Ava Joani: urtësia etërore mbi lirinë dhe skandalin
Në "Bibla e Varsanufit dhe Joanit", jerondi shpjegon kur duhet të flasim hapur dhe kur duhet të heshtim për të shmangur skandalin shpirtëror.
Etërit e shkretëtirës mbeten një burim i gjallë urtësie për besimtarët orthodhoksë, veçanërisht përgjigjet e shenjtëve Varsanufi dhe Joani ndaj pyetjeve të një vëllai murg mbi lirinë, heshtjen dhe skandalin shpirtëror.
Materiali vjen në formën e një dialogu mes një vëllai murg dhe Ava Joanit, i cili përgjigjet me shembuj konkretë nga jeta e përbashkët në manastir, duke trajtuar çështje si lavdidashja, turpi, murmuritja dhe dallimi shpirtëror.
Teksti i plotë i përgjigjeve të Ava Joanit, pa asnjë ndryshim nga origjinali i dhënë për botim, vijon më poshtë:
Nga përgjigjet e Ava Joanit
Një vëlla e pyeti Ava Joanin:
— Nëse e bëj një punë në një mënyrë që e gjykoj të drejtë dhe dikush, pa pasur të drejtë, më thotë ta bëj ndryshe, a duhet t'i jap shpjegime apo të hesht, që t'i shmangem lavdidashjes?
— Nëse shpjegimet nuk janë të nevojshme, hesht, iu përgjigj jerondi. Por, nëse çështja e skandalizon vëllanë tënd, luftoje lavdidashjen, shpjegoji si qëndron puna dhe qetësoje.
— Po nëse bëj diçka që në vetvete nuk përmban mëkat, por e di se një vëlla, po të më shohë, do të skandalizohet për shkakun tim? Unë e fsheh nga lavdidashja, sepse më vjen turp të më shohë. A duhet ta bëj haptas, që të mos më mundë lavdidashja, apo ta mbaj të fshehtë, që të mos e skandalizoj? Dhe nëse vetëm hamendësoj se do të skandalizohet, çfarë të bëj?
— Nëse zemra të dëshmon se vëllai yt skandalizohet, mbuloje çështjen dhe mos i ngjall mendime shqetësuese. Nëse nuk je i sigurt dhe vetëm e hamendëson, mos u shqetëso.
— Nëse i them dikujt një fjalë ngacmuese dhe ai nuk e kupton, a është më mirë t'i kërkoj falje apo të hesht, që të mos i ngjall mendime shqetësuese?
— Nëse vëllai nuk e kuptoi se e ngacmove, hesht dhe mos i shkakto trazim. Por kujdesu të pendohesh për këtë përpara Perëndisë.
— Më thuaj, o atë, ç'është liria në jetën e përditshme dhe si duhet ta përdorim?
— Liria është e vërteta që thuhet hapur. Për shembull, nëse dikush ka nevojë për ushqim, veshje apo diçka tjetër, le t'ia thotë qartë atij që mund t'ia japë. Këtë liri duhet ta ushtrojmë me ata që mund ta pranojnë pa u skandalizuar. Ai që ka dallim shpirtëror merr dobi dhe gëzohet nga kjo liri. Ai që nuk ka dallim, skandalizohet. Kush e ushtron këtë liri, le ta bëjë për të plotësuar një nevojë dhe të ruhet nga dëshira për të kënaqur pasionin që e shqetëson. Kur askush nuk skandalizohet dhe pas kërkesës nuk fshihet ndonjë pasion, mund ta përdorim këtë liri. Nëse dikush skandalizohet nga mënyra si e ushtrojmë lirinë, duhet të tregojmë ekonomi shpirtërore dhe të veprojmë me kujdes.
Për shembull, kthehesh i uritur nga një punë e lodhshme dhe dëshiron të hash para orës së caktuar. Një tjetër të dëgjon ta thuash ose të sheh duke ngrënë dhe skandalizohet. Ose kërkon diçka dhe vëllai që të dëgjon nuk merr dobi. Në raste të tilla, drejtoju veçmas atij që mund të ta japë atë që kërkon, që vëllait të mos i trazohen mendimet.
Liria, siç thamë, është e mirë kur përdoret me frikë Perëndie. Ja si e humbet këtë liri. Ke nevojë për diçka, por nuk ia kërkon atij që mund të ta japë dhe pret të ta japë vetë. Ai mund të mos e dijë çfarë të duhet, mund ta dijë e ta harrojë, ose mund të mos ta japë qëllimisht, për të parë nëse ke durim. Atëherë ti nis të murmuritësh kundër tij, skandalizohesh dhe mëkaton. Nëse ia kërkon hapur atë që të duhet, këto gjëra nuk ndodhin.
Përgatitu shpirtërisht që, edhe nëse nuk merr atë që kërkove, të mos hidhërohesh, të mos skandalizohesh dhe të mos murmuritësh. Thuaj me vete: «Perëndia lejoi që të mos ma jepte. Ndoshta nuk mundet, ndoshta unë nuk jam i denjë, ose kjo gjë nuk është për të mirën time.» Ki kujdes që, ngaqë një herë nuk more atë që kërkove, të mos heqësh dorë nga përdorimi i mirë i lirisë me atë vëlla. Kur të kesh përsëri nevojë për diçka, kërkoja sërish dhe qëndro i patrazuar edhe nëse nuk e merr.
Po kështu, nëse dikush të pyet vetë për diçka që të duhet, thuaji të vërtetën. Nëse të zë në befasi dhe i thua «Nuk më duhet», mos ki turp t'i kthehesh bisedës e t'i thuash: «Më fal, më shpëtoi nga goja dhe të thashë gabimisht se nuk më duhet. Në të vërtetë kam nevojë për të.»
Atëherë vëllai pyeti:
— Po kur nuk kam një dëshmi të brendshme dhe nuk e di nëse dikush do të skandalizohet nga një liri e tillë, çfarë të bëj?
— Mund ta kuptosh nga mënyra si reagon, iu përgjigj jerondi. Nëse të duhet ushqim, për shembull, në vend që t'i thuash «Më jep të ha», thuaji «Jam i uritur për këtë arsye». Kur të të dëgjojë, ai do të shprehet në një mënyrë ose në një tjetër. Kështu do ta kuptosh qëndrimin e tij dhe nëse kjo e skandalizon.
Burimi: Nga materiali greqisht «Ελευθερία και σκανδαλισμός του άλλου», te «Βίβλος Βαρσανουφίου και Ιωάννου», XFD
Ky mësim etëror mbetet pjesë e trashëgimisë shpirtërore të kishës së lashtë, duke ofruar udhëzime praktike për raportet mes vëllezërve brenda jetës murgërore dhe, më gjerësisht, për besimtarët që kërkojnë të ushtrojnë lirinë e tyre pa shkaktuar skandal te të tjerët.
