Sinodi i Shqipërisë kundërshtoi krahasimin e rastit të vet me Ukrainën
Përgjigjja e Sinodit ndaj studimit të arkimandritit Grigor Frangakis shpjegoi dallimet mes hirotonive të vitit 1929 dhe rastit ukrainas të Filaretit.
Publikimi nga UGO-Amerikë i kronikës së kuvendit të Kievit të vitit 2018 ka sjellë përsëri në vëmendje emrin e arkimandritit Grigor Frangakis, të cilit redaksia amerikane ia atribuon dokumentin mbi krizën kishtare në Ukrainë. Sipas UGO, në analizën mbi prejardhjen e këtij dokumenti përmendet edhe një lidhje e drejtpërdrejtë me Shqipërinë: përgjigjja e Sinodit të Kishës sonë ndaj një studimi të mëvonshëm të të njëjtit klerik mbi çështjen ukrainase.
Deklarata e Sekretarisë së Sinodit të Shenjtë mban datën 15 nëntor 2022. Ajo trajtonte studimin e atëhershëm të arkimandritit Grigor Frangakis, në të cilin përdorej edhe rasti shqiptar për të argumentuar qëndrimet mbi Ukrainën. Sinodi e kundërshtonte këtë analogji. Pra, kemi dy tekste të ndryshme: studimin e diskutuar më 2022 dhe kronikën e ngjarjeve të vitit 2018, të publikuar më 2026.
Përse kundërshtohej krahasimi?
Sipas deklaratës sinodale, Visarion Xhuvani kishte kërkuar dhe marrë falje, por nuk kishte marrë funksion drejtues në Kishën e Shqipërisë pas njohjes së autoqefalisë më 1937. Për Agathangjelin, dokumenti dallonte rendin e ngjarjeve: hirotonia e tij nga Visarioni ishte kryer më 12 shkurt 1929, përpara shkarkimit të shpallur më 25 shkurt. Për këtë arsye, Sinodi nuk e konsideronte rastin e tij të njëjtë me hirotonitë e kryera nga Filareti pas shkarkimit dhe anatemimit. Këto ishin dallime konkrete mbi të cilat mbështetej kundërshtimi i analogjisë.
Çfarë përcaktonte Tomosi shqiptar?
Tomosi Patriarkal dhe Sinodik i 12 prillit 1937 bashkonte eparkitë dhe komunitetet orthodhokse brenda Shqipërisë në një organizim kishtar autoqefal. Ai e cilëson Kishën e Shqipërisë si «motra jonë shpirtërore» dhe përcakton Sinodin e saj të Shenjtë si autoritetin më të lartë administrativ kishtar. Po ky dokument parashikon ruajtjen e unitetit kanonik me Patriarkanën Ekumenike dhe Kishat e tjera Autoqefale. Për çështjet e përgjithshme kishtare që tejkalojnë juridiksionin e një Kishe vendore, ai parashikon drejtimin te Froni Ekumenik, për të kërkuar mendimin e Kishave motra. Kështu, vetë Tomosi e vendos mëvetësinë administrative të Kishës shqiptare brenda bashkësisë orthodhokse dhe marrëdhënieve të saj kanonike.
Shqetësimi ishte shprehur që më 2019
Në letrën e 14 janarit 2019 drejtuar Patriarkut Vartholome, Kisha e Shqipërisë ngrinte pyetjen nëse hirotonitë (dorëzimet) e kryera nga Filareti gjatë periudhës së shkarkimit dhe anatemimit mund të fitonin vlefshmëri më pas, pa hirotoni kanonike. Kjo paraqitej si çështje e vijimësisë apostolike dhe e veprimit të Hirit brenda Kishës. Në të njëjtën letër, Kisha shqiptare kujtonte edhe kundërshtimin e saj ndaj ndërprerjes së kungimit eukaristik nga Patriarkana e Moskës. Ajo kërkonte që Eukaristia e Shenjtë të mos bëhej pjesë e përplasjes ndërkishtare. Për rrjedhojë, leximi i qëndrimit shqiptar kërkon të merren parasysh të dyja këto shqetësime.
Autoqefalia dhe procedura e dhënies së saj
Letra e 21 marsit 2019, e nënshkruar nga Kryepiskopi Anastas si kryetar, e sqaronte shprehimisht se pyetjet shqiptare nuk vinin në dyshim të drejtën dhe përgjegjësinë e Patriarkanës Ekumenike për të dhënë autoqefali kur rrethanat e kërkonin. Vëmendja përqendrohej te procedura dhe te tri çështje: Eukaristia e Shenjtë, vijimësia apostolike dhe sinodaliteti. Për tejkalimin e krizës propozohej konsultimi panorthodhoks, me synim mbështetjen e besimtarëve në Ukrainë dhe ruajtjen e unitetit. Letra ia njihte Patriarkut Ekumenik privilegjin e thirrjes së këtij konsultimi.
Si lidhen këto dokumente me debatin e sotëm?
Kronika e publikuar së fundmi dhe dokumentet shqiptare trajtojnë aspekte të ndryshme të së njëjtës çështje. E para përshkruan negociatat dhe zhvillimin e kuvendit; të dytat shpjegojnë shqetësimet kishtare që u shprehën për procedurën dhe pasojat e saj. Përgjigjja e vitit 2022 nuk mund të paraqitet si reagim ndaj një publikimi të vitit 2026. Vlera e saj për lexuesin shqiptar është tjetër: ajo tregon se historia e autoqefalisë sonë u përfshi konkretisht në debatin ukrainas dhe se Kisha e Shqipërisë kërkoi të ruheshin dallimet historike e kanonike ndërmjet rasteve. Një trajtim i përgjegjshëm duhet t'i lexojë këto burime sipas datës, qëllimit dhe përmbajtjes së secilit, duke mbajtur në qendër pyetjen kishtare që përshkon dokumentet: si mund të arrihet pajtimi duke ruajtur besimin, rendin kanonik dhe unitetin?
Siç kishte raportuar UGO, shpallja e autoqefalisë së Kishës Orthodhokse Shqiptare u mbështet në themelet e hedhura që më 1922 nga Kongresi i Beratit, histori që sot rikthehet në qendër të debatit mbi vijimësinë kanonike dhe sinodalitetin brenda bashkësisë orthodhokse.
UGO.AL
