Kisha përkujton Shën Joan Kukuzelin, psaltin e shenjtë nga Durrësi

Shën Joan Kukuzeli, psalti dhe oshënari i Lavrës së Madhe në Malin e Shenjtë Athos, është nderuar nga Kisha si një nga figurat më të dashura të traditës psaltike orthodhokse. Sipas Sinaksarit të Muajit Tetor, kujtimi i tij kremtohet më 1 tetor, ditë në të cilën Kisha përkujton jetën e tij nga Durrësi deri në shenjtërimin murgëror në Athos.

Shën Joan Kukuzeli nga Durrësi, psalti i Lavrës së Madhe

Kujtimi i tij kremtohet më 1 tetor

Shën Joan Kukuzeli, psalti dhe asketi i Lavrës së Madhe në Malin e Shenjtë Athos, ishte nga Durrësi. Jeta e tij, siç e ruan tradita sinaksariale e Kishës, dëshmon për një njeri që ia kushtoi Perëndisë dhuntinë e zërit dhe artin e të psalurit, duke zgjedhur përulësinë e jetës murgërore përpara nderimeve të oborrit perandorak.

Joani mbeti jetim nga i ati që në moshë të vogël. Nëna e tij, një grua e devotshme, u kujdes për edukimin e tij dhe e dërgoi të mësonte shkrim e këndim. Që në fëmijëri dallohej për zgjuarsinë, aftësinë për të mësuar dhe bukurinë e jashtëzakonshme të zërit. Në atë kohë, sipas rrëfimit të sinaksarit, në pallatin perandorak pranoheshin të rinj të aftë dhe me zë të bukur, që të formoheshin në artin muzikor. Mes tyre u përzgjodh edhe Joani.

Në Konstandinopojë ai mori një arsimim të kujdesshëm dhe përparoi aq shumë në muzikë, sa u bë një nga psaltët më të shquar të oborrit. Perandori e çmonte veçanërisht dhe e afroi pranë vetes, duke e mbuluar me nderime. Por lavdia dhe rehatia e pallatit nuk e qetësonin shpirtin e tij. Joani dëshironte heshtjen, lutjen dhe një jetë tërësisht të kushtuar Perëndisë. Mendonte vazhdimisht se si të largohej nga zhurma e botës dhe të gjente një vend ku të jetonte si murg.

Rasti iu dha kur igumeni i Lavrës së Madhe erdhi në Konstandinopojë për çështje të manastirit. Joani e takoi dhe bisedoi me të për jetën murgërore. Ky takim ia forcoi dëshirën për t'u tërhequr në Malin e Shenjtë. Pasi igumeni u kthye në Athos, i riu la fshehurazi pallatin, veshi rroba të varfra, mori një shkop dhe u nis drejt Lavrës.

Kur mbërriti në manastir, igumeni nuk e njohu. Joani nuk tregoi as pozitën që kishte pasur, as dhuntinë e tij të rrallë. U paraqit si një njeri i thjeshtë që dëshironte të bëhej murg. Kur e pyetën se çfarë dinte të bënte, u përgjigj se mund të ruante dhitë. Igumeni e pranoi, e veshi me skimën murgërore dhe i besoi pikërisht këtë shërbim. Kështu, psalti i nderuar i pallatit u bë bari i tufës së manastirit.

Në vend të duartrokitjeve dhe lavdërimeve, zgjodhi bindjen dhe punën e përditshme. I nxirrte dhitë në kullotat e largëta të Athosit dhe e mbushte vetminë e tij me lutje e psalmodi. Ndërkohë, perandori e kërkonte me këmbëngulje. Dërgoi njerëz në qytete, në vende të shkreta dhe në manastire. Kërkimet arritën edhe në Malin e Shenjtë, por askush nuk e dinte se psalti i famshëm fshihej nën petkun e bariut të përulur.

Sinaksari tregon se një ditë, ndërsa kulloste tufën, Joani u ul dhe nisi të psalte me zërin e tij të ëmbël. Dhitë pushuan së kulloturi dhe u mblodhën rreth tij, sikur dëgjonin të mahnitura. Një asket që banonte aty pranë dëgjoi psalmodinë dhe pa këtë pamje të pazakontë. Shkoi menjëherë te igumeni dhe i tregoi çfarë kishte ndodhur.

Igumeni e thirri Joanin dhe i kërkoi të thoshte të vërtetën. Atëherë ai pranoi se ishte Kukuzeli, psalti që kërkonte perandori. Me lot e luti që ta linte në shërbimin e tij të thjeshtë dhe të mos e detyronte të kthehej në jetën e mëparshme. Igumeni e kuptoi dëshirën e tij, por mendoi se duhej ta zgjidhte çështjen edhe me perandorin.

U nis për në Konstandinopojë dhe, pasi u prit prej tij, i kërkoi fillimisht të premtonte se do t'ia plotësonte një lutje. Pastaj i zbuloi se Joani ndodhej në Lavër dhe se kishte zgjedhur jetën murgërore. Perandori u prek kur mësoi çfarë kishte ndodhur. Megjithëse e kishte të vështirë të ndahej nga psalti që çmonte aq shumë, e pranoi zgjedhjen e tij. I dha igumenit lejen që Joani të qëndronte në manastir dhe ta vazhdonte i lirë rrugën e përkushtimit ndaj Perëndisë.

Pas kthimit të igumenit, Joani u çlirua nga frika se mos e largonin nga Athosi. Vazhdoi jetën asketike me përkushtim edhe më të madh, duke e bashkuar lutjen me shërbimin e të psalurit. Me bekimin e igumenit, ngriti pranë manastirit një qeli dhe një kishëz kushtuar Kryeengjëjve. Gjatë gjashtë ditëve të javës qëndronte atje në heshtje e përpjekje shpirtërore. Të dielave dhe në të kremtet e mëdha shkonte në kishën qendrore të Lavrës, ku psalte në korin e djathtë.

Në këtë periudhë, sinaksari rrëfen një shfaqje të Hyjlindëses që e ngushëlloi dhe e forcoi në shërbimin e tij. Të Shtunën e Akathistit, pasi kishte psalur kanonin e Hyjlindëses me përkushtim, Joani u ul në ndenjësen e tij kishtare. I lodhur, e zuri pak gjumi. Atëherë iu shfaq e Tërëshenjta dhe i tha: «Gëzohu, Joan, biri im! Psal, dhe nuk do të të braktis». Duke i thënë këto fjalë, i vendosi në dorë një monedhë të artë. Kur u zgjua, Joani e gjeti monedhën në dorën e tij dhe, i mbushur me gëzim e mirënjohje, falënderoi Hyjlindësen. Monedha u var pranë ikonës së saj; sipas sinaksarit, nëpërmjet saj ndodhën mrekulli.

Ky ngushëllim e bëri edhe më të zellshëm. Vazhdoi të psalte me përkushtim dhe të qëndronte gjatë në këmbë në shërbesat e Kishës. Nga mundimi i madh, këmbët iu sëmurën rëndë. Por Hyjlindësja iu shfaq përsëri dhe e shëroi, duke i dhënë forcë ta vazhdonte shërbimin.

Joani e kaloi pjesën tjetër të jetës në agjërim, vigjilje dhe lutje. Dhuntia e tij muzikore u bë pjesë e një jete të tërë të kushtuar lavdërimit të Perëndisë. Duke e njohur paraprakisht afrimin e fundit të tij, thirri pranë vetes vëllezërit e manastirit, u dha porositë e fundit dhe u kërkoi ta varrosnin në kishëzën e Kryeengjëjve që kishte ngritur. Pastaj fjeti në paqe.

Kisha e nderon Shën Joan Kukuzelin si oshënar dhe si një nga mjeshtrit e mëdhenj të artit psaltik. Kujtimi i tij mbetet veçanërisht i dashur për psaltët, të cilët gjejnë tek ai shembullin e bashkimit të aftësisë muzikore me lutjen, përulësinë dhe jetën shpirtërore. Kremtimi i tij më 1 tetor dëshmohet edhe në kalendarin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.

Siç kishte raportuar UGO, Kori bizantin shqiptar "Shën Joan Kukuzeli" psalmodoi në panairin e Bigorskit, duke dëshmuar se emri i psaltit nga Durrësi vazhdon të mbetet i gjallë edhe sot në traditën korale bizantine shqiptare.

Me ndërmjetimet e oshënarit Joan, o Krisht Perëndia ynë, mëshirona dhe shpëtona. Amin.

Lexo gjithashtu