Kisha Ortodokse feston sot kujtimin e Shën Evstathit dhe familjes së tij

Shën Evstathi dhe familja e tij përkujtohen sot nga besimtarët ortodoksë, në ditën e kushtuar martirizimit të tyre. Sipas Sinaksarit të Muajit Shtator, faqet 444–457, rrëfimi ndjek me radhë ngjarjet nga thirrja e kryekomandantit romak Plakida drejt njohjes së Krishtit, deri te sprovat e tij të jashtëzakonshme dhe dëshmia përfundimtare e martirizimit.

Plakida para njohjes së Krishtit

Shën Evstathi, i cili para Pagëzimit quhej Plakida, jetoi në Romë në kohën e perandorit Trajan, që mori pushtetin rreth vitit 98 pas Krishtit. Ai ishte kryekomandant i ushtrisë romake, i famshëm dhe i nderuar për fitoret e tij në luftë, për trimërinë dhe për bëmat e mëdha ushtarake. Rridhte nga prindër fisnikë, zotëronte pasuri të shumta dhe, megjithëse ishte ende idhujtar, dallohej për drejtësi, mëshirë dhe dashuri ndaj njerëzve. Plakida i ndihmonte bujarisht të varfrit, u siguronte nevojtarëve gjërat e domosdoshme, ushqente të uriturit, vishte të zhveshurit, ndihmonte të burgosurit dhe mbronte të shtypurit. Në çdo rast përpiqej të lehtësonte dhimbjen e tjetrit. Bashkëshortja e tij, Tatiana, kishte të njëjtën zemër të dhembshur. Ata kishin dy djem. Zoti, i Cili sheh zemrën dhe nuk përbuz asnjë vepër të mirë, nuk lejoi që një njeri me aq dashuri për drejtësinë të mbetej në errësirën e idhujtarisë. Ashtu si dikur e thirri Kornelin, Perëndia vendosi ta drejtonte edhe Plakidën drejt njohjes së së vërtetës.

Shfaqja e Krishtit te dreri

Një ditë, ndërsa Plakida kishte dalë për gjueti me ushtarët e tij, një tufë drerësh u shfaq përpara tyre. Gjuetarët u ndanë në grupe për t'i ndjekur. Mes kafshëve ishte një dre jashtëzakonisht i madh dhe madhështor. Plakida e ndoqi me vrull, derisa dreri e çoi larg shokëve të tij, në thellësi të pyllit. Kafsha kapërceu një humnerë dhe qëndroi në anën tjetër, ndërsa Plakida ndaloi përballë saj, duke menduar se si mund ta kapte. Atëherë Zoti iu shfaq në mënyrë të mrekullueshme. Midis brirëve të drerit u duk një kryq më i ndritshëm se dielli dhe mbi të shëmbëllimi i Jisu Krishtit të kryqëzuar. Nga dreri u dëgjua një zë njerëzor: 'Plakida, përse më përndjek? Për shkakun tënd të jam shfaqur nëpërmjet kësaj kafshe. Unë jam Krishti, të Cilin ti e nderon pa më njohur. Veprat e tua të mira dhe lëmoshat e shumta janë ngjitur përpara Meje. Prandaj erdha të të gjuaj dhe të të fitoj nëpërmjet këtij dreri, sepse nuk është e drejtë që ai që do drejtësinë të mbetet në errësirën e idhujve.' Kur dëgjoi këto fjalë, Plakida u rrëzua nga kali prej frikës dhe dridhjes. Pas një kohe u përmend, u ngrit dhe shikoi rreth e rrotull, por nuk pa njeri. Atëherë thirri me zë të lartë: 'Cili është zëri që dëgjoj? Kush je Ti që më flet? M'u shfaq, që të besoj tek Ti.' Zoti iu përgjigj: 'Mëso, Plakida, se Unë jam Krishti, që krijova qiellin dhe tokën, që ndava dritën nga errësira, që bëra diellin të ndriçojë ditën, ndërsa hënën dhe yjet natën; që caktova ditët, muajt dhe vitet; që e krijova njeriun nga dheu. Për shpëtimin e tij erdha në tokë si njeri, u kryqëzova, u varrosa dhe ditën e tretë u ngjalla prej së vdekurish.' Plakida ra përsëri me fytyrë përdhe dhe rrëfeu: 'Besoj, o Zot, se Ti je Krijuesi i botës, i vetmi Perëndi i vërtetë dhe askush tjetër.' Zoti e urdhëroi të shkonte te kryeprifti i të krishterëve në qytetin e tij dhe të pagëzohej. Plakida pyeti nëse duhej t'ia tregonte shfaqjen gruas dhe fëmijëve, që edhe ata të besonin. Krishti i tha t'ua tregonte të gjitha me hollësi, të pagëzoheshin së bashku dhe pastaj të kthehej sërish në atë vend, ku do t'i zbulohej çfarë do t'i ndodhte më tej. Menjëherë pas këtyre fjalëve, dreri u zhduk.

Besimi dhe Pagëzimi i Shenjtë

Në mbrëmje Plakida u kthye në shtëpi dhe i tregoi Tatianës gjithçka që kishte parë e dëgjuar. Ajo iu përgjigj se edhe vetë, një natë më parë, kishte parë në ëndërr Perëndinë e të krishterëve, i Cili i kishte thënë: 'Nesër ti, burri yt dhe fëmijët tuaj do të vini tek Unë dhe do të njihni se Unë jam Perëndia i vërtetë.' Kështu, që të dy e kuptuan se thirrja vinte prej Perëndisë. Po atë natë morën dy fëmijët dhe shkuan te kryeprifti i të krishterëve. I rrëfyen me hollësi shfaqjet hyjnore dhe i kërkuan Pagëzimin e Shenjtë. Kryeprifti lavdëroi Perëndinë, i mësoi në besimin e krishterë dhe i pagëzoi në emër të Atit, të Birit dhe të Shpirtit të Shenjtë. Plakida mori emrin Evstathi; Tatiana u quajt Theopista; djemtë u quajtën Agapi dhe Theopisti. Pasi u pagëzuan, u kunguan me Misteret e Shenjta, me Trupin dhe Gjakun e Krishtit, dhe u larguan me paqe e gëzim shpirtëror.

Paralajmërimi për sprovat

Të nesërmen Shën Evstathi u kthye vetëm në vendin ku i ishte shfaqur Krishti. Ra përmbys dhe falënderoi Perëndinë që e kishte çliruar nga mashtrimi i idhujve dhe e kishte udhëhequr në besimin e vërtetë. Atëherë dëgjoi përsëri zërin hyjnor: 'I lumur je, Evstathi, sepse pranove larjen e hirit Tim. Tani do të provohet besimi yt. Djalli do të ngrejë kundër teje shumë tundime, si kundër Jovit. Por nëse qëndron deri në fund, do ta mposhtësh dhe do të marrësh kurorën e fitores.' Shenjti pyeti nëse sprovat do të vinin menjëherë apo më vonë dhe iu lut Zotit t'i jepte forcë. Krishti i dha të zgjidhte. Evstathi kërkoi që sprovat të vinin menjëherë, por të mos i mungonte ndihma hyjnore. Zoti e siguroi: 'Ki guxim, Evstathi, sepse hiri Im do ta ruajë shpirtin tënd.'

Humbja e pasurisë dhe largimi nga Roma

Pas pak ditësh në shtëpinë e tij ra një sëmundje e rëndë. Shërbëtorët dhe kafshët e tij ngordhën, ndërsa pasuria filloi të shpërbëhej. Hajdutët, duke përfituar nga fatkeqësia, hynë natën dhe morën arin, argjendin dhe gjithçka tjetër me vlerë. Brenda një kohe të shkurtër, kryekomandanti i pasur mbeti pa asgjë. Duke pasur frikë nga turpi i botës dhe duke dashur të largohej pa bujë, Evstathi mori Theopistën dhe dy djemtë dhe, të veshur si njerëz të zakonshëm, lanë Romën fshehurazi gjatë natës. Ata vendosën të shkonin në Egjipt. Hipën në një anije, por kapiteni barbar, sapo pa bukurinë e Theopistës, u pushtua nga dëshira e keqe. Kur arritën në bregun tjetër dhe Evstathi nuk pati para për të paguar udhëtimin, kapiteni e mbajti gruan si peng dhe e dëboi atë bashkë me fëmijët. Evstathi u përpoq të kundërshtonte, por kapiteni e kërcënoi me shpatë. Kështu ai u largua duke qarë, me dy djemtë e vegjël, ndërsa Theopista mbeti në anije.

Ndarja nga fëmijët

Rrugës, Evstathi arriti te një lumë shumë i madh. Meqë nuk kishte urë apo varkë dhe fëmijët ishin tepër të vegjël për ta kaluar vetë, vendosi t'i kalonte një nga një. E mori njërin mbi supe, e çoi në bregun tjetër dhe u kthye për të marrë të dytin. Kur ndodhej në mes të lumit, pa një luan që rrëmbeu fëmijën në njërin breg dhe u largua me të. Para se të mund të bënte diçka, në bregun tjetër u shfaq një ujk, rrëmbeu djalin tjetër dhe iku. I dërrmuar nga dhimbja, Evstathi grisi rrobat dhe mendoi të hidhej në lumë. Por Perëndia nuk e lejoi të shkatërronte veten. Ai nuk e dinte se të dy fëmijët ishin shpëtuar: disa barinj e ndoqën luanin dhe, me ndihmën e Perëndisë, ia morën fëmijën nga goja; në anën tjetër, disa bujq e ndoqën ujkun me britma dhe e detyruan të linte të gjallë e të padëmtuar djalin tjetër. Barinjtë dhe bujqit ishin banorë të një krahine të afërt. Ata i rritën fëmijët veçmas dhe djemtë, duke mos e njohur njëri-tjetrin, nuk e dinin se ishin vëllezër.

Vajtimi dhe pesëmbëdhjetë vitet e përulësisë

Shenjti vazhdoi udhën vetëm, duke qarë: 'Mjerë unë! Dikur isha si një pemë e pasur me degë dhe fruta; tani mbeta krejt i zhveshur. Dikur më rrethonin ushtritë; tani jam i huaj dhe i vetmuar. Gruaja m'u rrëmbye dhe fëmijët m'i morën bishat.' Ai e krahasonte veten me Jovin, por thoshte se Jovi të paktën kishte miqtë e tij dhe gruan pranë, ndërsa ai kishte mbetur pa asnjë njeri të vetin. Megjithatë, në kulmin e dhimbjes, Evstathi nuk blasfemoi. Ai iu lut Perëndisë t'i vendoste fre gojës së tij, që pikëllimi të mos e çonte në fjalë të padenja, dhe kërkoi fuqi për të përballuar sprovën. Më pas mbërriti në fshatin Vadisos dhe punoi si mëditës e si rojtar arash. Atje jetoi në varfëri dhe panjohje për pesëmbëdhjetë vjet, duke ruajtur besimin, durimin dhe shpresën te Perëndia.

Ruajtja e Theopistës

Ndërkohë, Perëndia e ruajti edhe Theopistën. Sapo kapiteni e mbajti me forcë, ai u sëmur rëndë sipas ekonomisë hyjnore. Pas pak ditësh, kur arriti në vendin e tij, vdiq pa mundur ta realizonte dëshirën e turpshme. Theopista mbeti e lirë dhe e paprekur, duke ruajtur pastërtinë dhe besimin. Ajo jetoi për shumë vite si e huaj në atë qytet, pa ditur çfarë ishte bërë me burrin dhe fëmijët.

Kërkimi i kryekomandantit

Në atë kohë shpërtheu një kryengritje e madhe dhe rebelët pushtuan shumë qytete e kështjella të Perandorisë Romake. Perandori Trajan, i shqetësuar se si do t'i mposhtte, kujtoi fitoret dhe trimërinë e Plakidës. Askush nuk dinte ku ndodhej. Ushtarët i thanë se pa të lufta do të ishte tepër e vështirë dhe këshilluan të dërgoheshin njerëz në çdo skaj të perandorisë për ta kërkuar. Trajani pranoi. Ndër të dërguarit ishin dy miq të vjetër të Evstathit, Antioku dhe Akaki. Duke kërkuar nga një vend në tjetrin, ata mbërritën në qytetin ku jetonte Shenjti. Evstathi i njohu menjëherë nga larg, prej uniformave dhe tipareve, dhe u përlot; ata nuk e njohën, sepse rrobat e varfra, vitet e mundimit dhe pikëllimi ia kishin ndryshuar shumë pamjen. Evstathi i përshëndeti si udhëtarë, i ftoi në banesën e tij dhe u shërbeu me përzemërsi. Kur e pyetën nëse njihte një kryekomandant të quajtur Plakida, ai e fshehu identitetin dhe tha se nuk e njihte. Pastaj u largua pak mënjanë për të fshirë lotët, sepse kujtimi i lavdisë së mëparshme dhe i familjes së humbur e tronditi. Miqtë, duke e parë me vëmendje, vunë re një shenjë të vjetër në qafën e tij, të cilën e njihnin nga një plagë lufte. Të bindur, e përqafuan dhe e pyetën: 'A nuk je ti kryekomandanti ynë, Plakida?' Shenjti, pasi fillimisht e mohoi nga përulësia, më në fund u zbuloi se ishte ai. U tregoi se kishte humbur gruan dhe fëmijët dhe se tashmë ishte i krishterë. Lajmi u përhap menjëherë dhe banorët vrapuan të shihnin njeriun e famshëm që kërkonte perandori. Evstathi u rrëfeu të dërguarve shfaqjen e Krishtit, Pagëzimin e tij, rrëmbimin e gruas dhe humbjen e fëmijëve. Pas pesëmbëdhjetë ditësh udhëtim arritën në Romë. Trajani doli ta priste, e përqafoi dhe e pyeti pse ishte larguar. Evstathi i tregoi të gjitha fatkeqësitë e tij. Populli dhe ushtria u gëzuan për kthimin e tij, ndërsa perandori e rivendosi në gradën e kryekomandantit.

Djemtë në ushtrinë e të atit

Pasi rishikoi ushtrinë, Evstathi pa se ushtarët nuk mjaftonin për luftën. Me urdhër perandorak u bë një rekrutim i gjerë në të gjitha krahinat. Urdhri arriti edhe në vendin ku ishin rritur dy djemtë e tij. Meqë ishin të huaj, pa prindër dhe tashmë në moshë të pjekur, të dy u regjistruan në ushtri. Bukuria, urtësia, edukata dhe paraqitja e tyre fisnike ranë në sy. Evstathi, pa e ditur se ishin bijtë e tij, i caktoi pranë vetes dhe i urdhëroi t'i shërbenin në tryezë. Fushata përfundoi me sukses. Evstathi i mundi kryengritësit dhe rimori qytetet e kështjellat që kishin pushtuar. Pastaj kaloi lumin Hrisin dhe hyri në tokën e armikut. Duke përparuar, arriti në qytetin ku jetonte Theopista. Pa e ditur këtë, ngriti çadrën e tij në kopshtin e shtëpisë së saj dhe urdhëroi ushtrinë të pushonte atje për tri ditë.

Njohja e dy vëllezërve

Një ditë dy ushtarët e rinj shkuan në shtëpinë e Theopistës për të përgatitur ushqimin për kryekomandantin. Ndërsa prisnin jashtë, filluan të bisedonin për fëmijërinë e tyre. Më i vogli pyeti më të madhin se nga vinte. Ky u përgjigj se mbante mend vetëm disa gjëra: i ati kishte qenë kryekomandant në Romë, e ëma ishte shumë e bukur dhe ai kishte pasur një vëlla më të vogël me flokë të verdhë. Prindërit i kishin marrë një ditë dhe ishin larguar nga Roma. Kishin hipur në një anije, ku nëna kishte mbetur, ndërsa babai kishte vazhduar rrugën me dy fëmijët. Ai tregoi gjithashtu kalimin e lumit: i ati e kishte çuar njërin fëmijë në bregun tjetër dhe, ndërsa kthehej për të marrë tjetrin, një ujk kishte rrëmbyer vëllanë e vogël, kurse atë vetë një luan. Disa barinj e kishin shpëtuar nga goja e luanit dhe e kishin rritur. Nuk dinte çfarë ishte bërë me të atin dhe vëllanë. Kur dëgjoi këto fjalë, më i vogli u hodh me gëzim dhe tha: 'Për fuqinë e Krishtit, ne jemi vëllezër! Ata që më rritën më kanë treguar se më shpëtuan nga goja e një ujku.' Të dy u ngritën, u përqafuan dhe u puthën me gëzim të madh. Theopista, e cila po e dëgjonte bisedën nga brenda, kuptoi se këta ishin djemtë e saj. Megjithatë nuk u zbuloi menjëherë kush ishte, sepse ata u ngutën të merrnin ushqimin dhe të ktheheshin te kryekomandanti.

Ribashkimi i gjithë familjes

Të nesërmen Theopista shkoi në çadrën e kryekomandantit, me qëllim që t'i kërkonte ta merrte me ushtrinë për në Romë, sepse ajo ishte romake dhe jetonte prej vitesh si e huaj. Kur pa Evstathin, fytyra e tij i ngjalli një trazim të madh, sepse i dukej se ishte burri i saj. Ajo e vështroi me kujdes, por nuk guxonte ta pyeste drejtpërdrejt. Më në fund ra te këmbët e tij dhe i tha: 'Të lutem, zotëria im, mos u zemëro, por më thuaj cili ishte emri dhe gjendja jote e mëparshme. Mendoj se ti je kryekomandanti Plakida, i cili besoi në Krishtin e vërtetë pasi e pa të kryqëzuar midis brirëve të drerit dhe që më pas u quajt Evstathi. Unë jam gruaja jote. Ti kishe dy djem, Agapin dhe Theopistin. Kapiteni i anijes më mbajti si peng dhe më solli në këtë qytet, por kam dëshmitar Zotin Jisu Krisht dhe engjëjt e Tij se deri sot kam mbetur e pastër dhe e paprekur. Ai njeri vdiq dhe nuk arriti të më çnderonte.' Nga tiparet e fytyrës dhe nga hollësitë e sakta të rrëfimit, Evstathi u bind se ajo ishte me të vërtetë Theopista. Me lot thirri: 'Lavdi Ty, o Perëndia im, lavdi Ty!' Pastaj i tha: 'Unë jam ai për të cilin flet.' Të dy u përqafuan, qanë dhe lavdëruan Perëndinë. Kur ajo e pyeti për fëmijët, Evstathi tha se besonte se i kishin ngrënë bishat dhe i tregoi hollësisht ngjarjen e lumit. Theopista iu përgjigj: 'Le ta lavdërojmë Perëndinë! Fëmijët tanë janë gjallë dhe ndodhen këtu me ty. Dje i dëgjova duke treguar pikërisht të njëjtat ngjarje.' Evstathi i thirri menjëherë dy të rinjtë dhe u kërkoi të tregonin prejardhjen e tyre. Djali i madh rrëfeu gjithçka që mbante mend. Nga dëshmia e tij u vërtetua pa asnjë dyshim se ata ishin bijtë e tyre. Gëzimi ishte i papërshkrueshëm: familja që dukej e humbur u bashkua pas kaq shumë vitesh. Për shtatë ditë të tëra ushtria kremtoi jo vetëm fitoren mbi rebelët, por sidomos gjetjen e bashkëshortes dhe fëmijëve të kryekomandantit. Evstathi falënderoi Perëndinë me gjithë shpirt: 'Të falënderoj, o Zot, sepse nuk e le shërbëtorin Tënd të sprovohej përgjithmonë, por i dhe pushim pikëllimit tim të madh. Ashtu siç më premtove, ashtu bëre. Tani që pashë përsëri gruan dhe fëmijët e mi, merre shpirtin tim.'

Përballja me perandorin Adrian

Pasi shtypi plotësisht kryengritjen, Evstathi u kthye në Romë me ushtrinë. Ndërkohë Trajani kishte vdekur dhe në fron kishte ardhur Adriani, i cili ishte i lidhur fort me idhujtarinë dhe i përndiqte të krishterët. Perandori priti me nderime kryekomandantin fitimtar dhe ushtrinë e tij. Pastaj urdhëroi që të shkonin në tempull e t'u ofronin flijime perëndive pagane, si falënderim për fitoren. Evstathi nuk shkoi. Kur Adriani e pyeti pse mungonte, ai u përgjigj me guxim: 'Unë e njoh mirë se fitoren ma dha Krishti, Perëndia im. Atë adhuroj dhe Atij i ofroj falënderim, jo perëndive që nuk kanë jetë.' Perandori u zemërua. Ia hoqi gradën dhe nderimet, e turpëroi publikisht dhe u përpoq me kërcënime e lajka ta bindte të mohonte Krishtin. Kur pa se as Evstathi, as Theopista, as Agapi dhe as Theopisti nuk lëkundeshin, i dënoi të hidheshin te bishat.

Dënimi me bishat dhe kau prej bronzi

Në arenë u lëshua kundër tyre një luan i uritur. Por kafsha, sapo iu afrua shenjtorëve, uli kokën, u përkul para tyre dhe u largua pa i prekur. Kjo mrekulli duhej ta kishte bindur perandorin; përkundrazi, Adriani u mbush edhe më shumë me zemërim dhe turp. Ai urdhëroi të përgatitej një ka i madh prej bronzi, i zbrazët nga brenda. E nxehën me zjarr derisa u bë përvëlues dhe hodhën brenda Evstathin, Theopistën, Agapin dhe Theopistin. Para se të hynte, Shenjti ngriti lutjen e fundit. Ai i kërkoi Zotit ta pranonte flijimin e tyre, ashtu si kishte pranuar dashin e Abrahamit; t'u vinte në ndihmë të gjithë atyre që do ta kujtonin dhe do ta thërrisnin me besim në rreziqet e detit e të tokës, në sprova e nevoja; t'i çlironte nga të këqijat dhe t'i denjësonte për jetën e amshuar. Nga qielli u dëgjua një zë që e siguroi se lutja e tij ishte pranuar dhe se ai me familjen do të merrnin kurorat qiellore. Katër shenjtorët hynë në kaun prej bronzi pa u trembur. Zjarri nuk i preku dhe nuk u shkaktoi dhimbje; duke u lutur, ata i dorëzuan shpirtrat në duart e Perëndisë.

Zbulimi i trupave dhe nderimi

Pas tri ditësh Adriani urdhëroi të hapej kau prej bronzi, që të shiheshin eshtrat e martirëve. Por trupat e tyre u gjetën të paprekur; madje as flokët nuk ishin djegur nga zjarri. Fytyrat e tyre dukeshin të ndritshme, sikur flinin në paqe. Kur pa këtë mrekulli, turma thirri me zë të lartë: 'I madh është Perëndia i të krishterëve! Vetëm Ai është Perëndia i vërtetë dhe nuk ka tjetër përveç Tij!' Adriani u largua i turpëruar. Të krishterët morën fshehurazi trupat e shenjtë, i varrosën me nderim dhe, kur përndjekja pushoi, ngritën mbi varrin e tyre një kishë për lavdinë e Perëndisë. Martirizimi i Shën Evstathit dhe i familjes së tij vendoset rreth vitit 126 pas Krishtit. Kisha i kremton më 20 shtator.

Siç kishte raportuar UGO, kalendari kishtar ortodoks përkujton shpesh, ditë pas dite, jetën e shenjtorëve që dëshmuan besimin me sakrifica të mëdha; kohët e fundit vëmendja ra edhe mbi Oshënar Stefan Savaitin dhe Oshënare Sarën, kujtuar po ashtu nga Kisha Ortodokse për jetën e tyre të shenjtëruar.

Mesazhi shpirtëror

Jeta e Shën Evstathit është një ikonë e gjallë e durimit të Jovit. Ai humbi pasurinë, pozitën, bashkëshorten dhe fëmijët, por nuk humbi besimin. Në varfëri mbeti mirënjohës; në vetmi nuk blasfemoi; në lavdinë e rikthyer nuk e harroi Perëndinë; përpara perandorit nuk e ndërroi të vërtetën me nderimet e botës. Bashkë me Theopistën, Agapin dhe Theopistin, ai dëshmoi se familja e bashkuar në Krishtin mund të përballojë humbjen, mërgimin, frikën dhe vetë vdekjen, duke e kthyer çdo sprovë në rrugë drejt kurorës së amshuar.

Burimi: Sinaksari i Muajit Shtator, 20 shtator, faqet 444–457

Lexo gjithashtu