Kisha nderon Hierodëshmorin Grigori, ndriçuesin e Armenisë

Hierodëshmor Grigori, ndriçues i Armenisë. Episkop i Armenisë së Madhe — kujtimi i tij kremtohet më 30 shtator

Shën Grigori, ndriçuesi i Armenisë, e dëshmoi besimin te Krishti përmes vuajtjeve të rënda, burgimit të gjatë dhe një shërbimi apostolik që solli një popull të tërë në dritën e Ungjillit. Rrëfimi i mëposhtëm ndjek jetën e tij siç paraqitet në tekstin sinaksaristik të faqeve të dërguara.

Prejardhja dhe njohja e besimit të krishterë

Grigori vinte nga një familje mbretërore. I ati quhej Anak dhe ishte me prejardhje parthe. Sipas Sinaksarit, shenjtori lindi rreth vitit 240. Anaku ishte i afërm i mbretit të Armenisë, Kusarit, por, i nxitur nga mbreti i persëve Artasiri, e vrau atë me pabesi. Si pasojë, u shfaros familja e Anakut. Vetëm Grigori, ende fëmijë, dhe një vëlla i tij shpëtuan nga vdekja. Një i afërm u kujdes që Grigori të dërgohej në viset e Perandorisë Romake.

Shenjtori u rrit në Qesari të Kapadokisë. Atje mori një arsimim të mirë, njohu mësimin e krishterë dhe u pagëzua. Më vonë hyri në shërbim të Tiridatit, të birit të mbretit të vrarë, i cili gjithashtu ndodhej në viset romake. Tiridati e çmonte Grigorin dhe e donte për besnikërinë e tij. Por kur mësoi se ishte i krishterë, filloi të zemërohej me të. Grigori nuk u lëkund në besim dhe vazhdoi ta shërbente me besnikëri.

Sinaksari rrëfen se, gjatë një përballjeje të romakëve me gotët, Tiridati tregoi trimëri të jashtëzakonshme: veshi armët e perandorit, doli përballë kundërshtarit dhe e mundi. Në shenjë mirënjohjeje, perandori i besoi sundimin e Armenisë.

Rrëfimi i besimit përpara mbretit

Kur u ngjit në fron, Tiridati tregoi zell të madh për adhurimin e idhujve. Ai dëshironte që të gjithë nënshtetasit të ndiqnin shembullin e tij dhe kërkoi ta bindte edhe Grigorin të flijonte për perënditë pagane. Shenjtori mbeti i palëkundur. Ai rrëfeu se idhujt nuk ishin perëndi dhe se vetëm Krishti është Zoti i vërtetë.

Kur Tiridati e pyeti nëse e pranonte besimin e krishterë, Grigori iu përgjigj: «Po! Zoti Krisht është Ai që u bë njeri për shpëtimin tonë. Në të vërtetë, gjithë krijimi është plot me lavdinë e Tij. Edhe ata që nuk kanë besuar e dinë fuqinë e Tij, sepse nuk njohin ndonjë fuqi më të madhe. Ti, që u krijove prej Tij dhe more nderin e mbretërimit, duhet ta adhurosh Atë, në vend që të adhurosh gurë, drurë dhe idhuj të shurdhër. Nëse nuk dëshiron të fitosh lavdi më të madhe, të paktën mos e humb atë që ke. Nëse nuk më beson mua, që të them të vërtetën, besoju atyre që kanë provuar ndëshkimin e Tij».

Këto fjalë e zemëruan mbretin. Ai urdhëroi t’ia lidhnin duart Grigorit pas shpine dhe t’i shtrëngonin një dru në gojë. Pastaj e varën me kokën poshtë dhe i lidhën një gur të rëndë në qafë. Shenjtori qëndroi kështu për shtatë ditë. Mbreti mendoi se vuajtja do ta thyente, por Grigori vazhdonte të rrëfente Krishtin. Atëherë filloi një varg torturash edhe më të rënda.

Torturat dhe ndihma e Zotit

Xhelatët e rrahën egërsisht, i futën këmbët në shtrënguese druri, i plagosën thembrat dhe i mbathën këpucë prej hekuri me gozhdë. Ia mbuluan kokën me një thes plot hi, e rrahën dhe e përqeshën. Grigori lutej dhe psalte, duke kujtuar fjalët e apostullit Pavël se as vdekja, as jeta dhe as ndonjë krijesë tjetër nuk mund ta ndajë njeriun nga dashuria e Krishtit. Mbretit i tha se po digjej kot nga zemërimi dhe se, nëse nuk pendohej e nuk njihte lavdinë e Krishtit, do të mbetej i privuar nga ajo.

Pastaj e detyruan të vraponte me këpucët e gozhduara. Nga plagët rridhte gjak dhe ai nuk mund të qëndronte më në këmbë. E tërhoqën zvarrë dhe e hodhën në burg. Atje i varën në qafë një enë të madhe me kripë, përdorën tortura të tjera mbi gjymtyrët e tij dhe derdhën mbi të ujë të ndotur. Shenjtori e duroi gjithçka me lutje. Rrëfimi sinaksaristik tregon se, pas këtyre vuajtjeve, u shfaq i shëruar, me fytyrën të ndritshme dhe me trupin pa plagë.

Tiridati, në vend që të njihte ndërhyrjen e Perëndisë, u tërbua edhe më shumë. E varën përsëri me kokën poshtë dhe ndezën poshtë tij lëndë që nxirrnin tym të rëndë e mbytës. Shenjtori qëndroi kështu për shtatë ditë. Më pas e rrahën sërish dhe e lanë të varur në të njëjtën mënyrë. Mbreti i kërkoi të pranonte perënditë pagane. Por Grigori, me zërin që i dilte mes vuajtjeve, iu përgjigj: «Mjerë ti, që shfaq një ligësi të tillë! Edhe sikur të ma shkatërrosh tërë trupin, shpirtin nuk mund të ma ndryshosh».

Për dymbëdhjetë ditë e lanë të lidhur dhe ia shtrënguan këmbët e trupin. Në atë gjendje iu shfaq Zoti Krisht, e forcoi dhe i tha: «Mos ki frikë. Unë jam mbrojtësi yt dhe nuk do të lejoj të humbasësh nderin e luftës sate». Grigori u shfaq sërish i shëruar. Atëherë mbi trupin e tij hodhën plumb të shkrirë. Edhe këtë mundim e duroi me fuqinë e Perëndisë.

Katërmbëdhjetë vjet në gropë

Kur Tiridati pa se asnjë torturë nuk po e largonte nga Krishti, urdhëroi ta hidhnin në një gropë të thellë, të mbushur me baltë, gjarpërinj dhe kafshë helmuese. Ajo përdorej për të dënuarit me vdekje. Grigori qëndroi atje për katërmbëdhjetë vjet. Sipas Sinaksarit, as gjarpërinjtë, as pisllëku dhe as errësira nuk mundën ta shkatërronin. Një engjëll i Zotit e forconte, ndërsa një vejushë i hidhte fshehurazi bukë në gropë, pasi ishte udhëzuar për këtë nëpërmjet një ëndrre.

Ndërkohë, Tiridati vazhdoi përndjekjen e të krishterëve. Ai vrau virgjëreshat e shenjta që kishin ardhur në Armeni, ndër të cilat ishin Ripsimia dhe Gaiana. Pas martirizimit të tyre, mbreti dhe njerëzit e tij u goditën nga një vuajtje e rëndë. Sinaksari e përshkruan gjendjen e Tiridatit si një humbje të arsyes dhe një shndërrim në sjellje shtazore: ai largohej nga njerëzit, shqyente rrobat dhe endej si kafshë e egër. Edhe shumë prej atyre që kishin marrë pjesë në përndjekje vuanin nga ndikimi i demonëve. Kudo dëgjoheshin klithma dhe vajtime.

Në këtë gjendje iu shfaq në ëndërr motrës së mbretit, Kusarudukta, lajmi se Tiridati nuk do të gjente shërim nëse Grigori nuk nxirrej nga gropa. Kur ajo ua tregoi këtë të tjerëve, askush nuk besonte se shenjtori mund të ishte ende gjallë pas kaq vitesh. Por ajo e pa përsëri të njëjtën ëndërr dhe këmbënguli. Atëherë u nisën drejt gropës. Një nga njerëzit e mbretit, Auta, i thirri Grigorit dhe i hodhi një litar. Shenjtori e kapi dhe u ngrit nga thellësia ku kishte kaluar katërmbëdhjetë vjet.

Dalja nga gropa dhe thirrja për pendim

Pasi e nxorën, e lanë, e veshën dhe e ushqyen. Pastaj e sollën në qytet. Tiridati dhe të gjithë ata që vuanin nga mundimet i ranë te këmbët dhe i kërkuan të lutej për shërimin e tyre. Grigori nuk kërkoi hakmarrje. Ai i mësoi të njihnin Perëndinë e vërtetë dhe të pendoheshin. Fillimisht pyeti për trupat e virgjëreshave të shenjta, që kishin mbetur të pavarrosur. I mblodhi dhe i varrosi me nderim.

Pastaj filloi t’i mësonte popullit besimin e krishterë. Fliste për Krijuesin e gjithësisë, për mëshirën e Tij, për mishërimin e Zotit Jisu Krisht, për shpëtimin dhe për gjykimin e ardhshëm. I ftonte të largoheshin nga mashtrimi i idhujve dhe të besonin te Ai që u bë njeri për shpëtimin tonë. Ai shpjegonte se, kur njeriu beson, merr pagëzimin dhe pastrohet nga mëkatet, bëhet tempull i Shpirtit të Shenjtë. I nxiste të mos e humbnin më këtë hir duke u kthyer te idhujt, por të jetonin sipas porosive të Krishtit.

Mbreti, oborri dhe populli e dëgjonin me lot dhe filluan të pendoheshin. Tiridati iu lut që t’ia kthente pamjen dhe arsyen njerëzore, që të mund të shërbente në Kishë dhe të jetonte në besimin e vërtetë. Grigori urdhëroi të ndërtohej një kishë. Në vendin e treguar nga një zbulesë hyjnore ngritën themelet dhe punuan me zell. Edhe motra e mbretit dhe mbretëresha Ashkeni morën pjesë në këtë vepër.

Kur shenjtori e çoi Tiridatin në kishë, përpara lipsaneve të virgjëreshave që ai vetë kishte vrarë, mbreti kërkoi falje. Me lutjen e Grigorit, Perëndia e çliroi nga vuajtja dhe ai rifitoi pamjen e mëparshme. U shëruan edhe shumë të tjerë. Të gjithë lavdëruan Perëndinë dhe dëshironin të merrnin pagëzimin. Grigori ua mësoi besimin dhe, sipas rrëfimit sinaksaristik, një shumicë e madhe njerëzish e mohoi adhurimin e idhujve dhe besoi te Krishti.

Hirotonia e tij si episkop

Edhe pasi shumë njerëz kishin besuar, Grigori ende nuk ishte hirotonisur dhe nuk kryente pagëzime. Tiridati i kërkoi ta përmbushte edhe këtë shërbim, por shenjtori nuk dëshironte të merrte përsipër drejtimin e një grigje kaq të madhe. Ai dëshironte të tërhiqej në vetmi dhe t’i kushtohej lutjes. Më në fund, një zbulesë engjëllore e bindi të pranonte vullnetin e Perëndisë.

Mbreti e dërgoi në Qesari të Kapadokisë, te Mitropoliti Leont, i shoqëruar nga një grup prijësish dhe me dhurata të shumta. Leonti e priti me gëzim. Kur njohu jetën e tij, torturat që kishte duruar dhe veprat e fuqishme që Perëndia kishte kryer nëpërmjet tij, mblodhi episkopët e krahinës dhe e hirotonisi Grigorin episkop të Armenisë së Madhe.

Pas hirotonisë, shenjtori u kthye në Armeni. Gjatë rrugës predikonte Ungjillin në qytete e fshatra, hirotoniste priftërinj dhe vendoste themelet e jetës kishtare. Sinaksari rrëfen se mori edhe lipsane të shenjta të Shën Joan Pagëzorit dhe të Dëshmorit Athinogjen, të cilat i vendosi me nderim në kishat e ndërtuara.

Pagëzimi i mbretit dhe i popullit

Tiridati e priti shenjtorin me gëzim, së bashku me prijësit dhe popullin. Të gjithë ranë përpara tij dhe i kërkuan pagëzimin. Ai i mësoi, i përgatiti me lutje e kreshmë dhe i udhëhoqi drejt lumit Eufrat. Atje pagëzoi mbretin dhe një shumicë të madhe njerëzish. Sinaksari tregon shenja të mrekullueshme që shoqëruan pagëzimin: ujërat ndaluan rrjedhën, u shfaq një shtyllë drite dhe mbi të u duk një kryq i ndritshëm.

Pas pagëzimit, të sapondriçuarit morën Misteret e Shenjta dhe u bashkuan me Kishën e Krishtit. Teksti sinaksaristik thotë se, gjatë shtatë ditëve, u pagëzuan rreth 150.000 njerëz. Ky numër përcillet sipas rrëfimit të burimit. Shenjtori vazhdoi t’i pagëzonte edhe njerëzit që vinin nga qytetet dhe krahinat e tjera të Armenisë. Mbreti tregoi pendim të sinqertë dhe zell për besimin. Së bashku me popullin, ndihmoi në ngritjen e kishave dhe në përhapjen e Ungjillit.

Organizimi i Kishës dhe përhapja e Ungjillit

Grigori udhëtonte nëpër qytete dhe fshatra, mësonte besimtarët, pagëzonte dhe hirotoniste klerikë. Tempujt e idhujve u rrëzuan dhe në vend të tyre u ngritën kisha kushtuar Perëndisë së vërtetë. Ai themeloi manastire dhe vende për jetën asketike. Shumë njerëz zgjodhën jetën murgërore dhe iu kushtuan lutjes e kreshmës.

Shenjtori u kujdes edhe për arsimimin e fëmijëve, sidomos të atyre që vinin nga familje jobesimtare, në mënyrë që të njihnin Shkrimet e Shenjta dhe të rriteshin në besim. Disa prej tyre u bënë më vonë shërbyes të Kishës dhe episkopë. Sinaksari përmend hirotoninë e Alvianit për krahinën e Eufratit, si dhe të Efstathit e Vasit për krahina të tjera. Ai e përshkruan përhapjen e Kishës si kaq të madhe, sa, sipas rrëfimit të tij, gjatë disa viteve u hirotonisën katërqind episkopë.

Predikimi i Grigorit arriti edhe përtej Armenisë. Ai i mësonte njerëzit të adhuronin Perëndinë e vërtetë dhe të hiqnin dorë nga zakonet e vjetra pagane. U kujdes që jeta e besimtarëve të mbështetej në lutje, në mëshirë, në ndihmën ndaj të varfërve dhe në pjesëmarrjen në Misteret e Shenjta. Tiridati e mbështeste këtë vepër. Pasuritë që më parë përdoreshin për adhurimin e idhujve filluan të shërbenin për kishat dhe për ndihmën ndaj nevojtarëve.

Tërheqja në vetmi dhe fjetja më Zotin

Pas një shërbimi të gjatë, Grigori dëshironte gjithnjë e më shumë jetën e heshtjes dhe të lutjes. Ai ia besoi kujdesin për grigjën Episkopit Alvian dhe u tërhoq në malet e Armenisë. Tiridati u trishtua nga largimi i tij dhe iu lut të qëndronte. Por dëshira e shenjtorit për vetmi ishte e fortë. Ai mori me vete disa dishepuj dhe u vendos në një shpellë, ku ata i ndërtuan një banesë të vogël. Atje jetonte në asketizëm të rreptë, me lutje dhe kreshmë të gjatë.

Grigori kishte dy bij nga martesa e tij: Fotanin, i cili ishte prift, dhe Aristanin, i cili që në rini kishte dashur jetën e shkretëtirës dhe jetonte në një asketizëm të rreptë. Për ta ngushëlluar mbretin pas largimit të Grigorit, njerëzit e oborrit kërkuan bijtë e shenjtorit në viset e Qesarisë. Njërin e gjetën duke mësuar popullin dhe tjetrin duke u ushtruar në shkretëtirë. Pas shumë lutjesh, i sollën në Armeni.

Tiridati i priti me gëzim dhe i kërkoi Grigorit të hirotoniste Aristanin si pasues të tij. Shenjtori, duke njohur virtytin e të birit, e hirotonisi Mitropolit të Armenisë. Më pas udhëtoi me të nëpër krahinat e Armenisë dhe e ndihmoi të forconte besimtarët e të kujdesej për jetën e Kishës. Pasi i përshëndeti të gjithë, u kthye përsëri në vendin e tij të asketizmit. Atje, më 30 shtator, pak kohë pas vitit 325, sipas kronologjisë së këtij Sinaksari, fjeti më Zotin dhe mori shpërblimin e mundimeve të tij.

Aristani mori pjesë në Sinodin e Parë Ekumenik të Nikeas, së bashku me 318 Etërit e shenjtë. Pas Sinodit, u kthye në Armeni dhe ua bëri të njohura besimtarëve vendimet e tij, duke i forcuar në besimin orthodhoks.

Kisha e nderon Shën Grigorin si Hierodëshmor dhe ndriçues të Armenisë. Ai mbeti besnik ndaj Krishtit në tortura, në vetminë e gropës dhe në shërbimin e tij si episkop. Nëpërmjet durimit, predikimit dhe lutjes së tij, drita e Ungjillit u përhap në Armeni dhe shumë njerëz u bashkuan me Kishën.

UGO kishte raportuar mbi largimin masiv të të krishterëve armenë nga Karabaku në kontekstin e historisë së re të Kishës Armene.

Lexo gjithashtu