Boboshtica e Korçës në regjistrimet osmane të shekullit XVI

Boboshtica në vitin 1940 nga arkivi i Dr. B. T

BOBOSHTICA E KORÇËS NË REGJISTRIMET OSMANE TË SHEKULLIT XVI

Regjistrat e viteve 1519, 1530 dhe 1570

Paraqitja e dokumenteve të regjistrimit: atë Eleftherios Karakitsios, protopresviter–profesor, Dr. i Teologjisë – Universiteti Aristotel i Selanikut (AUTH)

HYRJE

Boboshtica, një prej vendbanimeve historike në rrethinat e afërta të Korçës, shfaqet në regjistrat osmanë të shekullit XVI si një bashkësi e organizuar e krishterë, me pozitë të përcaktuar administrative dhe fiskale. Tri dëshmitë që botohen këtu —të viteve 1519, 1530 dhe 1570— na lejojnë ta ndjekim fshatin përgjatë një periudhe prej më shumë se gjysmë shekulli. Edhe vërejtja e përgjithshme që shoqëron materialin i referohet punimeve përkatëse mbi kështjellën e Korçës të viteve 1512, 1529 dhe 1613, duke nënvizuar se historia e Boboshticës nuk mund të shqyrtohet e shkëputur nga zhvillimi historik i qytetit dhe i krahinës më të gjerë të Korçës.

Regjistrimet osmane të këtij lloji nuk janë burime historike rrëfimtare, por regjistra administrativë dhe fiskalë. Pikërisht për këtë arsye kanë vlerë të veçantë: shënojnë vatra familjare, beqarë, vejusha, prona familjare bujqësore, prodhime të tatueshme, veprimtari prodhuese dhe të ardhura të përgjithshme fiskale. Njëkohësisht ruajnë emra vetjakë dhe shënime patronimike, përmes të cilave mund t'i afrohemi përbërjes shoqërore dhe emërtesës së bashkësisë. Të dhënat numerike, natyrisht, duhen lexuar si regjistrime fiskale dhe nuk duhen barazuar mekanikisht me një regjistrim të plotë bashkëkohor të popullsisë.

Paraqitja kronologjike nxjerr në pah disa ndryshime themelore. Në vitin 1519 shënohen 15 vatra ose familje, katër beqarë dhe një vejushë, me të ardhura fiskale të paracaktuara prej 1.770 akçesh. Në vitin 1530 vatrat arrijnë në 16 dhe beqarët në shtatë, ndërsa shuma e përgjithshme fiskale arrin në 3.049 akçe. Në vitin 1570 shënohen 20 familje, 15 beqarë dhe katër prona familjare bujqësore, me një shumë të përgjithshme prej 5.700 akçesh. Krahasimi dëshmon zgjerimin e njësive fiskale të regjistruara dhe rritjen e të ardhurave fiskale; megjithatë, për interpretimin e këtij zhvillimi duhen marrë parasysh si prodhimi i çdo periudhe, ashtu edhe shtrirja ose hollësia e ndryshme e regjistrimit.

Interes të veçantë paraqet edhe formulimi administrativ i regjistrave. Në shënimet e viteve 1519 dhe 1530 Popçishta përmendet si e varur nga Vilkasini, ndërsa në vitin 1570 regjistrohet shprehimisht si fshat që i përket Korçës. Ky ndryshim në formulimin e vartësisë përbën një të dhënë të rëndësishme për historinë administrative të zonës, pa mjaftuar vetë për rindërtimin e të gjitha ndryshimeve të ndërmjetme administrative. Njëkohësisht, taksat mbi grurin, thekrën, elbin, tërshërën, tërshërën e egër, grashinën, mushtin, fshikëzat e mëndafshit, kosheret, sanën, perimet, derrat, lirin, kërpin dhe mollët, si edhe përmendja e një mulliri uji, krijojnë pamjen e një ekonomie bujqësore aktive dhe të shumëllojshme.

Po aq kuptimplotë është edhe onomastika. Në regjistrime përsëriten emra të krishterë pagëzimi, në forma greke ose në variante të tyre popullore, si Andrea, Aleksi, Athanasi ose Nasi, Gjergj ose Gergji, Dhimitër ose Mitro, Mihal ose Miho dhe Nikolla ose Niko. Mbiemrat dallohen në një masë të kufizuar, gjë që shpjegon përdorimin e shpeshtë të patronimit. Forma e toponimit Popçishta ose Popshtica lidhet, në vërejtjet e paraqitësit, me kuptimin "fshati i priftit", ndërsa përmendja se dikur kishte dymbëdhjetë kisha, dy manastire dhe kapela të tjera, na çon te kujtesa e fortë kishtare e vendit, e cila lidhet kryesisht me burime të shekullit XIX.

Për hir të besnikërisë historike, tri dëshmitë që vijojnë janë vendosur në rend kronologjik, por përmbajtja e tekstit të tyre kryesor ruhet e plotë: nuk është lënë jashtë asnjë emër, fjalë, numër ose interpretim. Në anën burimore ruhet gjithashtu drejtshkrimi dhe transkriptimi i termave osmanë, në mënyrë që çdo zgjedhje e përkthimit shqip të mbetet e kontrollueshme. Hyrja dhe përfundimi përbëjnë një kuadër të dallueshëm sintetik dhe redaktorial për botimin te "Pelasgos/Pellazgu i Korçës".

1. REGJISTRIMI OSMAN I VITIT 1519

Dok. 1

REGJISTRIMI OSMAN I BOBOSHTICËS SË KORÇËS, VITI 1519

Shkruan: atë Eleftherios Karakitsios, protopresviter–profesor, Dr. i Teologjisë – Universiteti Aristotel i Selanikut (AUTH).

T(apu) T(ahrir)70 Varak 256

POPCISTE = Akt regjistrimi i dokumentit të vitit 1519, fleta 256, për fshatin Popçishtë (Poposhticë) të Korçës.

Timar-I Hizir veled- Evrenos Mutassarif olub eser = Timari i Hizirit, birit të Evrenosit, administrator që merr pjesë në fushatë.

Karye – I Popciste Tabi –Vilkasin = Fshati Popçishtë është në varësi të Vilkasinit.

Hane 15 = Vatra, familje, shtëpi: 15.

Mucerred 4 = Beqarë: 4.

Bive 1 = Vejushë: 1.

Hasil 1770 = Të ardhura fiskale 1.770 akçe, të paracaktuara për t'u mbledhur nga timari, pavarësisht nëse prodhimi i tatimpaguesve realizohet apo jo.

2. REGJISTRIMI OSMAN I VITIT 1530

Dok. 2

REGJISTRIMI OSMAN I BOBOSHTICËS SË KORÇËS, VITI 1530

Paraqet: atë Eleftherios Karakitsios, protopresviter–profesor, Dr. i Teologjisë – Universiteti Aristotel i Selanikut (AUTH).

T(apu) T(ahrir) 433 varak 260= Akt regjistrimi i vitit 1530, fleta 260.

Timar –i Hasan bin ishak maa hassa –i Mustafa Kasim ber vech- i cem = Timari i Hasanit, birit të Ishakut, së bashku me pronën e Mustafa Kasimit, në tërësi.

Karye – i Popsicte tabi – i Vilkasin = Fshati Popçishtë është në varësi të Vilkasinit.

Neso Andriya ,Cumel Andriya, Islavko Niko, Foto Mihayil, Andriya Foto, Nikola Andriya, Dimo Gon = Nasi i Andreas, Xhumel i Andreas, Sllavko i Nikos, Foto i Mihalit, Andrea i Fotos, Nikolla i Andreas, Dimo i Gjonit.

Varak 261 = Fleta 261.

Gergi Melo, Andriya Niko, Tot Melo, Gin Istemad , Aleko Gin, Todor Gin, Bosko Nikola, File Gon, Liko Nikola, = Gjergj i Melos, Andrea i Nikos, Tod i Melos, Gjin i Istemadit, Aleko i Gjinit, Todor i Gjinit, Boshko i Nikollës, Filo i Gjonit, Liko i Nikollës.

Mucerreddan- i Mezkuran = Beqarët e lartpërmendur: Μihayil Nikola, Andryia Gon, Boyko Melo, Sino Pinzce, Todor Pince, Rayko Melo, Gergi Tot, = Mihal i Nikollës, Andrea i Gjonit, Bojko i Melos, Sino i Pinxhit, Todor i Pinxhit, Rajko i Melos, Gjergj i Totit.

EL MAHSUL = Nga të ardhurat.

Ispence = Ispenxha, detyrim monetar që vilej nga të krishterët (sipas shpjegimit shoqërues të tekstit: "të pavlerë, të përçmuar…").

Hane 16 = Vatra, familje, shtëpi: 16.

Mucerredan 7 – 175 = Beqarë: 7 – 175 akçe.

Bive = Vejusha (gra).

Gendum keyl 92 Baha 238 = Grurë: 92 kile, vlera 238 akçe.

Cavdar keyl 40 baha = Thekër: 40 kile, vlera 180 akçe.

Cev keyl 28 baha 108 = Elb: 28 kile, vlera 108 akçe.

Alef keyl 12 baha 42 = Tërshërë: 12 kile, vlera 42 akçe.

Kaplutca keyl 28 baha 126 = Tërshërë e egër: 28 kile, vlera 126 akçe.

Burcak keyl 6 baha 33 = Grashinë (vikë): 6 kile, vlera 33 akçe.

Sire Medre maa Vilkasin Radde 200 baha 1400 = Musht: 200 medre, sipas urdhëresës së Vilkasinit, me vlerë 1.400 akçe.

Osr-i gugul 80 = E dhjeta (tatimi) mbi fshikëzat e mëndafshit: 80 akçe.

Asiyab bab 1 Fi 30 = Mulli: 1 njësi, me vlerë 30 akçe.

Osr –i kuvare 28 = E dhjeta mbi kosheret: 28 akçe.

Osr – i Gah 17 = E dhjeta e sanës: 17 akçe.

Bidat –i hanazir 6 = Taksa e re mbi derrat: 6 akçe.

Resm –i bostan 6 = Taksa e kopshteve me perime: 6 akçe.

Niyabet ve resm- i arusi maa destbani 180 = Taksa e shkeljeve penale dhe taksa e martesës, së bashku me taksën e ruajtjes së pasurisë dhe, në përgjithësi, të arave: 180 akçe.

VEKUN 3049 = GJITHSEJ 3.049 akçe.

MINHA = Prej tyre: Hise –Hasan Bin Isx-hakel mezbur 2370 = Pjesa e Hasanit, birit të Ishakut të lartpërmendur: 2.370. Hise – nakdi 679 = Pjesë në të holla: 679.

VËREJTJE

Onomastika e Boboshticës në vitin 1530. Andrea 6, Aleksandër < Aleko < Leko < Leka 2, Athanasi < Nasi < Nako 2, Gjon 3, Gjergj < Jorgo < Gaqo < Gogo < Gjergj 1, Gjin 3, Theodhor < Todor 3, Mihal < Mihali < Miho 2, Miltiadh < Melo < Milo 1, Nikolla < Nikollë < Nako < Niko 7, Panajot < Toti 1, Stamat < Stamati 1, Stasino 1, Foti < Foto 3, Triandafil < Filo 1.

Mbiemra. Dallohen vetëm pak mbiemra: Xhumel (Xhumeli, Xhumelos, Xhumelas, Xhumelidhis, Xhumelakis), Sllavko, Boshko, Bojko, Pinxhi.

3. REGJISTRIMI OSMAN I VITIT 1570

Dok. 3

REGJISTRIMI OSMAN I BOBOSHTICËS SË KORÇËS, VITI 1570

Shkruan: atë Eleftherios Karakitsios, protopresviter–profesor, Dr. i Teologjisë – Universiteti Aristotel i Selanikut (AUTH).

T(apu) T(ahrir) K(uyd-i) K(adim) 52 varak 73b = Akt regjistrimi nga Defteri i Vjetër i Arkivit Osman, viti 1570, fleta 73b.

152-Karye –i POPCISTE tabi – i GORICE = 152 – Fshati Popçishtë (Boboshticë) është në varësi të Korçës.

Niko Foto, Foto Neso, Alekso Nikola, Gin Nikola, Kolo Gin, Velko Marko, Antriya Neso, = Niko i Fotos, Foto i Nasit, Aleks i Nikollës, Gjin i Nikollës, Koli i Gjinit, Velko i Markos, Andrea i Nasit.

Andriya Nikola, Penteko Mitro, Gergi Mitro, Neso Gon, Nikola Gergi, Dimino Nikita, Neso Gergi, = Andrea i Nikollës, Penteko i Mitros, Gjergj i Mitros, Nasi i Gjonit, Nikolla i Gjergjit, Dimino i Nikitës, Nasi i Gjergjit.

Neso Boyko, Rayko Mila ,Miho Neso, Αsanas Neso, Rayko Antryia,Neso Simno Mukerrend, Neso Antryia Mukerrend = Nasi i Bojkos, Rajko i Milës, Miho i Nasit, Athanas i Nasit, Rajko i Andreas, Nasi i Simnos (Thimios?) beqar, Nasi i Andreas beqar.

Bosko Rayko mukerrend, Maleko Nikita mukerrend, Mile Neso mukerrend, Gergi Neso mukerrend, Miho Tima mukerrend, Miho Tima diger mukerrend, Kolo Muzaki mukerrend, = Boshko i Rajkos, beqar; Maleko i Nikitës, beqar; Mile i Nasit, beqar; Gjergj i Nasit, beqar; Miho i Timës, beqar; një tjetër Miho i Timës, beqar; Koli i Muzakës, beqar.

Gergi Timno mukerrend, Dimitri Niko mukerrend, File Antryia mukerrend, Marko Hren mukerrend, Gkin Kolo mukerrend, Kolo Niko mukerrend, Neso Antriya mukerrend, = Gjergj i Thimios, beqar; Dhimitër i Nikos, beqar; Filo i Andreas, beqar; Marko i Hronit, beqar; Gjin i Kolit, beqar; Koli i Nikos, beqar; Nasi i Andreas, beqar.

Bastina –i Islavko der ved –i ahali –i karye = Bashtina (prona familjare bujqësore) e Sllavkos, në zotërim të banorëve të fshatit.

Bastina -i Antriya der yed- i ahali –i karye: Bashtina e Andreas, në zotërim të banorëve të fshatit.

Bastina – I Niko der yed – I ahali -i karye: Bashtina e Nikos, në zotërim të banorëve të fshatit.

Bastina – I Muzaki der yeds –i ahali –i Karye: Bashtina e Muzakës, në zotërim të banorëve të fshatit.

Varak 74a = Fleta 74a.

El Mahlul – i Karye – i mazbure = Nga të ardhurat e fshatit të lartpërmendur (Boboshticës).

Ispence = Ispenxha, tatim mbi konsumimin e mishit të derrit për të krishterët (sipas shpjegimit të tekstit: emërtimi i të krishterëve = "të pavlerë, të përçmuar" etj.).

Hane 20 Baha 500 = Vatra, familje: 20; vlera tatimore 500 akçe.

Mukerrend 15 baha 375 = Beqarë: 15; vlera tatimore 375 akçe.

Bastina 4 baha 100 = Bashtina, prona familjare bujqësore: 4; vlera 100 akçe.

Hinta keyl 150 baha 1200 = Grurë: 150 kile; vlera tatimore 1.200.

Cavdar keyl 50 baha 250 = Thekër: 50 kile; vlera tatimore 250 akçe.

Cev keyl 100 Baha 500 = Elb: 100 kile; vlera tatimore 500 akçe.

Alef keyl 30 baha 125 = Tërshërë: 30 kile; vlera tatimore 125 akçe.

Kapluca keyl 30 baha 150 = Tërshërë e egër: 30 kile; vlera tatimore 150.

Burcak keyl 70 baha 560 = Grashinë (vikë): 70 kile; vlera tatimore 560 akçe.

Sire Medre 125 baha 1.000 = Musht: 125 medre; vlera tatimore 1.000.

Osr - i gugul 100 = E dhjeta mbi fshikëzat e mëndafshit: 100 akçe.

Asiyab-bab1 resm 30 = Mulli uji: 1 njësi; taksa 30 akçe.

Osr – i kuvare 80 = E dhjeta mbi kosheret: 80 akçe.

Mahcul – i san 50 = Të ardhurat nga sana: taksa 50 akçe.

Resm – i Bostan 50 = Taksa e perimeve: 50 akçe.

Bidat- i hanazir maa bozik 250 = Taksa e re mbi derrat, së bashku me detyrimin e Krisht

Pelasgoskoritsas.gr

Lexo gjithashtu