Meshuesi dhe përgatitja e tij para Liturgjisë Hyjnore.
Prifti, përgatitja shpirtërore, Shërbesa e Kerosit, veshjet liturgjike dhe larja e duarve para fillimit të Liturgjisë
Meshuesi dhe përgatitja e tij
1. Meshuesi
Para se të vijojmë, le të themi pak fjalë për meshuesin, domethënë për personin që do të kryejë Liturgjinë Hyjnore, priftin. Prifti është përfaqësuesi i Perëndisë në tokë. Ai është pasardhës i apostujve dhe vazhdues i veprës së Krishtit. Sipas shën Pavlit, ai është «kujdestar i mistereve të Perëndisë» (1 Kor. 4:1). Ai është mbarështues i Hirit Hyjnor. Nëpërmjet tij njeriu merr Hirin Hyjnor, me të cilin shenjtërohet dhe shpëton.
Prifti «qëndron», siç thotë shën Joan Gojarti, «ndërmjet Perëndisë dhe njerëzve, duke na sjellë nga qielli bekimet hyjnore dhe duke ngritur atje lutjet tona» («Për “Pashë Zotin”», homilia V, EPE 8a, 410–412). Pra, prifti është ai që do të kryejë Liturgjinë Hyjnore. Me lutjet e tij do të zbresë Shpirti i Shenjtë dhe do ta shndërrojë bukën dhe verën në Trup dhe Gjak të Krishtit. Këtë pushtet nuk e kanë as engjëjt e qiellit.
Megjithatë, duhet të theksojmë që në fillim se misteri i Eukaristisë Hyjnore është vepër e Kryepriftit Krisht. Në thelb, Ai vetë e kryen atë. Prifti përpara Altarit të shenjtë është ikonë e Krishtit. Siç thekson përsëri shën Joan Gojarti, «ai që i shndërron dhuratat e paraqitura në Trup dhe Gjak të Krishtit nuk është ndonjë njeri, por vetë Krishti, që u kryqëzua për ne. Prifti qëndron si figurë e Krishtit, duke shqiptuar ato fjalë që Zoti tha në Darkën Mistike, por fuqia dhe hiri janë të Perëndisë» («Për tradhtinë»).
2. Përgatitja e meshuesit
Për kryerjen e këtij misteri të madh kërkohet, siç mund ta kuptojë çdokush, edhe përgatitja e duhur nga ana e priftit. Nëse besimtari i thjeshtë, që do të kungohet, duhet të përgatitet me rrëfim, lutje dhe përmbajtje, aq më tepër duhet të përgatitet prifti që do të meshojë. Nëse Moisiu, para se t’i afrohej ferrës që digjej, mori urdhër nga Perëndia të hiqte sandalet, aq më tepër prifti, që do t’i afrohet zjarrit të Hyjnisë, duhet të heqë prej vetes çdo barrë tokësore e mëkatare.
Siç thekson arkimandriti i paharruar, atë Gervas Paraskefopulos¹, në librin e tij të famshëm «Shpjegim interpretues i Liturgjisë Hyjnore», «për blatimin e Flijimit të pagjakshëm, Zoti kërkon që prifti meshues “të afrohet pa dënim” (Shërbesa e Kungimit Hyjnor). Ai duhet të jetë “enë e zgjedhur” (Vep. 9:15). I brishtë, por i shenjtë. Ky “afrim pa dënim”, që duhet të ruajë prifti, presupozon parapërgatitjen që një ditë më parë. Si do të arrihet kjo? Përgatitja është vepër e një jete të tërë. E gjithë jeta e tij duhet të jetë një përgatitje për Liturgjinë Hyjnore» (f. 179).
¹ Në prag të shtypjes së këtij libri u njoftua shpallja shenjt e atë Gervasit. Paçim uratën e tij.
Kushti themelor që prifti të kryejë Liturgjinë Hyjnore është të mos ketë brenda vetes asnjë armiqësi, ligësi apo trazim. «Nëse», thotë Zoti, «sjell dhuratën tënde në altar dhe atje kujtohesh se vëllai yt ka diçka kundër teje, lëre atje dhuratën tënde përpara altarit dhe shko më parë të pajtohesh me vëllanë tënd; pastaj eja t’ia blatosh dhuratën tënde Perëndisë» (Matth. 5:23–24). Siç vëren shën Joan Gojarti, «Tryeza e Shenjtë nuk i pranon ata që kanë armiqësi ndërmjet tyre». Edhe shën Vasili i Madh i porosit kështu të gjithë meshuesit: «Mos u paraqit kurrë në mbledhjen e shenjtë duke pasur armiqësi ndaj dikujt, që të mos e dëbosh Shpirtin e Shenjtë» (BEPES 57, 182).
Ai duhet gjithashtu të jetë i pastër «nga çdo ndotje e mishit dhe e shpirtit» (2 Kor. 7:1), i çliruar nga mëkatet mishore dhe ndotjet e shpirtit. Prifti që kryen Misteret e pacenuara nën barrën e një mëkati vdekjeprurës bën një shkelje jashtëzakonisht të rëndë, për të cilën do t’i japë llogari Perëndisë në ditën e Gjykimit. Në jetët e shenjtorëve përmenden shumë shembuj priftërinjsh që meshuan padenjësisht dhe u ndëshkuan.
Prandaj, mbrëmjen e një dite më parë, meshuesi e përgatit zemrën për veprën e madhe që do të kryejë. Largon çdo ndjenjë mëri dhe çdo mendim të lig, ushtron përmbajtje dhe qëndron zgjuar duke u lutur. Kështu, të nesërmen, pasi të ketë kërkuar fuqinë që vjen së larti, mund t’i thotë Zotit: «Gati është zemra ime, o Perëndi…» (Ps. 107:2).
3. Shërbesa e Kerosit
Ekziston edhe një parapërgatitje e veçantë e meshuesit, që bëhet në kishë para Liturgjisë Hyjnore. Është një shërbesë e shkurtër që quhet «Shërbesa e Kerosit» thjeshtuar merr kohë për lutje dhe meditim. Nëpërmjet saj prifti kërkon mëshirën e Perëndisë, që ta bëjë të denjë të meshojë. Siç thekson përsëri atë Gervasi, «kjo parapërgatitje duhet të bëhet me shumë shpresëtari, frikë Perëndie dhe vëmendje, që të mos shndërrohet në një shqiptim mekanik frazash dhe fjalësh. Shërbesa e Kerosit është shumë e rëndësishme dhe ndihmon që mendja dhe e gjithë bota shpirtërore e meshuesit të ngrihen drejt Perëndisë dhe veprës së lartë që do të kryejë» (po aty, f. 179).
Kur vjen ora e caktuar e Liturgjisë Hyjnore, prifti «merr Kero», siç thuhet merr kohën e tij. Pasi bën një metani (përkulje) përpara fronit episkopal, nëpërmjet së cilës merr simbolikisht bekimin e episkopit të tij për të meshuar, shkon përpara Derës së Bukur. Shërbesa fillon me «I bekuar është Perëndia…». Vijojnë «O Mbret qiellor», Trishenjti dhe tri troparet pendimore. I treti prej tyre i drejtohet Hyjlindëses dhe thotë: «Derën e dhembshurisë hapna, o Hyjlindëse e bekuar…». Duke thënë këto fjalë, ai hap Derën e Bukur.
Më pas u falet katër ikonave kryesore të ikonostasit: ikonës së Krishtit, të Hyjlindëses, të Pararendësit të nderuar dhe të shenjtit të kishës, duke thënë për secilën një tropar përkatës. Pas nderimit të ikonave vjen përsëri përpara Derës së Bukur dhe, i zbuluar në kokë, ul kryet e thotë një uratë, me të cilën kërkon ndihmën e Perëndisë që të kryejë «pa dënim», pa faj dhe pa u dënuar, veprën e madhe të Liturgjisë Hyjnore: «O Zot, dërgo dorën tënde nga banesa jote e shenjtë dhe më fuqizo për këtë shërbesë që kam përpara, që, duke qëndruar pa dënim përpara altarit tënd të frikshëm, të kryej shërbesën e shenjtë të pagjakshme. Se jotja është fuqia dhe lavdia në jetë të jetëve. Amin».
Pas kësaj urate bën Përlëshimin. Pastaj kthehet nga populli dhe, me një përkulje të lehtë, kërkon falje. Më pas hyn në hieroren e shenjtë duke thënë vargun e psalmit: «Do të hyj në shtëpinë tënde, do të falem drejt tempullit tënd të shenjtë me frikën tënde» (Ps. 5:8). Hierorja e shenjtë simbolizon vetë qiellin. Atje do të përmbushë shërbesën e tij të lartë.
Pasi hyn, shkon te Tryeza e Shenjtë, bën tri metani dhe puth Ungjillin e shenjtë dhe Tryezën e Shenjtë. Tryeza e Shenjtë simbolizon tryezën e Darkës Mistike, mbi të cilën Krishti kreu Liturgjinë e parë Hyjnore. Quhet edhe Altar, sepse mbi të blatohet Flijimi i pagjakshëm. Sipas shën Gjermanit, Tryeza e Shenjtë është «kufiri i qiellit dhe i tokës» («Theoria», f. 421C). Kështu përfundon Shërbesa e Kerosit. Prifti është tashmë gati të kryejë Proskomidhinë, pasi të veshë më parë veshjen priftërore, që quhet ndryshe edhe veshje liturgjike.
4. Veshja e meshuesit
Prifti, siç thamë, është kujdestar dhe mbarështues i Hirit Hyjnor. Këtë shërbesë të lartë e paraqesin veshjet e shenjta liturgjike që ai mban. Që në kohën e Dhiatës së Vjetër theksohet shenjtëria e veshjeve të priftërinjve. Profeti Ezekiel thotë: «Laikët të mos i prekin veshjet e priftërinjve, me të cilat ata shërbejnë, sepse janë të shenjta» (Ezek. 42:14).
Pasi meshuesi hyn në hieroren e shenjtë, prifti merr një nga një veshjet e shenjta, i bekon në formë kryqi, i puth dhe i vesh. Nga çasti që vesh rrobën e tij liturgjike, pamja e tij ndryshon. Edhe pse mbetet në tokë, ai duket qiellor.
Së pari vesh stiharin. Ai është një tunikë e bardhë që arrin deri te këmbët. Duke e veshur, prifti gëzohet dhe ngazëllehet, sepse Perëndia e ka bërë të denjë për nderin e madh të kryerjes së Mistereve Hyjnore. Prandaj shqipton fjalët e profetit Isaia: «Do të ngazëllehet shpirti im në Zotin…» (Is. 61:10). Stihari është një veshje e përbashkët për të tria shkallët e priftërisë dhe simbolizon petkun e ndritshëm të Pagëzimit. Sipas shën Simeonit të Selanikut, ai «paraqet veshjen e ndritshme të engjëjve, të cilët shumë herë janë shfaqur duke mbajtur rroba të ndritshme… Stihari paraqet gjithashtu pastërtinë dhe pacenueshmërinë e urdhrit priftëror» (PG 155, 712A).
Më pas vesh epitrahilin, ose petrahilin. Ai është një pëlhurë e ngushtë dhe e gjatë, që prifti e mban të varur nga qafa; prandaj quhet edhe epitrahil (epi + trahilos, domethënë mbi qafë). Është veshja e veçantë karakteristike e priftit. Simbolizon hirin e priftërisë, të cilin ai ua përcjell besimtarëve. E mban në çdo shërbesë të shenjtë. Duke e veshur, thotë: «I bekuar është Perëndia, që derdh hirin e tij mbi priftërinjtë e tij…». Në pjesën e poshtme të petrahilit ka disa thekë. Ata simbolizojnë shpirtrat e besimtarëve që marrin Hirin Hyjnor. Këta shpirtra, që në njëfarë mënyre varen nga qafa e tij, Perëndia ia ka besuar priftit që t’i udhëheqë drejt shpëtimit dhe për ta do të japë llogari në ditën e Gjykimit.
Më pas merr brezin dhe, pasi e bekon, e lidh rreth mesit, duke thënë: «I bekuar është Perëndia, që më ngjesh me fuqi dhe e bëri të papërlyer udhën time» (Ps. 17:33). Në përdorimin praktik, brezi shërben për të mbajtur stiharin dhe për t’ia lehtësuar priftit lëvizjet. Por ai ka edhe kuptim simbolik. Sipas fjalëve të uratës, brezi simbolizon, nga njëra anë, fuqinë e Perëndisë që e forcon meshuesin për kryerjen e misterit dhe, nga ana tjetër, dëlirësinë dhe pastërtinë që duhet ta stolisin atë.
Më pas vesh dy mbimëngët. Janë dy copa pëlhure që lidhen në duar, pak mbi kyçet. Duke veshur mbimëngën e djathtë, thotë: «E djathta jote, o Zot, u lavdërua me fuqi…» (Eks. 15:6–7). Sipas interpretimit të shën Grigorit të Nisës, e djathta e Zotit, domethënë dora e djathtë e Perëndisë Atë, është Zoti ynë Jisu Krisht. Ai, me fuqinë që dërrmoi forcat e djallit, e shpëtoi njeriun nga pushteti i tij dhe e ngriti deri në qiell (PG 45, 697B).
Pastaj vesh mbimëngën e majtë duke thënë: «Duart e tua më bënë dhe më formuan…» (Ps. 118:73). Sipas shën Irineut, dy duart e Perëndisë Atë, me të cilat Ai krijoi njeriun, janë Biri dhe Shpirti i Shenjtë. Të njëjtat duar më vonë e rikrijuan njeriun. Të njëjtat duar kryejnë tani edhe misterin e Eukaristisë Hyjnore. Sipas një interpretimi tjetër, mbimëngët simbolizojnë lidhjet me të cilat e lidhën Krishtin. Kur priftërinjtë i veshin, duhet të kujtojnë se kleriku duhet të jetë i gatshëm të durojë për besimin e tij lidhje, burgime dhe martirizim.
Më pas merr mbigjunjësoren, ose epigonatin. Është një pjesë e veshjes liturgjike, që episkopi ua jep disa priftërinjve për nderim. Ka formën e një rombi, mbi të cilin paraqitet Kryqi ose Ngjallja. Pasi e bekon, e puth dhe e var nga supi duke thënë: «Ngjesh shpatën tënde…» (Ps. 44:4–5). Epigonati është shenjë e fitores së Dhëndrit Krisht «nëpërmjet Kryqit dhe Ngjalljes» (Simeoni i Selanikut, PG 155, 713BC). Prandaj ka edhe formën e shpatës. Krishti, me Kryqin dhe Ngjalljen e tij, e mundi vdekjen dhe djallin dhe e çliroi njeriun nga lidhjet e tyre.
Veshjet e priftit në figurë: stihari, petrahili, brezi, mbimëngët, epigonati dhe feloni.
Së fundi, prifti vesh felonin, veshjen e jashtme që i ngjan një manteli, duke thënë fjalët e psalmit 131: «Priftërinjtë e tu, o Zot, do të vishen me drejtësi…» (shih Ps. 131:9). Feloni është simbol i drejtësisë hyjnore, domethënë i vetë Krishtit (shih 1 Kor. 1:30). Simbolizon gjithashtu mantelin e kuq që ia veshën Krishtit për ta përqeshur. Kështu edhe prifti, që ecën në gjurmët e Krishtit, duhet të jetë i gatshëm të përqeshet dhe të përqeshet apo të përbuzet nga njerëzit.
5. Larja e duarve
Pasi prifti ka veshur të gjithë veshjen e tij priftërore, shkon te lavamani, që zakonisht ndodhet pranë Tryezës së shenjtë të Prothesës, ku lan duart. Duke i larë, thotë: «Do t’i laj në pafajësi duart e mia dhe do të rrethoj altarin tënd, o Zot…» (Ps. 25:6–12). Prejardhja e larjes së duarve të priftërinjve që do të meshojnë gjendet në Dhiatën e Vjetër (shih Eks. 30:17–21). Shohim gjithashtu Zotin në Darkën Mistike, para se të kryejë Liturgjinë e parë Hyjnore, duke larë këmbët e nxënësve të tij. Ky veprim simbolik na kujton pastërtinë shpirtërore që duhet të ketë meshuesi. Ashtu siç lan duart, duhet të pastrojë edhe shpirtin nga çdo papastërti që e ndot.
Nga Libri në gjuhën Greke, Liturgjia Hyjnore, Zemra e Adhurimit të Krishterë Orthodhoks, Arkim. Epifan Haxhijankut, fq.31-39
Përktheu: UGO.AL
