Shërbesat e Shenjta të Kishës: të rregullta dhe të posaçme
Materiali shpjegon Mbrëmësoren, Mëngjesoren, Orët, Shenjtërimin e Kishës, Bekimin e Ujit, Paraklisin dhe Shërbesën e Varrimit.
Shërbesat e Shenjta të Kishës ndahen në të rregullta dhe të posaçme. Sipas materialit të përgatitur nga UGO, ato kryhen për lavdinë e Perëndisë dhe për dobinë e besimtarëve.
Shërbesat e Shenjta të Kishës sonë (të rregullta dhe të posaçme)
Shërbesa të Shenjta quhen ritet ose lutjet e Kishës sonë, që kryhen për lavdinë e Perëndisë dhe për dobinë tonë. Quhen shërbesa sepse gjithçka që kryhet në to nuk bëhet rastësisht, por ndjek një rend të caktuar dhe zhvillohet në një kohë të caktuar. Nëpërmjet Shërbesave të Shenjta himnojmë Perëndinë dhe marrim hirin e Tij. Prandaj marrim pjesë në to me shpresëtari, vëmendje dhe lutje!
Shërbesat e Shenjta ndahen në: a) të rregullta dhe b) të posaçme (në raste të veçanta). Të rregullta quhen shërbesat që kryhen në një kohë të caktuar dhe që zakonisht synojnë t’i përgatisin besimtarët për Liturgjinë Hyjnore. Këto janë Mbrëmësorja, Shërbesa e Mesnatës, Mëngjesorja dhe Orët.
A) Mbrëmësorja. Kemi Mbrëmësoren e Vogël dhe Mbrëmësoren e Madhe, sipas së kremtes që vijon. Quhet Mbrëmësore sepse kryhet në mbrëmje, pra kur afrohet nata. Perëndimi i diellit shënonte përfundimin e një dite dhe fillimin e ditës së ardhshme. Fillon me «I bekuar është Perëndia…»; vijojnë troparet, kërkesat e priftit dhe himni «Dritë gazmore…», ndërsa përfundon me «Tani përlësho shërbëtorin tënd, o Zot…», përlëshoren dhe përlëshimin me «Me uratat…».
B) Shërbesa e Mesnatës. Sot kryhet zakonisht në manastire dhe bëhet «në mes të natës». Përmban tropare, psalme, himne dhe urata falënderimi drejtuar Perëndisë, i Cili na bën të denjë të shohim dritën e ditës së re. Dallohet Shërbesa e Mesnatës e së Dielës, e së Shtunës, e Kreshmës dhe e Pashkës.
C) Mëngjesorja. Pas Shërbesës së Mesnatës vijon Shërbesa e Mëngjesores, e cila përmban psalme, tropare dhe himne që lidhen kryesisht me shenjtorin që kremtohet atë ditë ose me të kremten, si edhe himne drejtuar Perëndisë dhe Hyjlindëses. Kemi Mëngjesoren e së Dielës, të së Shtunës, të së kremtes dhe të Kreshmës. Pas përfundimit të Mëngjesores vijon Liturgjia Hyjnore, e cila është gjithashtu një shërbesë e rregullt dhe Misteri i Mistereve.
D) Orët. Janë shërbesa që kryhen në kohë të caktuara të ditës. Ora e Parë (I) kryhet pas përfundimit të Mëngjesores; Ora e Tretë (III), rreth orës 9 të mëngjesit; Ora e Gjashtë (VI), rreth orës 12 të mesditës; dhe Ora e Nëntë (IX), përpara Mbrëmësores së ditës së ardhshme, rreth orës 3 pasdite. Ato përbëhen kryesisht nga psalme dhe tropare që lidhen me ngjarjet e Pësimit të Zotit tonë: «O Zot, Ti që në orën e tretë u dërgove Apostujve të Tu Shpirtin Tënd të Tërëshenjtë…»; «Ti që, në ditën dhe në orën e gjashtë, u gozhdove në Kryq…»; «Ti që, në orën e nëntë, shijove vdekjen në mish për ne…».
Ekzistojnë edhe Orët e Mëdha, të quajtura gjithashtu Orët Mbretërore, të cilat psalen në prag të Krishtlindjes, në prag të Theofanisë dhe të Premten e Madhe. Këto shërbesa i kushtohen Krishtit Mbret. Për më tepër, në kohën e Perandorisë Bizantine, në to merrte pjesë edhe perandori; prej këtej vjen edhe emërtimi «Mbretërore». Me tropare dhe psalme të veçanta, ato përqendrohen më shumë në ngjarjet e mëdha të asaj dite, të cilat Kisha jonë i kremton me përkushtim të thellë shpirtëror dhe madhështi.
Krahas të gjitha këtyre Shërbesave të Shenjta të rregullta që përmendëm, në adhurimin e Kishës sonë ka edhe shërbesa të posaçme. Të posaçme quhen shërbesat që kryhen në rrethana të veçanta ose me kërkesën e besimtarëve. Këto janë: Misteret e Shenjta, Shenjtërimi i Kishës, Kanonet Lutësore, Bekimi i Vogël ose i Madh i Ujit, Shërbesa e Varrimit, si edhe shumë shërbesa të tjera për raste të ndryshme.
a) Shërbesa e Shenjtërimit të Kishës. Ashtu si të krishterët i kushtohen Perëndisë nëpërmjet Pagëzimit, edhe kishat i kushtohen Perëndisë nëpërmjet Shërbesës së Shenjtërimit. Pas Mëngjesores, episkopi, së bashku me priftërinjtë dhe besimtarët, i mbart në litani Lipsanet e Shenjta tri herë rreth kishës. Pastaj, me shumë shpresëtari, i vendos brenda Tryezës së Shenjtë, në një vend të përgatitur posaçërisht. Më pas e lajnë Tryezën e Shenjtë me ujë të vakët dhe me një përzierje dylli e mastike, e vulosin me miro, e veshin me mbulesat dhe e shenjtërojnë me Liturgjinë Hyjnore festive.
Gjatë Shërbesës së Shenjtërimit të Kishës bëhet edhe shenjtërimi i antiminseve. Antiminsi — nga anti dhe fjala latine mensa, që do të thotë «tryezë» — është pëlhura në të cilën paraqitet Pësimi i Zotit. Çdo prift e kryen Liturgjinë Hyjnore vetëm mbi të. Shërbesa e Shenjtërimit të Kishës do të na mbetet e paharrueshme, nëse kemi mundësinë të marrim pjesë në të.
b) Shërbesa e Bekimit të Ujit. Bekimi i Ujit, që kryhet nga prifti në kishë ose jashtë saj, ndahet në Bekimin e Vogël dhe Bekimin e Madh të Ujit. Bekimi i Vogël i Ujit, ose Ajazma e Vogël, kryhet në kishë dhe në shtëpi në ditën e parë të çdo muaji, si edhe në raste të tjera: për shembull, në fillim të vitit shkollor, kur hidhen themelet e shtëpive, për bekimin e dyqaneve, institucioneve e të tjera. Bekimi i Madh i Ujit, ose Ajazma e Madhe, kryhet ditën e Theofanisë, në prag të Theofanisë dhe sa herë që kryhet Misteri i Pagëzimit. Përmban më shumë urata, prandaj quhet «i Madh», për ta dalluar nga Bekimi i Vogël i Ujit.
c) Kanoni Lutësor — Paraklisi. Kisha jonë, me shumë mënyra, i ngushëllon dhe i qetëson shpirtrat tanë në rrethanat e vështira të jetës. Një prej tyre është Kanoni Lutësor, i quajtur «Paraklis». Paraklisi i Vogël dhe Paraklisi i Madh përmbajnë himne që i drejtohen kryesisht Zonjës Hyjlindëse. Paraklisi i Vogël psalet në çdo rrethanë të vështirë. Nëpërmjet tij i lutemi Hyjlindëses dhe të gjithë shenjtorëve të ndërmjetësojnë te Perëndia për shpëtimin tonë dhe për çlirimin nga sprovat e ndryshme të jetës. Paraklisi i Madh psalet gjatë pesëmbëdhjetë ditëve të para të gushtit, në mënyrë të alternuar me Paraklisin e Vogël. Quhet «i Madh» sepse lidhet me të kremten e madhe të Hyjlindëses, Fjetjen e saj.
d) Shërbesa e Varrimit. Kisha jonë e shoqëron besimtarin gjatë gjithë jetës së tij dhe, me Shërbesën e Varrimit, e përcjell drejt përjetësisë. Kjo shërbesë është lutje për shpirtin e të ndjerit, por edhe mësim për ata që janë ende në jetë. Përbëhet nga troparet karakteristike të Shën Joan Damaskinit, Lumërimet, leximi i Apostullit, Ungjilli dhe urata për të fjeturin. Kisha jonë na kujton gjithmonë se do të ngjallemi dhe se do të jetojmë përjetësisht së bashku me të ndjerët tanë të dashur dhe me Zotin tonë të ngjallur, Jisu Krishtin.
Shërbesa të posaçme janë edhe:
Trisai, një lutje e shkurtër për të fjeturin, që kryhet në varreza, pranë varrit të të ndjerit, ose në kishë.
Përshpirtja, gjithashtu një lutje e enorisë për prehjen e shpirtit të të ndjerit, që kryhet në ditën e dyzetë, në njëvjetorin dhe në trevjetorin e vdekjes së tij.
Uratat e veçanta të Kishës për bekimin e fryteve të para të verës — pra, të rrushit në të kremten e Shpërfytyrimit të Zotit —, të degëve të palmave e të dafinave, të vezëve të Pashkës dhe të fanuropitës, kulaçit të Shën Fanurit. Gjithashtu, Artoklasia, ose bekimi i bukëve, urata kundër marrjes më sysh, litanitë e shenjta e të tjera.
Siç kishte raportuar UGO, Liturgjia Hyjnore përkujton Flijimin e Krishtit, shërbesën qendrore të adhurimit ortodoks.
