Spiridhon Konta drejtoi Gjimnazin Grek të Korçës dhe themeloi Shkollën Peripatetike

Në historinë e arsimit në Korçë zënë vend figura që shërbyen me përkushtim në formimin shpirtëror, kulturor dhe arsimor të krahinës. Ndër ta përmendet Spiridhon Konta, filolog, profesor dhe për shumë vite i lidhur me Gjimnazin Grek të Korçës, i njohur si Gjimnazi Banga.

Spiridhon Konta ishte me origjinë nga Dardha e Korçës, një vendbanim me traditë të theksuar arsimore, kishtare dhe shoqërore. Dardha njihet për banorë që u dalluan në arsim, tregti, shkenca, ushtri dhe jetë publike.

Sipas priftit dardhar At Spiro N. Zego, në veprën Përshkrim i shkurtër i Dardhës, Spiridon Konta renditet mes dijetarëve nga Dardha. Në të njëjtin burim thuhet se ai ishte profesor i filologjisë dhe i diplomuar në Universitetin e Athinës.

Fillimisht ai shërbeu për dy vjet në gjimnazin e Qesarisë dhe më pas në Gjimnazin e Korçës, ku dha mësim për më shumë se njëzet e pesë vjet. Burimet e përshkruajnë si një nga profesorët më të aftë të institucionit.

Veprimtaria e tij në Korçë nuk u kufizua vetëm në mësimdhënien e lëndëve filologjike. Konta ishte njeri me formim të gjerë, i arsimuar në Athinë, dhe sipas dëshmive njihte madje edhe sanskritishten. Formimi i tij, kultura filologjike dhe ndikimi intelektual e bënë një nga figurat më të rëndësishme të jetës arsimore të Korçës.

Në vitet e para të veprimtarisë së tij në qytet, ai themeloi edhe një shoqëri filarmonike, të cilën e drejtoi dhe ku dha mësim muzike për disa vite. Ky fakt tregon se arsimi, për Kontan, nuk ishte vetëm përcjellje dijesh, por edhe kultivim i ndjenjës, disiplinës dhe jetës së përbashkët.

Me interes të veçantë është edhe njoftimi se Spiridon Kontas krijoi në Korçë një “Shkollë Peripatetike”, sipas modelit të Aristotelit. Kjo nismë dëshmon për një kuptim më të gjallë të arsimit, ku dija lidhej me bisedën, vëzhgimin, përvojën dhe formimin e karakterit.

Në një fotografi përkujtimore të kësaj shkolle, Kontas shfaqet në mes, i treti nga e djathta, në kohën kur ishte drejtor i Gjimnazit Grek të Korçës. Në të majtë të tij dallohet korçari V. Ballauri, pasardhës i një familjeje të njohur voskopojare. Fotografia vjen nga burimi H. V. Ballauri

Origjina e Kontas nga Dardha e lidh figurën e tij me një kontekst më të gjerë historik. Shumë dardharë kishin lidhje të hershme me vendbanimet e Gramozit, si Areza, Nikolica, Linotopi, Gramosta, Shën Zaharia dhe të tjera, të cilat u shkatërruan ose u braktisën gjatë shekujve të vështirë të periudhës osmane.

Për këto vendbanime dhe shpërndarjen e vllehëve ka shkruar Asterios Kukudis në veprën Metropolet e vllehëve dhe diaspora. Rasti i Dardhës tregon mënyrën se si popullsitë e krishtera të krahinës u lidhën me arsimin grek, Kishën Orthodhokse dhe jetën shpirtërore më të gjerë të helenizmit.

Familja Konta nuk përmendet vetëm për Spiridhonin. Në veprën e At Spiro Zegos përmenden edhe anëtarë të tjerë nga Dardha. Theofan Konta ishte kapiten në ushtrinë serbe, ndërsa vëllai i tij, Konstandin Konta, shërbeu si nëntoger në të njëjtën ushtri dhe mori pjesë në frontin e Selanikut.

Ata ishin fëmijë të motrës së dardharit Spiridhon Terpatsi, i njohur edhe si Dimitroviç, emigrant në Beograd, mjek i oborrit mbretëror serb dhe kryemjek i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Serbe. Përmendet gjithashtu Efthimios D. Konta, nënoficer i lartë i klasit të parë në Marinën Luftarake Greke, po ashtu nga Dardha.

Mbiemri Konta lidhet edhe me tradita më të gjera të popullsive vllahe të Gramozit dhe hapësirës epiro-maqedonase. Burime serbe përmendin një Konda, në cirilikë Конда, si hero të Kryengritjes së Parë Serbe. Sipas këtyre burimeve, ai lindi në vitin 1775 në zonën e Janinës dhe ishte me prejardhje greke, e përshkruar në traditën serbe si Grčko-cincar.

Ky Konda shkoi në Serbi, në sanxhakun e Smederevës, si pjesë e forcave mercenare të Ali Gušanac. Gjatë Kryengritjes së Parë Serbe, nga viti 1804 deri në vitin 1813, ai braktisi trupat turke dhe iu bashkua kryengritësve serbë.

Deri në vitin 1806 ai ishte bulukbash, domethënë kapiten i një trupe të armatosur, në ushtrinë e Ali Gušanac. I veshur me uniformë osmane, së bashku me disa burra të tjerë, vrau rojet turke dhe hapi portën e lumit Sava në kështjellën e Beogradit. Kjo u dha mundësi kryengritësve serbë të rrethonin Beogradin, i cili u çlirua në vitin 1807. Për veprimtarinë e tij u nderua me titullin bimbasha dhe mbeti i njohur si Konda Bimbasha.

Spiridhon Konta nuk ishte thjesht një profesor i Gjimnazit Grek të Korçës. Ai përfaqësonte një traditë të tërë shpirtërore dhe arsimore: traditën e Dardhës, të arsimit helen në Korçë dhe të kulturës orthodhokse të krahinës.

Kujtimi i tij meriton të ruhet, sepse përmes figurave të tilla kuptohet më mirë historia e Korçës dhe e zonave përreth. Gjimnazi Banga, mësuesit, nxënësit dhe njerëzit që e shërbyen, ishin bartës të një arsimi që shkonte përtej dhënies së njohurive. Ai kultivonte gjuhë, moral, muzikë, mendim, bashkësi dhe ndërgjegje.

Lexo gjithashtu