Kronika e takimit të Kievit 2018 rihap debatin kishtar ukrainas

Sot 10:41

Autori: Lajmet

Kronika e takimit të Kievit 2018 rihap debatin kishtar ukrainas

Dokumenti i publikuar nga UOJ America dhe kundërshtimet kanonike të Kishës së Shqipërisë kërkojnë një lexim të kujdesshëm të fakteve dhe interpretimeve.

Çështja kishtare ukrainase është rikthyer në vëmendje pas publikimit të një kronike të brendshme mbi takimin unifikues të Kievit, mbajtur më 15 dhjetor 2018, që solli krijimin e Kishës Orthodhokse të Ukrainës. Sipas UOJ America, dokumenti i publikuar ia atribuon përmbajtjen Mitropolitit Grigor të Ankarasë, atëherë hierodhjakon dhe pjesëtar i delegacionit të Patriarkanës Ekumenike, dhe paraqet një rrëfim të brendshëm të procesit. Rëndësia e tij kërkon shqyrtim të kujdesshëm të prejardhjes, përmbajtjes dhe kufijve të dëshmisë që ofron.

Për të shmangur ngatërrimin, në këtë artikull dallohen Kisha Orthodhokse Ukrainase (UOC), e drejtuar nga Mitropoliti Onufër, dhe struktura kishtare e drejtuar nga Epifani Dumenko, me emërtimin zyrtar «Kisha Orthodhokse e Ukrainës» (OCU). Kjo e fundit njihet nga Patriarkana Ekumenike, por statusi i saj kanonik është objekt mosmarrëveshjeje ndërorthodhokse. Në dokumentet e saj të viteve 2019 dhe 2022, Kisha e Shqipërisë ka kundërshtuar vlefshmërinë e hirotonive të kryera nga Filareti gjatë periudhës së shkarkimit dhe anatemimit të tij, si edhe njohjen e tyre të mëvonshme pa zgjidhjen e çështjes së vazhdimësisë apostolike. Prandaj, përdorimi këtu i emërtimit zyrtar të OCU-së shërben për identifikim dhe nuk nënkupton pranimin e kanonicitetit të saj.

Çfarë sjell kronika e publikuar

Sipas tekstit, përgatitjet e kuvendit ose këtij takimi dypalësh, përfshinin negociata mbi statutin, kandidaturat dhe rolin e ardhshëm të Filaret Denisenkos. Përshkruhen takime me Presidentin Petro Poroshenko, përfaqësues të administratës dhe të shërbimeve të sigurisë. Kronika paraqet gjithashtu kundërshtimin e delegacionit të Patriarkanës Ekumenike ndaj kërkesës që Filareti të ruante kompetenca drejtuese krahas primatit që do të zgjidhej. Në të njëjtën kohë, autori i atribuar e përshkruan misionin e delegacionit si përpjekje për vendosjen e themeleve kishtare dhe kanonike të strukturës së re. Leximi duhet t'i përfshijë të dyja këto anë të rrëfimit.

Nga pikëpamja redaksionale, këto të dhëna ngrenë pyetje për raportin ndërmjet vendimmarrjes kishtare dhe pjesëmarrjes së pushtetit politik. Për të përcaktuar ndikimin konkret mbi vendimet, duhen krahasuar dëshmitë, procesverbalet dhe shpjegimet e pjesëmarrësve.

Për këtë temë Kronika e Fanarit për themelimin e KOU-së: ora në të cilën Filareti nënshkroi heqjen dorë 11.10.2026, 10:20

Prejardhja e dokumentit dhe kufijtë e verifikimit

Në një analizë të veçantë, UOJ America paraqet të dhëna të skedarit: datat e krijimit dhe ndryshimit, emrin e regjistruar të autorit dhe përputhje me ngjarje të dokumentuara të asaj periudhe. Mbi këtë bazë, redaksia mbështet autenticitetin dhe atribuimin e kronikës. Në materialet e konsultuara për këtë artikull nuk u identifikua një konfirmim zyrtar i drejtpërdrejtë nga autori i atribuar ose nga Patriarkana Ekumenike. Prandaj, formulimi i saktë mbetet: dokument i publikuar dhe i atribuar nga UOJ America. Po kështu, edhe një dokument autentik duhet shqyrtuar sipas natyrës së tij: një kronikë personale mund të përmbajë përjetime, vlerësime dhe rrëfime të ndërmjetësuara. Vërtetësia e prejardhjes dhe vërtetimi i çdo pohimi brenda tij janë dy çështje të dallueshme.

Mosmarrëveshja kanonike i paraprin këtij publikimi

Debati mbi hirotonitë nuk ka lindur nga kronika e publikuar në tetor. Në njoftimin e vendimeve të tetorit 2018, Patriarkana Ekumenike shpalli rivendosjen kanonike në rangun hierarkik ose priftëror të personave për të cilët kishte shqyrtuar apelimet, si edhe rivendosjen e besimtarëve të tyre në kungimin kishtar. Ky është elementi themelor i qëndrimit të saj dhe duhet paraqitur kur shqyrtohet kundërshtimi ndaj këtij vendimi.

Kisha e Shqipërisë ngriti një pyetje të përcaktuar teologjike: si mund të njihen më pas si të vlefshme hirotonitë e kryera nga Filareti gjatë periudhës kur ai ishte i shkarkuar dhe i anatemuar? Në letrën e 14 janarit 2019 drejtuar Patriarkut Bartolome, Sinodi shqiptar e lidhi këtë kundërshtim me veprimin e Shpirtit të Shenjtë në Misteret dhe me vazhdimësinë apostolike. Ai shprehu shqetësimin se procesi nuk kishte sjellë bashkimin e besimtarëve ukrainas dhe kërkoi një mbledhje ose sinod mbarëorthodhoks.

Këtu qëndron një dallim që duhet ruajtur në debat: përshkrimi i negociatave të vitit 2018 dhe vlerësimi kanonik i hirotonive kërkojnë shqyrtime të veçanta. Njëra fushë mund të ndriçojë kontekstin e tjetrës, por nuk e zëvendëson atë.

Çfarë sqaroi Sinodi shqiptar në vitin 2022

Dokumenti i Sekretarisë së Sinodit të Shenjtë, i datës 15 nëntor 2022, ka rëndësi të posaçme për lexuesin shqiptar. Ai iu përgjigj punimit akademik të atëhershëm të Arkimandritit Grigor Frangakis për çështjen ukrainase dhe kundërshtoi krahasimin me autoqefalinë shqiptare të vitit 1937. Sinodi theksoi dallimet në rrethanat e hirotonive, në trajtimin e hierarkëve dhe në përfshirjen e bashkësisë kishtare. Sipas tij, precedentët historikë nuk mund të përdoren si raste të njëjta pa shqyrtuar dallimet thelbësore.

Po në këtë dokument, Kisha e Shqipërisë sqaroi se nuk kishte vënë në dyshim nevojën për dhënien e autoqefalisë në Ukrainë dhe as të drejtën e apelimit kishtar. Rezervat e saj lidheshin me procedurën dhe çështjet dogmatike e kanonike. Ajo ripërsëriti kërkesën për trajtim mbarëorthodhoks dhe e vendosi unitetin mbi Eukaristinë Hyjnore, vazhdimësinë apostolike dhe sinodalitetin. Ky sqarim ka peshë edhe sot: qëndrimi shqiptar duhet lexuar sipas argumenteve të shprehura në dokumentet e tij.

Për këtë temë Kisha Ortodokse Ukrainase shënon 12 vjet nga fronëzimi në Kiev

Mitropoliti Onufrij u fronëzua më 17 gusht 2014, pasi ishte zgjedhur katër ditë më parë si mitropolit i 122-të i Kievit dhe i gjithë Ukrainës.

17.08.2026, 15:31

Një qëndrim që përfshin edhe kritikën ndaj Moskës

Paraqitja e plotë e qëndrimit të Kishës së Shqipërisë kërkon të kujtohet edhe kundërshtimi i saj ndaj ndërprerjes së kungimit eukaristik nga Patriarkana e Moskës. Letra e vitit 2019 e shprehte qartë këtë kritikë dhe kërkonte që Eukaristia të mbahej larg mosmarrëveshjeve kishtare. Kështu, shqetësimi për hirotonitë dhe kundërshtimi ndaj përdorimit të ndërprerjes së kungimit shfaqen brenda së njëjtës përpjekje për ruajtjen e unitetit.

Gjithashtu, Zyra e Kryepiskopit sqaroi më 13 maj 2022 se Kryepiskopi Anastas e kishte emërtuar shprehimisht luftën e Rusisë kundër Ukrainës dhe kishte kërkuar ndalimin e saj, kujdesin për të plagosurit dhe ndihmën për refugjatët. Kundërshtimet e tij kishtare duhen lexuar së bashku me këtë qëndrim të dokumentuar kundër luftës.

Zhvillimet e fundit dhe hapësira për dialog

Deklaratat e fundit të Patriarkut Bartolome gjatë periudhës së vizitës në Bullgari tregojnë se ai vazhdon ta mbrojë vendimin për autoqefalinë dhe t'u bëjë thirrje ukrainasve të bashkohen rreth Epifanit. Sipas raportimit të redaksisë bullgare të UOJ-së mbi intervistën për televizionin publik bullgar, ai e lidh këtë qëndrim me të drejtën e ukrainasve për pavarësi kishtare nga Moska. Njëkohësisht, Bartolomeu e ka paraqitur Kishën Bullgare si ndërmjetëse të mundshme, për shkak të marrëdhënieve që ajo ruan me të dyja Patriarkanat.

UGO kishte raportuar mbi mundësinë e ndërmjetësimit të Kishës Bullgare mes Patriarkanave pak ditë më parë. UGO e ka publikuar këtë zhvillim më 20 tetor. Kjo hap një temë konkrete për shqyrtim: a mund të shndërrohen kontaktet dhe deklaratat për dialog në një proces ku kundërshtimet kanonike të marrin përgjigje të përbashkëta? Një mundësi ndërmjetësimi nuk përbën ende marrëveshje, por krijon një hapësirë që meriton vëmendje.

Pyetjet që kërkojnë përgjigje

Nga dokumentet dhe qëndrimet e shqyrtuara dalin disa pyetje themelore:

A do të ketë sqarim të drejtpërdrejtë për prejardhjen dhe përmbajtjen e kronikës së publikuar?
Si u ushtrua ndikimi i autoriteteve shtetërore gjatë përgatitjes dhe vendimmarrjes së kuvendit?
Në çfarë mënyre mund të trajtohen kundërshtimet për hirotonitë dhe vazhdimësinë apostolike?
Si mund të përfshihen në një proces paqtimi bashkësitë që vazhdojnë të jenë të ndara?
Çfarë forme konkrete mund të marrë konsultimi ndërmjet Kishave Orthodhokse?

Përgjigjet kërkojnë dokumentim, dëgjim të palëve dhe përgjegjësi sinodike.

Në raportimin publik, po aq i rëndësishëm është dallimi ndërmjet vendimit të një Sinodi, mendimit të një hierarku dhe interpretimit të një redaksie. Për besimtarët, pasojat e ndarjes prekin jetën e lutjes, pjesëmarrjen në Misteret dhe marrëdhëniet brenda bashkësive. Çdo përpjekje për zgjidhje duhet t'i mbajë këta njerëz në qendër. Transparenca mbi të kaluarën dhe dialogu i përgjegjshëm për të ardhmen mund të ndihmojnë që kërkimi i unitetit të marrë përmbajtje konkrete.

Burimet kryesore