ndryshon nderimin e Kishës për Shën Dionisin, nxënësin e Pavlit dhe episkopin e Athinës.
Shënim për dallimin e dy shenjtorëve:
Disa rrëfime të vjetra e kanë bashkuar jetën e Dionis Areopagjitit me atë të Shën Dionisit të Parisit, duke i atribuar udhëtime misionare në Gali dhe martirizimin atje me Rustikun dhe Elefterin. Burimet zyrtare të Kishës Orthodhokse në Amerikë dhe të Kryepiskopatës Orthodhokse Greke të Kanadasë e sqarojnë këtë ngatërrim. Për këtë arsye, ato episode nuk janë përfshirë këtu si ngjarje të sigurta të jetës së Areopagjitit.
Nuk është hera e parë që Kisha nderon dëshmorët e shekujve të parë të krishterimit; kohët e fundit vëmendja ra mbi kujtimin e Hierodëshmorit Qipriani dhe të Dëshmores Justina, dëshmi tjetër e trashëguar nga kalendari kishtar i Orthodhoksisë.
