Dokument i ri hap debat mbi krijimin e Kishës Ortodokse të Ukrainës
Një raport i atribuar ish-dhjakut patriarkal Grigor Frangakis përshkruan negociatat e dhjetorit 2018 në Kiev dhe ndërhyrjen e presidentit Petro Poroshenko.
Dosja e Kievit: çfarë dimë për dokumentin mbi krijimin e Kishës Orthodhokse të Ukrainës?
Botimi i kronikës dhe analiza e prejardhjes së saj rikthejnë vëmendjen te negociatat e dhjetorit 2018 dhe marrëdhënia ndërmjet vendimmarrjes kishtare dhe pushtetit politik.
Një raport drejtuar Patriarkut Ekumenik Vartholome ka rikthyer në diskutim rrethanat e krijimit të Kishës Orthodhokse të Ukrainës. Dokumenti, i bërë publik nga redaksia amerikane e Unionit të Gazetarëve Orthodhoksë më 28 shtator 2026, përshkruan përgatitjet dhe zhvillimin e kuvendit të 15 dhjetorit 2018 në Kiev, gjatë të cilit u zgjodh Epifani në krye të Kishës së re.
Çfarë dokumenti është?
Teksti është një kronikë e javës së kuvendit, nga mbërritja e autorit në Kiev më 10 dhjetor deri te kthimi i delegacionit më 16 dhjetor. UGO-Amerikë ia atribuon Mitropolitit të sotëm të Ankarasë, Grigor Frangakis, i cili atëherë shërbente si dhjak patriarkal dhe ndihmonte në punën e sekretarisë së delegacionit të Kostandinopojës. Më 9 tetor, redaksia amerikane botoi përkthimin e plotë në anglisht, duke përfshirë edhe origjinalin greqisht. Kjo u jep lexuesve mundësinë të shqyrtojnë rrëfimin në tërësi, përtej fragmenteve të përzgjedhura në lajme.
Ku mbështetet atribuimi i autorësisë?
Në analizën e 8 tetorit, UGO-Amerikë paraqet të dhënat teknike të skedarit dhe përputhjet me materialet arkivore. Sipas saj, skedari shënon punim ndërmjet 28 dhjetorit 2018 dhe 8 janarit 2019, ndërsa fushat e krijuesit dhe të redaktuesit të fundit përmbajnë emrin «Grigoris». Statistikat e ruajtura tregojnë 23 faqe dhe 6.516 fjalë. Redaksia sjell gjithashtu fotografi dhe raportime nga Kievi, që e vendosin Grigorin pranë delegacionit gjatë ngjarjeve përkatëse. Këto janë argumentet mbi të cilat ajo mbështet identifikimin e autorit. Duhet dalluar, megjithatë, analiza e botuesit nga një konfirmim i drejtpërdrejtë i autorësisë. Në shkrimin e 8 tetorit, redaksia njoftonte se ende nuk kishte marrë përgjigje nga Mitropoliti Grigor dhe Patriarkana për kërkesat e saj për koment.
Çfarë përshkruan kronika?
Në qendër të rrëfimit janë negociatat për statutin, mosmarrëveshjet për rolin e Filaretit dhe përfshirja e presidentit të atëhershëm ukrainas, Petro Poroshenko. Ndër episodet më të rënda janë pretendimet për mbikëqyrjen e delegacionit, komunikimin me shënime në letër dhe pengimin e largimit të tij nga vendi. Kronika përshkruan edhe ndërhyrjen telefonike të Patriarkut Vartholome në një çast kur mosmarrëveshjet rrezikonin zhvillimin e kuvendit. Këto episode paraqiten si rrëfimi i autorit për atë që përjetoi ose mësoi gjatë negociatave. Njëkohësisht, autori e paraqet veten si mbrojtës të qëndrimeve të Patriarkanës dhe e vlerëson pozitivisht përfundimin e procesit. Ky element është thelbësor për leximin e dokumentit: tensionet përshkruhen brenda një rrëfimi që synon të mbështesë veprimtarinë e delegacionit.
Përse meriton vëmendje?
Kronika hap mundësi për të shqyrtuar më konkretisht se si u zhvilluan negociatat dhe sa hapësirë kishte vendimmarrja kishtare përballë kërkesave politike. Publikimi i saj nuk i zgjidh vetvetiu mosmarrëveshjet kanonike, por sjell një material që kërkon lexim të plotë dhe ballafaqim me dëshmitë e pjesëmarrësve të tjerë. Për një çështje me pasoja në marrëdhëniet ndërmjet Kishave Orthodhokse, rëndësi kanë si dokumentet, ashtu edhe sqarimet publike për përmbajtjen e tyre. Pikërisht këtu qëndron vlera e debatit që ka hapur botimi: mundësia për t'i trajtuar pyetjet përmes burimeve të kontrollueshme.
Siç kishte raportuar UGO, kreu i shtetit ukrainas shmangu pjesëmarrjen në një ceremoni të organizuar nga Kostandinopoja në Nju Jork, një tjetër episod që tregon ndjeshmërinë e marrëdhënieve mes kreut politik ukrainas dhe Patriarkanës Ekumenike.
