UGO-SHBA publikon dokument skandaloz të Fanarit për KOU-se
Në kronikën për Patriarkun Vartholome, përfaqësuesi i Fanarit përshkroi ndjekjen e SBU-së dhe presionin e Poroshenkos mbi asamblenë bashkuese.
Fanari u zbulua në qendër të një dokumenti të brendshëm mbi kronikat e krijimit të Kishës Ortodokse të Ukrainës (KOU). Sipas SPZH, Bashkimi i Gazetarëve Ortodoksë të Amerikës publikoi një dokument ekskluziv, në të cilin, për Patriarkun e Kostandinopojës Vartholomeu, u përshkruan në detaje ngjarjet që i paraprinë "kuvendit bashkues" të KOU-se të 15 dhjetorit 2018, si dhe vetë rrjedha e kuvendit.
Autor i "Kronikës prej gati njëzet faqesh të javës së kuvendit kleriko-laik në Kiev" (mund të lexohet në uoj.news) është metropoliti aktual i Ankarasë, Grigori, i cili në vitin 2018 shërbente si dhiak patriarkal në Fanar dhe ndihmonte në punën sekretariale të kreut të delegacionit të Kostandinopojës, mitropolitit të Galisë (tani i Kalqedonisë) Emanuil. Sipas të dhënave të dokumentit, ai u përpilua nga 28 dhjetori 2018 deri më 8 janar 2019. Ndaj kërkesës për koment nga SPZH në Amerikë, metropoliti Grigori nuk ka dhënë përgjigje.
Patriarku – "garant" i statutit të PBU-së
Kundërshtari kryesor i fanariotëve në tryezën e bisedimeve ishte zëdhënësi i Kishës Orthodhokse Ukrainase- Patriarkana e Kievit KOU-PK, Evstrati Zorja, të cilin autori e cilëson si njeri "shumë të aftë në diplomaci". Megjithatë, nga "Kronika" del se, në momentin vendimtar, Zorja vetë ra në kurthin që i ishte ngritur.
Palët u grindën për një orë të plotë për një frazë të projektit – se garant i statutit është Patriarku Ekumenik. Më në fund Zorja kërkoi ta shpjegonin kuptimin e saj. Grigori pranon se ishte pikërisht pyetja që "e priste nga fillimi". Pasi mori lejen e Emanuelit, fanarioti shpjegoi: sot në strukturën e re ndodhen njerëz që nderojnë Fanarin dhe Patriarkun si "bamirësin" e tyre, por nesër mund të vijnë "mosmirënjohës" që do të duan të futin në statut dispozita në kundërshtim me Tomosin. "Kush do të jetë garant në një rast të tillë i përputhshmërisë së Statutit me Tomosin? Sigurisht, ai duhet të jetë Patriarku", – tha ai.
Në përgjigje, Zorja vetë propozoi ta formulonin këtë dispozitë në mënyrë të detajuar, çka edhe u bë. Në fund, roli i Kostandinopojës në statutin e KOU-se doli i konsoliduar edhe më i rënduar se në projektin fillestar. Në fund të mbledhjes Zorja e kuptoi këtë, por ishte tepër vonë. "Falë detajimit, [formulimi] u bë më detyrues se ai fillestar, por meqë unë vetë kërkova sqarimin e këtij pozicioni dhe e pranova para të gjithëve, nuk dua ta ndryshoj përsëri. Do të duhej të kënaqesha me formulimin fillestar", – citon autori fjalët e tij.
Grigori nuk fsheh se "lëshimet" e Fanarit ishin një hile taktike. Sipas tij, ato vetëm "e treguan edhe më qartë forcën" e Patriarkut Vartholome në lidhje me statutin. "Me ndihmën e "lëshimeve" të tilla praktike dhe pjesërisht të rreme, u konsolidua pozicioni i Kishës së Shenjtë dhe të Madhe të Krishtit", – raporton ai me kënaqësi Patriarku.
"Ajo jep mësim, kurse ju mësoni"
Gjatë pushimit, Grigori u ndesh me Zorjan, i cili e pyeti si e shihte situatën fanarioti. Përgjigja, sipas dokumentit, ishte e ashpër.
"Ne erdhëm këtu jo për të negociuar dhe jo për të vënë në dyshim të drejtat e Kishës-Nënë. Ajo jep mësim, kurse ju mësoni. Në këtë rast, ne nuk negociojmë si të barabartë me të barabartë", – deklaroi Grigori.
Sipas tij, nëse Filareti do të insistonte në "kërkesa të pamend", përkrahësit e tij "do të mbeteshin në skizëm". "Ky është shansi i fundit për plakun Filaret që të bëhet hero. Nëse e humb, do ta përfundojë jetën si skizmatik", – tha fanarioti, duke shtuar se përfaqësuesit e Kostandinopojës gjenden "në pozitën e bamirësve", jo të bamirësuarve.
Zyrtarët u vendosën në krah të Filaretit
Të njëjtën ditë, në një takim me Pavlenkon dhe Jurashin, Evstrati Zorja lexoi projektin e komunikatës, sipas së cilës Filareti bëhej kryetar i Sinodit dhe "ekzark i gjithë Ukrainës" me të drejtat e një kryehierarku – të thërriste Sinodin, të zgjidhte dhe të shkarkonte hierarkë.
Mitropoliti Emanuil u përgjigj se kjo do të ishte një hap pa precedent në eklisiologjinë ortodokse dhe "do të bëheshim tallje në gjithë Ortodoksinë". Zorja, në përgjigje, kërcënoi se atëherë kuvendi nuk do të mbahej. "Paradoksi është se përfaqësuesit e shtetit, që na siguruan me radhë se në fund do ta bindnin jerond Filaretin, në atë moment morën, pothuajse, pozicionin e z. Evstrati", – shkruan Grigori. Sipas tij, metropoliti Emanuil mbeti i vetëm dhe propozoi që fillimisht të mbahej kuvendi, e më pas të vepronin sipas nevojës.
Natë në pallatin presidencial
Në mbrëmjen e 13 dhjetorit, Poroshenko e thirri Emanuilin për takim në orën 11 të natës. Pjesa tjetër e delegacionit e priti "në ankth të papërshkrueshëm dhe në të ftohtë". Kreu i delegacionit u kthye vetëm në orën dy të natës, i rënduar shpirtërisht.
"Fatkeqësisht, do të dështojmë. Prej meje kërkuan të hiqja edhe orën e dorës – e mbrojta, duke kërcënuar se do të largohesha", – përcjell autori fjalët e Emanuelit.
Në zyrë, përveç Poroshenkos, ndodhej Filareti dhe kreu i shërbimeve sekrete. "Në rrjedhën e diskutimit, jerond Filareti ishte i papërkulshëm dhe kokëfortë… Për më tepër, ai kishte përkrahjen e heshtur të Presidentit", – citoi autori fjalët e mitropolitit Emanuel.
Shenja mbi letër dhe konvoi policor
Duke e kuptuar se "gjithçka në ndërtesë" dëgjohej, fanariotët nisën të komunikojnë mes tyre në heshtje, me shënime të shkruara me dorë. Duke parë pafrytshmërinë e situatës, ata vendosën t'i njoftonin Patriarkut Vartholome se po largoheshin nga Kievi. Mitropoliti Emanuil në këtë moment kishte tashmë blerë biletat. Në mëngjes delegacioni i dërgoi Patriarkut projektin e komunikatës.
Pasi mori vesh për planet e nisjes, Pavlenko "i tmerruar" e informoi Poroshenkon. Emanuelit, që kishte tashmë mbledhur bagazhet dhe kishte thirrur makinat për në aeroport, i kërkuan të kalonte në pallatin presidencial. Rreth një orë më vonë, për pjesën tjetër të anëtarëve të delegacionit erdhi policia.
"Të veshur të gjithë me rasa dhe kamlimaf", ata u shpunë në pallat "të shoqëruar nga një konvoi i fuqishëm policor". Rrugës, Episkopi i Pamfilisë, Danieli, ukrainas nga origjina, protestoi ndaj shoqëruesve për "sjelljen me forcë" dhe njoftoi për situatën ambasadën e SHBA-së. Mitropoliti i Adrianopojës, Amfilohi, nga ana e tij, u lidh me Ministrinë e Jashtme të Greqisë. Në pallat, fanariotët u çuan në sallën operative, duke u marrë rrugës celularët dhe duke iu bërë kontroll personal.
Në sallë ndodheshin Poroshenko, Pavlenko dhe njëri prej krerëve të shërbimeve sekrete. Aty Emanueli i njoftoi shokët e udhëtimit se ishin arrestuar dhe se u ndalohej dalja nga vendi.
"Nuk kam ndër mend të shes dinjitetin e Patriarkanës"
Më pas u zhvillua një bisedë telefonike mes Poroshenkos dhe Patriarkut Vartholome, të cilën, sipas autorit, e dëgjuan të gjithë të pranishmit.
"Unë ju respektoj, ju çmoj, por nuk kam ndër mend t'ia shes dinjitetin e Patriarkanës askujt, madje edhe Filaretit. Dhe nëse ju nuk jeni në gjendje ta frenoni, më vjen keq, por njerëzit e mi duhet të largohen", – deklaroi kreu i Fanarit. Pas kësaj, Poroshenko deklaroi se, nëse kuvendi nuk do të mbahej, "ekziston mundësia e një ndërhyrjeje ushtarake nga Rusia, e cila do të shohë dobësinë tonë". "Atëherë ndreqeni menjëherë situatën", – u përgjigj Patriarku.
Poroshenko lexoi projektin e letrës që Filareti duhej të nënshkruante: në të, kreu i KOU-Patriarkana e Kievit hiqte dorë nga çdo detyrë në strukturën e re, përveç anëtarësisë së përhershme në Sinodh. Presidenti shkoi personalisht te Filareti, kurse dokumentin e nënshkruar, më pak se një orë më vonë, e solli Pavlenko.
Megjithatë, ndjekja nuk mbaroi këtu. Kur fanariotët shkuan në restorant për të diskutuar hapat e mëtejshëm, "gjatë gjithë 'darkës' rreth nesh lëviznin më shumë se dhjetë agjentë të shërbimeve speciale, që nuk e fshihnin, fshehtësinë e tyre", shkruan Grigori.
Prerja e rrugës për tërheqje
Në mbrëmjen e 14 dhjetorit, Grigori kërkoi që KOU-PK dhe Kisha Ortodhokse Autoqefale e Ukrainës (KOAU) të shpërbëheshin juridikisht edhe para kuvendit, duke deklaruar se përndryshe Emanueli nuk do të zbriste për të kryesuar. Kur Zorja propozoi ta bënin këtë në kuvend ose pas tij, fanarioti refuzoi.
Autori i dokumentit i shpjegon hapur Patriarkut planin e tij: "Nëse diçka do të shkonte keq në Kuvend, atyre do t'u mbetej një rrugëdalje – të ktheheshin në gjendjen e mëparshme. Me shpërbërjen, kjo rrugë tërheqjeje mbyllej, dhe ata do të ishin të lidhur".
Grigori, bashkë me një prift greqishtfolës, hartoi tekstin që shpërbënte si persona juridikë të gjitha strukturat e të dyja grupeve "deri te organizimi më i vogël". "Mos dyshoni se pa këto dokumente ai nuk do të zbresë, dhe ju do të mbeteni të përqeshur deri në cepin e tokës", – paralajmëroi ai.
"Ai është gati të nënshkruajë"
Megjithatë, në mëngjesin e 15 dhjetorit, Filareti refuzoi të nënshkruante vendimin për shpërbërjen e KOU-PK-së. Për ta bindur shkuan Viktor Juçenko, kryetari i parlamentit dhe Poroshenko, por pa sukses. Autori i përshkruan këto orë me fjali të shkurtra: "Të ftohtë të egër. Borë. Nisën protestat e pjesëmarrësve që prisnin në Shën Sofia. Masa të tmerrshme sigurie. Ushtria dhe policia vepruan bashkarisht".
Rreth orës një pasdite, Emanueli doli për të vlerësuar situatën, dhe Poroshenko, sipas Grigorit, "bëri një gjest lutës", duke kërkuar: "Ju lutem, mos u largoni tani. Gjithçka është përgatitur. Ai është gati të nënshkruajë". Pak më vonë, Evstrati, "duke marrë frymë me vështirësi dhe në lot", i dorëzoi kreut të delegacionit dokumentin me nënshkrimet, dhe kuvendi filloi.
Kujtojmë se më 15 dhjetor 2018, në "kuvendin bashkues", nga dy struktura skizmatike – KOU-PK dhe KOAU – u krijua KOU-ja (Kisha Orthodhokse Ukrainase 'shtetërore', me në krye Epifan Dumenkon. Më 5 janar 2019 Patriarku Vartholomeu i dorëzoi asaj Tomosin. Një muaj para kuvendit, Sinodi i KOU-së i shpalli vendimet e Fanarit për Ukrainën kanonikisht të pavlefshme. Filaret Denisenko, pak pas marrjes së Tomosit, doli nga KOU tashmë 'shtetërore' dhe ringjalli KOU-PK-në, në të cilën mbeti deri në vdekjen e tij më 20 mars 2026.
Siç kishte raportuar SPZH (UGO UKRAINË), sipas fjalëve të "hierarkut" të KOU, Danil Kovalçuk, në "Kuvendin bashkues" pati konflikte kaq të mprehta mes Fanarit dhe pushtetit, sa anëtarët e delegacionit të Kostandinopojës u nisën për në aeroport, por u kthyer mbrapsht të shoqëruar nga policia.
UGO kishte raportuar mbi faktin se KOU-ja vazhdon ta konsiderojë Filaret Denisenkon "patriark nderi" pak kohë pas krijimit të strukturës skizmatike, gjë që tregon peshën e figurës së tij edhe pas largimit nga KOU.
