Vasiliada, qyteti i dashurisë së Shën Vasilit të Madh në Qesari
Kryepiskopi i Qesarisë ngriti në shekullin IV një kompleks bamirësie me kishë, spitale dhe strehimore për të varfër e të sëmurë.
Dashuria dhe kujdesi i Shën Vasilit të Madh ndaj të varfërve e të sëmurëve u shndërruan në një nga veprat më të njohura bamirëse të lashtësisë së krishterë — kompleksin e quajtur "Vasiliada", ngritur në Qesari të Kapadokisë. Sipas materialit burimor të botuar në faqen stratisandriotis.blogspot.com, bazuar në veprën e Stilianos G. Papadhopulos, kjo iniciativë lindi nga përvoja e drejtpërdrejtë e Vasilit me zinë e bukës kur ai ishte ende presviter.
Vasiliadha Monument dashurie
Dashuria dhe kujdesi i Kryepiskopit të Qesarisë, Vasilit të Madh, nuk kufizoheshin vetëm në ndihmën për disa njerëz që rastiste t'i njihte vetë ose që i trokisnin në derë. Kur në Qesari shpërtheu zia e tmerrshme e bukës, Shën Vasili ishte ende presviter. Ai ngriti vendstrehime ku ushqeheshin dhe mjekoheshin të uriturit e të sëmurët. Sa përpjekje, sa përgjërime dhe sa kërcënime u deshën që të pasurit të hapnin depot e tyre! Që atëherë, nga dimri i viteve 367–368, në mendjen e tij po merrte trajtë një plan i jashtëzakonshëm: një qytet që do të lehtësonte dhimbjen. Ky njeri i fortë, që duronte dhimbjen e vet trupore, ligështohej përpara dhimbjes së tjetrit. Dhe përpiqej ta lehtësonte me çdo mënyrë. Sa mund do të nevojitej, sa duhej të sakrifikonte… këto nuk kishin peshë për të, nuk i llogariste. Mjaftonte të shihte pak buzëqeshje në fytyrën e të sëmurit…
Tani që ishte bërë kryepiskop i Qesarisë ose Çezarisë së famshme, por edhe të shumëvuajtur, ishte i vendosur ta vinte në jetë shpresën e tij, domethënë planin e vet. Donte ta bënte menjëherë sapo u bë kryepiskop… Por ja që të gjitha hordhitë djallëzore iu sulën për ta shkatërruar, të paktën për t'ia thyer krahët, që të zvarritej përtokë si shumë të tjerë dhe të mos mund të krijonte diçka të madhe… Heretikët, ata që mbanin mësime të shtrembra, oborrtarët, vetë perandori, shpirtvogëlsitë e orthodhoksëve, padituria e popullit, sëmundja e tij e pamëshirshme: të gjithë dhe gjithçka u përpoqën t'ia prisnin rrugën.
Por njerëzit e fortë nuk zvogëlohen. Guri i strallit nuk thyhet. Kanë brenda tyre diçka më të fortë se fuqia që kërkon shkatërrimin e tyre. Kështu edhe Vasili. Kishte brenda vetes zjarrin e Shpirtit të Shenjtë. Përpiqeshin ta shuanin, pa ditur se zjarri i Shpirtit nuk shuhet kurrë. Mjafton që njeriu ta kërkojë me zjarr, mjafton ta dojë.
Në gjysmën e parë të këtij viti plot gjemba, vitit 372, gjeti guximin të hidhte themelet e kompleksit që sillte shpresë. Muajt e parë mblidhte materialet që nevojiteshin për një kompleks të gjerë ndërtesash. I bindi të pasurit të futnin dorën në qeset e tyre të majmura. Me pak nxitje, shumë të varfër u ofruan të transportonin materialet që bliheshin, herë me mushka e herë mbi shpatullat e veta. Në pranverë filluan muratorët. Vendi që kishte zgjedhur ndodhej jashtë qytetit. Ishte i gjerë, i përshtatshëm për planin madhështor që do të lehtësonte dhimbjen dhe do t'u sillte ngushëllim barkëve të zbrazur prej kohësh.
Ditë pas dite, njerëz e kafshë barre, mjeshtër e ndihmës, marangozë e suvatues, karvanarë e kureshtarë të mahnitur formuan një zgjua të çuditshëm e të mrekullueshëm, që djersinte e lodhej, i mbushur me gëzim dhe shpresë. Vetë Vasili na jep shumë hollësi për qytetin e tij të pazakontë. Pikërisht në mes hodhën themelet e një kishe madhështore, e cila tashmë kishte filluar të ngrihej. Ndërtesat nuk bëheshin njëra pas tjetrës. Përparonin të gjitha së bashku. Secilën e kishte marrë përsipër një grup i veçantë muratorësh e ndihmësish.
Pranë kishës po ndërtohej banesa e drejtuesit të këtij qyteti të pazakontë. Aty pranë ngriheshin edhe bujtina për klerikët, pak më të ulëta se ndërtesa e parë. Në to do të mund të qëndronin edhe funksionarët civilë e ushtarakë që kalonin andej, pasi në atë kohë hanet ishin të rralla dhe, mbi të gjitha, jo gjithmonë ofronin një qëndrim të rehatshëm.
Në një rreth më të gjerë përreth kishës ngriheshin ndërtesa me destinacione të ndryshme. Ishin godina të gjata e të ngushta dhe ngjanin me bujtina. Sipas planit të tyre, do të prisnin të huajt që kalonin andej. Por jo të gjitha. Disa ishin parashikuar për spitale dhe vende mjekimi. Dhe, meqë këto kërkonin mjekë e infermierë, Vasili kishte menduar edhe për strehimin e tyre. Funksionimi i kompleksit të madh kërkonte, siç do të thoshim, një mori zanatesh ndihmëse: zejtarë të çdo lloji dhe, mbi të gjitha, një numër të madh kafshësh për transport. Çdo zanat do të kishte mjedisin e vet të përshtatshëm. Ndoshta mendja largpamëse e Vasilit shihte në qytetin e tij të bukur edhe atë që sot do ta quanim «shkolla profesionale», ku kapadokasit e varfër të mësonin zanate.
Në pranverë, dhe sidomos pas Pashkës, ky vend i bekuar ishte kantieri më i madh i Kapadokisë. Të gjithë punonin aty me mirëkuptim dhe përkushtim, sepse të gjithë e dinin çfarë po ndërtonin. Po Vasili? Natë e ditë do të donte të gjendej mes muratorëve, zejtarëve dhe karvanarëve. Këta njerëz, edhe pse të pashkolluar, e preknin me shikimin e tyre të pastër. Është pak e çuditshme, por njëkohësisht e vërtetë: sytë e njerëzve, edhe të atyre më të pagdhendur, pastrohen e ndriçohen kur kryejnë me vullnetin e tyre një vepër të rëndësishme. Dhe sytë e këtyre njerëzve të përulur shkëlqenin, plot mirësi, duke ecur drejt Perëndisë, ndonëse punonin mbi tokë. Kjo gjendje e mahniste dhe e pushtonte Vasilin; prandaj donte të ishte vazhdimisht mes tyre. Por ishte e pamundur. Nuk i lejohej të ngopej me këtë gëzim. Mundej vetëm ta shijonte pak.
Në selinë episkopale brenda Qesarisë kishte shumë punë të tjera, shumë më të vështira. Atje luftonte me vetë Satanain. Ai duhej mundur brenda çdo njeriu. Vasili e dinte këtë; prandaj punonte shumë dhe lutej edhe më shumë. Është e lehtë të marrësh pak nga paratë e shumta të të pasurve, por është shumë, tepër e vështirë ta nxjerrësh njeriun nga kthetrat e Satanait, rob i të cilit është. Me pak mund dhe lutje, të pashkolluarit do të të ndjekin në udhën e Perëndisë; por çfarë do të bësh me klerikët e Perëndisë, që i dinë të gjitha dhe jetojnë larg Perëndisë!
Pamë çfarë vështirësish e pengesash ngriheshin përpara tij. Besimtarët lëkundeshin nga episkopët orthodhoksë me mësime të shtrembra dhe me sjellje të këqija. Shumë episkopë i jepnin cezarit, njëri tokë, tjetri ujë, e disa tokë e ujë bashkë. Dhe e dimë se cezari ishte diçka më shumë se një njeri pa besim: ai mbante mësime të shtrembra. Skizmat, të hapura e të fshehta, e paralizonin Kishën, i hiqnin gjallërinë, e bënin të dobët. Njerëzit nuk kishin marrë katekizim, nuk e dinin se çfarë besonin dhe e njihnin të vërtetën vetëm sipërfaqësisht. Nëse kësaj i shtojmë edhe shfrenimin e pandërprerë të shpifjeve kundër Vasilit, atëherë do të kuptojmë me çfarë merrej çdo ditë ky njeri i shenjtë. Dhe, njëkohësisht, duhej të udhëtonte, të takonte personalisht episkopë e drejtues të Kishës, për të zgjidhur probleme dhe për të siguruar unitetin e paqen.
Por këtyre shtoju, lexues i dashur, edhe sëmundjen e Vasilit, që shpesh e mbante të gozhduar në shtrat për ditë, javë e muaj. E megjithatë, brenda kësaj furre vuajtjesh, ai nuk e harronte qytetin e bukur të shpresës, qytetin që me të drejtë do ta quanin Vasiliadë. Nuk e projektonte qytetin thjesht në zyrën e vet. E ndiqte hap pas hapi. Shkëpuste pak nga koha e tij e paktë dhe vinte këtu. Ndiente se po parashijonte parajsën. Aq shumë lehtësohej. Merrte frymë në ajër të pastër, që i jepte jetë.
Kishte caktuar një përgjegjës të përgjithshëm për tërë kompleksin. Edhe për çdo ndërtesë kishte përsëri dikë përgjegjës. Këta të parët merrnin vesh për ardhjen e Vasilit. Vetëtimthi, nëpër zgjua përhapej lajmi i ëmbël… Vasili mes tyre…! Njeriu shtatpakët e i dobët shkelte në truallin e qytetit të dashurisë dhe dehej nga dashuria e tij. Donte të shkonte kudo. Kalonte nëpër të gjitha ndërtesat në ndërtim. Nuk druhej se mos prishte rrobat e veta të mëndafshta dhe këpucët e shtrenjta. Zejtarët visheshin më mirë edhe se ai. Ecte, ecte kudo ku shihte punëtorë. Ndalej… vështronte… shihte muret, gurët, llaçin, dërrasat, gozhdët… gjithçka ishte e bukur… aq e bukur.
I shihte këto gjëra dhe sytë i mbusheshin me admirim. Pastaj, ngadalë, kthente sytë dhe i vështronte njerëzit me butësi. Tani sytë i mbusheshin me mallëngjim e lot, i mjegulloheshin, nuk shihnin; pa e kuptuar lutej, shihte Perëndinë dhe, në heshtje e me druajtje, i fliste për këta njerëz të shenjtë. Herë pas here, më në fund, i dilte edhe një psherëtimë: «Bëji, o Perëndia im, episkopët si këta njerëz». Fytyrat e ashpra, të djegura nga dielli, përreth tij e ndienin pa e kuptuar. Shpesh, mbi faqet e tyre të rrudhura rridhte loti i pjesëmarrjes. Zemra merrte pjesë në çastin e mbushur me hir dhe e shfaqte këtë me një lot.
Ndodhte që, kur Vasili kalonte pranë një grupi zejtarësh dhe ndalej mes tyre, ata gjunjëzoheshin, nga nderimi për praninë e Perëndisë, nga një dashuri e patregueshme dhe nga besimi në të vërtetën e Tij. Sepse, për të gjithë këta, Vasili, ai që përfaqësonte praninë e Perëndisë mbi tokë, ishte shfaqja e së vërtetës hyjnore.
Por duhej edhe të dilte nga gjendja hyjnore që përjetonte shpesh kur vinte në qytetin e vet. Përgjegjësit kishin nevojë ta informonin për ecurinë e punimeve. Gjithashtu, duhej t'i kërkonin mendimin për problemet më të rëndësishme. Kështu, vepra drejtohej prej tij, edhe pse nuk ndodhej vazhdimisht aty. Më e keqja ishte se i flisnin pareshtur për materialet. Sa më shumë përparonte puna, aq më shumë ato mbaroheshin. Përpjekje të reja, kërkesa të reja, përgjërime të tjera drejtuar funksionarëve civilë, të pasurve të vendit dhe, mbi të gjitha, besimtarëve të Qesarisë. Ai pak gjak që kishte i mblidhej në kokë dhe hidhërimi e mbyste, sa herë mendonte se Mitropoliti i Tianës, Anthimi, i kishte mbajtur ngarkesat me taksat kishtare dhe dhuratat e vendit të pelegrinazhit të Shën Orestit, përtej Taurit. Por çfarë të bënte? Me njerëzit e thjeshtë ishte më e lehtë të merreshe vesh, sepse për ta Satanai interesohej më pak.
Vështirësitë në ecurinë e veprës ishin të shumta. Por ajo përparonte. Në çdo rast do të gjendej ndonjë zgjidhje. Kthehej në shtëpi i rraskapitur. Por flinte gjumin e shenjtit. E gjithë qenia e tij ishte përshkuar nga hiri i Shpirtit. Duhej të pushonte. Të nesërmen e priste edhe më shumë punë. Kështu punonte Vasili dhe kështu i mbushte ditët e pakta që i dha Perëndia: në mënyrë të mrekullueshme, të shenjtë…
Burimi
Stilianos G. Papadhopulos, «Η ζωή ενός μεγάλου – Βασίλειος Καισαρείας» Jeta e një të madhi – Vasili i Qesarisë], botimet e Apostoliki Dhiakonisë. Fragmenti sipas materialit greqisht të dërguar në redaksi, me titull «Μνημείο αγάπης: Η "Βασιλειάδα"». Lidhja e shënuar në material: [stratisandriotis.blogspot.com
