Muze i vogël në Zhym ruan historinë e kishës së fshatit

Foto shkëputur nga video përgatitur nga Media Ngjallja

Mësuesi dhe studiuesi Kristaq Mëhilli ka krijuar vullnetarisht një kënd historik me fotografi, dokumente dhe stenda, që u përcjell brezave të rinj historinë e kishës së fshatit dhe të besimtarëve të saj.

Në fshatin Zhym, pranë Krutjes së Lushnjës, kujtesa e një komuniteti orthodhoks është mbledhur në një muze të vogël. Nismëtari i tij, mësuesi i historisë dhe arkivisti Kristaq Mëhilli, ka dokumentuar rrugëtimin e kishës së fshatit, duke bashkuar të dhënat arkivore me fotografitë dhe dëshmitë e banorëve. Kësaj pune vullnetare i kushtohet kronika e Media Ngjallja, e përgatitur nga Dhjakon Aleksandër Dimroçi. Në qendër të saj është përpjekja për të ruajtur historinë e Kishës së Apostujve Pjetër dhe Pavël, të njohur në komunitet edhe si Kisha e Shën Pjetrit. Emërtimi i plotë konfirmohet në publikimin e Media Ngjallja. Sipas Radio Ngjallja, materiali ndjek nga afër rrugëtimin e kishës dhe punën dëshmuese të Kristaq Mëhillit.

Dokumentet që ruajnë identitetin

Për Kristaq Mëhillin, dokumentimi i së kaluarës është një nevojë e çdo institucioni kishtar. Përvoja si mësues historie dhe puna me arkivat e kanë shtyrë të krijojë një hapësirë ku banorët, veçanërisht të rinjtë, mund të njihen me historinë e kishës së tyre. Stendat, fotografitë dhe dokumentet paraqesin hershmërinë e tempullit, trashëgiminë artistike, jetën fetare dhe përpjekjet për ringritjen e tij. Përmes tyre, historia e kishës lidhet me historinë e familjeve që kanë jetuar në Zhym. Mëhilli shpjegon se njohja e këtij rrugëtimi i ndihmon brezat e rinj të kuptojnë më mirë vendlindjen dhe trashëgiminë që kanë marrë nga të parët. Këndi historik merr kështu edhe një funksion edukues.

Gjurmët e artit kishtar

Kronika sjell të dhëna edhe për pasurinë artistike të kishës. Në historikun e paraqitur përmendet kontributi i Gjergj Çetirit, nga familja e njohur e piktorëve të Grabovës, në realizimin e ikonave të ikonostasit. Duke iu referuar studiuesit Theofan Popa dhe veprës së tij mbi mbishkrimet e kishave, publikimi i Media Ngjallja e lidh punën e Çetirit me fillimin e shekullit XIX. Gjithashtu, përmend piktorët Dhimitri dhe Harallambi nga Samarina, të cilët përfunduan afresket murale më 27 shkurt 1864. Radio Ngjallja Këto të dhëna tregojnë vlerën e dokumentimit të mbishkrimeve dhe të veprave artistike, sidomos kur vetë dëshmitë kanë pësuar dëmtime.

Kisha në kujtesën e banorëve

Në rrëfimin e Mëhillit, kisha shfaqet si pjesë e pandarë e jetës së fshatit. Aty kryheshin pagëzimet, kurorëzimet dhe shërbesat e përmotshme, ndërsa varrezat pranë saj e lidhnin vendin e lutjes me kujtimin e të parëve. Një vend të veçantë në kujtesën e komunitetit zënë kremtimet e Pashkës. Të vegjël e të mëdhenj vishnin rrobat më të mira, shkëmbenin urime me vezët e kuqe dhe merrnin pjesë në gëzimin e përbashkët. Në lagjet e fshatit organizoheshin lojëra popullore, ndërsa familjet përgatitnin tryezat festive. Përmes këtyre kujtimeve, kronika përcjell lidhjen e besimit me jetën familjare dhe marrëdhëniet ndërmjet banorëve.

Nga përdhosja te ringritja

Një pjesë e dhimbshme e historikut i kushtohet periudhës komuniste. Sipas dëshmisë së paraqitur në kronikë, kisha u përdor si stallë për viçat e kooperativës. Lyerja e mureve me gëlqere dëmtoi afresket, duke cenuar trashëgiminë artistike të tempullit. Banorët reaguan me një letër ankese drejtuar autoriteteve të kohës. Sipas rrëfimit, kjo ndërhyrje solli largimin e bagëtive nga kisha. Rikthimi i shërbesave pas rënies së regjimit u përjetua me emocione të forta. Mëhilli kujton të moshuarit me lot në sy pranë rrënojave dhe habinë e brezave të rinj përballë dhimbjes e gëzimit të tyre. Përpjekjet për ringritjen e kishës vijuan me mbështetjen e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë dhe të Kryepiskopit Anastas. Sipas historikut të publikuar, punimet nisën në janar dhe përfunduan në qershor të vitit 2012. Radio Ngjallja

Sot, muzeu i vogël i krijuar nga Kristaq Mëhilli i bën të njohura këto etapa. Ai ruan dëshmitë e një kishe dhe të njerëzve që u lutën në të, përjetuan mbylljen e saj dhe punuan për ta parë sërish të ringritur.

Nuk është hera e parë që vëmendja publike bie mbi afresket dhe ikonostaset e kishave historike shqiptare, kohët e fundit kjo temë u pa edhe te Kisha e Leusës në Përmet, e cila ruan afreske dhe ikonostas historik, një shembull tjetër i përpjekjeve për ruajtjen e trashëgimisë artistike kishtare në vend.

Përgatitur mbi materialin dhe dëshmitë e kronikës së Media Ngjallja, realizuar nga Dhjakon Aleksandër Dimroçi.

Burimi: Media Ngjallja — Kisha e Apostujve Pjetër dhe Pavël në Zhym, me historianin Kristaq Mëhilli

Lexo gjithashtu