Jakovi i Durrësit administroi përkohësisht Mitropolinë e Korçës

Mitropoliti Jakov dhe pamje nga Korça e periudhës. Foto UGO.AL

Mitropoliti Jakov i Durrësit dhe Mitropolia e Shenjtë e Korçës në vitet 1919–1921

Dr. Themistokli Bambulla

Vitet 1919–1921 zënë një vend të veçantë në historinë e Mitropolisë së Shenjtë të Korçës. Gjatë kësaj periudhe përfundoi administrimi ushtarak francez, në qytet u vendos autoriteti i shtetit shqiptar dhe bashkësia orthodhokse u përball me ndryshime që preknin shkollat, gjuhën e adhurimit dhe drejtimin kishtar. Në këto rrethana Patriarkana Ekumenike ia besoi administrimin e përkohshëm të Mitropolisë Jakovit, Mitropolitit të Durrësit.[1]

Jakovi nuk ishte zgjedhur Mitropolit titullar i Korçës. Ai e ruajti titullin e Mitropolitit të Durrësit dhe ushtroi në Korçë detyrën që i ishte besuar nga Patriarkana. Dallimi ka rëndësi për historinë e selisë korçare, sepse përcakton si përgjegjësinë e tij, ashtu edhe kufijtë e administrimit që mori përsipër.[2]

Nga Moskonisia në Durrës

Jakovi lindi më 17 janar 1878 në Moskonisi të Azisë së Vogël. Emri i tij laik ishte Panagξis Gkigkilas, i biri i Nikollës dhe i Amirisës. Humbi nënën më 1884 dhe të atin më 1887. Që fëmijë u lidh me kishën e Shën Trinisë, ku shërbeu si kanonark. Më 23 tetor 1894 u dorëzua dhjak dhe mori emrin kishtar Jakov.[3]

Në vitin 1895 hyri në Shkollën Theologjike të Halkit, të cilën e përfundoi më 1903. Më pas shërbeu si kryedhjak në Mitropolinë e Smirnit dhe dha mësim në shkollat e vajzave të qytetit. Kjo përvojë në jetën e Mitropolisë dhe në arsim do të kishte rëndësi edhe gjatë qëndrimit të tij në Korçë. Në vitin 1908 u dorëzua episkop me titullin i Kristupolit; në shkurt 1911 u zgjodh Mitropolit i Durrësit, Gorë-Mokrës dhe Shpatit.[4]

Lufta dhe ndryshimet e pushtetit në Shqipëri e vështirësuan qëndrimin e tij në Durrës. Pas largimit prej andej më 1917, ai nuk arriti të kthehej në seli në vitin 1919, edhe për shkak të kundërshtimit të autoriteteve italiane. Në atë kohë ndodhej në Korfuz.[5]

Caktimi për Korçën

Mitropoliti titullar i Korçës, Gjermani, nuk mund të kthehej në selinë e tij. Patriarkana Ekumenike shqyrtoi fillimisht dërgimin e episkopit Joakim të Ardhimerit, por udhëtimi i tij nuk u realizua. Administrimi i përkohshëm i Mitropolisë iu besua atëherë Jakovit.[6]

Ai mbërriti në Korçë më 21 gusht 1919. Një telegram bashkëkohor, i riprodhuar në studimin biografik të Petros-Emmanouil Oikonomopoulos, njofton se komandanti francez Lespinasse e priti dhe e shoqëroi deri në ndërtesën e Mitropolisë. Telegrami mundëson datimin e saktë të mbërritjes së tij, të cilin burime të tjera e vendosin vetëm në mënyrë të përgjithshme në vitin 1919.[7]

Në muajt e parë Jakovi u mor me gjendjen e institucioneve të Mitropolisë dhe me kërkesat që vinin nga besimtarët e krahinës. Ai ndërhyri pranë komandës franceze për çështje të sigurisë në disa fshatra dhe kërkoi që ankesat e banorëve të merreshin parasysh në organizimin e xhandarmërisë. Korrespondenca e tij dëshmon se Mitropolia vazhdonte të shërbente si një pikë përfaqësimi e bashkësive orthodhokse përpara autoriteteve civile.[8]

Detyra e Jakovit kishte karakter kishtar, por u ushtrua në një periudhë kur e ardhmja politike e Korçës mbetej e diskutueshme. Ai mbante korrespondencë edhe me përfaqësues të qeverisë e të ushtrisë greke për zhvillimet në qytet. Prandaj veprimtaria e tij në Korçë përfshin si administrimin e Mitropolisë, ashtu edhe pjesëmarrjen në ngjarjet politike të kohës.[9]

Shkollat e bashkësisë

Përkujdesja për arsimin ishte një nga fushat kryesore të veprimtarisë së Jakovit. Pas ndërhyrjeve të tij, administrata franceze lejoi rihapjen e shkollave greqisht. Ai vizitoi shkollat gjatë dy muajve të parë dhe kërkoi që mësimi të rifillonte edhe në fshatrat ku banorët e dëshironin. Në një letër të tetorit 1919 përmenden rreth pesëmbëdhjetë fshatra; në dokumente del veçmas Boboshtica.[10]

Jakovi propozoi gjithashtu mësimin e gjuhës shqipe në shkolla. Ky propozim nuk nënkuptonte heqjen dorë nga rrjeti arsimor që mbështeste Mitropolia, por tregon se ai e njihte nevojën për ta përfshirë shqipen në mësim në kushtet e Korçës së asaj kohe.[11]

Institucionet e përshkruara në studimin për Jakovin përfshinin gjimnazin, konviktin, shkollën e vajzave, shkollat fillore të djemve, kopshtet dhe jetimoren. Në tetor 1919 ai njoftonte se shkollat që mbështeste kishin mbi 2.200 nxënës. Në një raport për vitin shkollor 1920–1921 jepte shifrat 2.300 nxënës dhe 45 mësues. Këto janë të dhëna të raportuara nga Mitropoliti; vlerësimi i tyre statistikor kërkon krahasimin me regjistrat përkatës shkollorë.[12]

Pas vendosjes së administratës shqiptare në Korçë, vazhdimi i këtyre shkollave u bë objekt mosmarrëveshjeje. Jakovi iu drejtua qeverisë për të kërkuar funksionimin e tyre dhe kundërshtoi pengesat që, sipas tij, u viheshin mësuesve e nxënësve. Ndërkohë autoritetet shqiptare po organizonin arsimin brenda sistemit shtetëror. Shkollat u bënë kështu një nga çështjet më të rëndësishme të marrëdhënies ndërmjet Mitropolisë dhe pushtetit të ri.[13]

Ndërmjetësimi në maj 1920

Largimi i forcave franceze në maj 1920 e bëri të ngutshme shmangien e një përplasjeje në kufi. Jakovi u përfshi në kontaktet ndërmjet përfaqësuesve korçarë dhe autoriteteve greke. Më 27 maj 1920, një përfaqësi ku merrte pjesë edhe At Petro i Mitropolisë u takua me gjeneralin Nikolla Trikupis.[14]

Më 28 maj 1920 u nënshkrua Protokolli i Kapshticës. Në dokumentacionin grek data jepet 15/28 maj, sipas kalendarit të vjetër dhe atij të ri. Krahas përfaqësuesve të palëve, dokumenti u nënshkrua edhe nga Jakovi dhe Riza Hurshit beu, të pranishëm në bisedime.[15]

Sipas tekstit të Protokollit të riprodhuar në studimin për Jakovin, pala greke angazhohej të ndalte përparimin drejt Korçës. Pala shqiptare merrte përsipër të mos ushtronte trysni ndaj banorëve për bindjet e tyre dhe të lejonte funksionimin e shkollave e të kishave greke. Marrëveshja përcaktonte edhe një vijë të përkohshme mosavancimi, në pritje të zgjidhjes së çështjes territoriale.[16]

Për Mitropolinë, dispozitat për kishat dhe shkollat kishin rëndësi të drejtpërdrejtë. Jakovi kërkoi të siguronte vazhdimësinë e institucioneve që administronte në çastin kur Korça po kalonte nga administrimi francez nën autoritetin shqiptar. Megjithatë, Protokolli nuk përcaktoi se si do të zgjidheshin mosmarrëveshjet për gjuhën e adhurimit dhe drejtimin kishtar.

Gjuha shqipe në jetën e Kishës

Kërkesa për përdorimin e shqipes në adhurim nuk filloi gjatë administrimit të Jakovit. Përkthime orthodhokse të Shkrimit të Shenjtë në shqip ishin bërë më herët; në fillim të shekullit XX Fan Noli botoi në Amerikë libra liturgjikë në gjuhën shqipe. Historia e botuar nga Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqipërisë e vendos këtë veprimtari në vijimësinë e përpjekjeve për t’u dhënë besimtarëve tekstet e nevojshme për shërbesat në gjuhën amtare.[17] Gjatë qëndrimit të Jakovit, një grup besimtarësh i njohur si «Bashkimi Orthodhoks i Korçës» paraqiti pranë Patriarkanës Ekumenike një propozim për organizimin e ardhshëm kishtar. Sipas tij, Apostulli, Ungjilli dhe predikimi do të ishin në shqip; disa lutje të Liturgjisë Hyjnore do të futeshin gradualisht në këtë gjuhë. Propozohej edhe përdorimi i shqipes në gjykatat kishtare, si dhe shndërrimi i shkollave në institucione shqiptaro-greke, me mësues të përgatitur për këtë qëllim.[18]

Propozimi nuk u kthye në marrëveshje të zbatuar. Ai dëshmon, megjithatë, se kërkimi i një zgjidhjeje përfshinte njëkohësisht gjuhën e adhurimit, arsimin dhe lidhjen me Patriarkanën. Në një memorandum të mëvonshëm, Jakovi mbështeti një formë vetadministrimi të Kishës në Shqipëri nën juridiksionin e Patriarkanës Ekumenike. Kjo ndryshonte nga autoqefalia e plotë. Nga ana tjetër, një letër patriarkale e korrikut 1921, drejtuar Jakovit dhe hierarkëve të tjerë, kundërshtonte përdorimin e shqipes në kishat që administronin. Këto dokumente tregojnë vështirësinë e arritjes së një qëndrimi të përbashkët në atë periudhë.[19]

Ngjarjet në kishën e Shën Gjergjit

Mosmarrëveshja për gjuhën e shërbesave u përqendrua në kishën e Shën Gjergjit. Dokumentet e administratës shqiptare dhe shtypi i kohës e vendosin ngjarjen kryesore më 28 prill 1921, të Enjten e Madhe. Në kishë u krye shërbesë në shqip me pjesëmarrjen e besimtarëve që e kërkonin prej kohësh këtë ndryshim. Marrja e çelësave dhe mënyra e përdorimit të kishës shkaktuan kundërshtimin e Jakovit dhe të administratës së Mitropolisë.[20]

Në botimin e Dhimitër Bedulit në gazetën kishtare Ngjallja, ndër klerikët që punuan për organizimin e jetës kishtare në shqip përmenden at Vasil Marko dhe arkimandrit Agathangjel Çamçe. Në disa dokumente dhe studime mbi vitet 1920–1921 Çamçe përmendet me formën Vangjel ose Evangjel; për emërtimin në këtë artikull ndiqet botimi i Kishës Orthodhokse.[21] Ngjarja e Shën Gjergjit nuk u mbyll me kryerjen e një shërbese. Administrimi dhe përdorimi i kishës mbetën të diskutueshëm gjatë muajve pasues. Sipas shkresave shtetërore autoritetet shqiptare ndërhynë disa herë për çështjen e çelësave dhe, në një fazë, e mbajtën kishën të mbyllur për të shmangur përplasjen. Dokumente të gushtit 1921 dëshmojnë rihapjen e saj për shërbesat në shqip.[22]

Për besimtarët që e kërkonin, shqipja në Shën Gjergj ishte pjesëmarrje në adhurim në gjuhën amtare. Për Jakovin, përdorimi i kishës pa miratimin e administratës së Mitropolisë prekte rendin kishtar dhe përgjegjësinë që i ishte besuar. Ngjarja nxori në pah se mosmarrëveshja për gjuhën ishte lidhur tashmë me atë për drejtimin e famullive.

Muajt e fundit dhe largimi

Gjatë vitit 1921 marrëdhëniet e Jakovit me autoritetet vendore u rënduan. Korrespondenca e tij përmend mbikëqyrjen e ndërtesës së Mitropolisë, kontrollet, vështirësitë e shkollave dhe pengesat në komunikimin me besimtarët. Një shkresë e prefekturës e 5 shtatorit 1921, e identifikuar në Arkivin Qendror Shtetëror, lidhet me kontrollin e ndërtesës së Mitropolisë; sipas përshkrimit të tij, aty nuk u gjetën armët që kërkoheshin. Jakovi iu ankua qeverisë dy ditë më pas.[23]

Në të njëjtën periudhë, At Petro dhe mjeku Noçka, bashkëpunëtorë të Mitropolitit, u larguan përkohësisht nga Korça. Jakovi ndërhyri pranë autoriteteve për lirimin e tyre dhe vazhdoi t’i drejtohej qeverisë për funksionimin e shkollave.[24]

Për largimin përfundimtar ekzistojnë referenca të sakta dokumentare, edhe pse dokumentet origjinale nuk janë këqyrur për këtë artikull. Sipas referencave arkivore, Këshilli i Ministrave miratoi më 19 nëntor 1921 vendimin nr. 910 për largimin e Jakovit. Më 20 nëntor, Ministria e Brendshme dërgoi udhëzimet për zbatimin e vendimit në Korçë dhe për pritjen e tij në Vlorë. Jakovi u nis nga Korça drejt Vlorës me shoqërim; sipas kronologjisë së paraqitur, ai doli nga Shqipëria ditën pasuese.[25] Dy studimet greqisht të përdorura këtu japin si datë të largimit 8 nëntorin 1921. Përputhja e saj me datat 19–21 nëntor të shkresave shqiptare mund të lidhet me përdorimin e kalendarëve të ndryshëm ose me dallimin ndërmjet largimit nga Korça dhe daljes nga Shqipëria. Kjo mbetet për t’u përcaktuar duke krahasuar dokumentet origjinale. Në çdo rast, administrimi i Jakovit në Mitropolinë e Korçës përfundoi në nëntor 1921.[26]

Mitropolia pas Jakovit

Pas largimit të tij ndryshoi administrimi vendor i jetës kishtare. Një shkresë e Prefekturës së Korçës drejtuar Ministrisë së Brendshme, e datës 22 nëntor 1921, dokumenton vendimin e drejtuesve të rinj vendorë për përdorimin e shqipes në shërbesa. Ky ndryshim i përkiste një zhvillimi më të gjerë kishtar, i cili nuk kishte përfunduar ende me përcaktimin e statusit të Kishës në Shqipëri.[27]

Kongresi i Beratit, më 10–12 shtator 1922, shpalli fillimisht autoqefalinë dhe caktoi një Këshill të Lartë Kishtar për drejtimin e përkohshëm të Kishës. Statuti i tij përcaktoi shqipen si gjuhë zyrtare në korrespondencë dhe në shërbesa, duke lejuar përdorimin e greqishtes derisa të përktheheshin e të botoheshin librat e nevojshëm liturgjikë.[28] Korça mbeti një qendër e rëndësishme në ecurinë e mëvonshme të çështjes kishtare. Aty u mbajt Kongresi i Dytë Kleriko-laik më 29 qershor 1929, ku u votua statuti i Kishës, si edhe kongresi i majit 1936, në kuadër të përpjekjeve për normalizimin e marrëdhënieve me Patriarkanën Ekumenike. Njohja kanonike e autoqefalisë erdhi me Tomosin Patriarkal e Sinodal të 12 prillit 1937.[29] orthodoxalbania.org

Vitet e mëvonshme të Jakovit

Pas largimit nga Shqipëria, Jakovi kaloi nëpër Korfuz e Athinë dhe shkoi në Smirni e Kostandinopojë. Në vitin 1923 mori pjesë në Kongresin Panorthodhoks të Kostandinopojës. Më 1925 u zgjodh Mitropolit i Mitilinit, ku shërbeu deri në fund të jetës. Fjeti më Zotin më 25 mars 1958; gjatë sëmundjes së fundit kërkoi t’i kryhej Misteri i Efqelisë dhe të kungohej.[30]

Në testamentin e tij të shkruar me dorë, Jakovi kërkoi falje prej atyre që mund t’i kishte hidhëruar gjatë shërbimit. Ndër vendet që përmendi shprehimisht ishte edhe Korça. Kujtimi i saj në këtë dokument personal tregon se periudha e shkurtër e administrimit të Mitropolisë kishte mbetur pjesë e përvojës së tij baritore.[31]

Prania e Jakovit në Korçë lidhet me përpjekjen për të mbajtur në funksion institucionet e një Mitropolie gjatë ndryshimit të pushtetit politik. Shkollat, Protokolli i Kapshticës dhe ngjarjet në Shën Gjergj tregojnë njëkohësisht sa shpejt po ndryshonin kërkesat e besimtarëve dhe kushtet në të cilat duhej të vepronte autoriteti kishtar. Pikërisht në këtë periudhë kalimi qëndron rëndësia e administrimit të tij për historinë e Mitropolisë së Shenjtë të Korçës.

Shënime

1. Petros-Emmanouil Kl. Oikonomopoulos, Ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης Ιάκωβος ο από Δυρραχίου: Από την εθναρχούσα Εκκλησία στην εθνική [Mitropoliti Jakov i Mitilinit, më parë i Durrësit: Nga Kisha me rol etnarkik te Kisha kombëtare], disertacion doktorature, Universiteti Aristotel i Selanikut, 2016, f. 105–108; Themistokli Bambulla, Η Ιερά Μητρόπολη Κορυτσάς: Ιστορική Εξέλιξη – Σημερινή Κατάσταση [Mitropolia e Shenjtë e Korçës: Zhvillimi historik – Gjendja e sotme], disertacion doktorature, Universiteti Aristotel i Selanikut, 2025, f. 113–118.

1. Oikonomopoulos, f. 106–108; Bambulla, f. 113–114.

1. Oikonomopoulos, f. 38.

1. Po aty, f. 38–45, 72.

1. Po aty, f. 106–107.

1. Po aty, f. 106–108; Bambulla, f. 113–114.

1. Oikonomopoulos, f. 108, ku riprodhohet telegrami i Akilleas Kalevrës për mbërritjen e Jakovit më 21 gusht 1919.

1. Po aty, f. 108–109, 115–116.

1. Po aty, f. 107–109, 114–115.

1. Po aty, f. 109, 114–115.

1. Po aty, f. 109.

1. Po aty, f. 114, 141, 156. Shifrat për vitin shkollor 1920–1921 vijnë nga raporti i Jakovit i riprodhuar nga autori.

1. Po aty, f. 141–143.

1. Po aty, f. 128.

1. Po aty, f. 128–129.

1. Po aty, f. 129, për tekstin e Protokollit dhe dispozitat për shkollat, kishat e mosavancimin.

1. Kryepiskopi Anastas, «Historia e Kishës», faqja zyrtare e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë; Dhimitër Beduli, «Gjuha shqipe në Kishë», pjesa mbi botimet liturgjike të Fan Nolit.

1. Bambulla, f. 114–115; Oikonomopoulos, f. 137–138, shën. 679; Apostolos Glavinas, Το αυτοκέφαλον της εν Αλβανία Ορθοδόξου Εκκλησίας επί τη βάσει ανεκδότων εγγράφων, Janinë, 1978, f. 60, sipas referencave të dy studimeve të konsultuara.

1. Oikonomopoulos, f. 109, 137–138. Letra patriarkale e 5 korrikut 1921 identifikohet në f. 137, shën. 677; memorandumi i mëvonshëm i Jakovit trajtohet në f. 138.

1. Ardit Bido, Autoqefalia e Kishës Ortodokse të Shqipërisë në marrëdhëniet shqiptaro-greke, 1918–1937, disertacion doktorature, Universiteti i Tiranës, 2015, f. 27–29. Për dokumentet e datës 28 prill 1921 autori citon, ndër të tjera, AQSh, fondi 152, «Ministria e Punëve të Brendshme», viti 1921, dosja 111, f. 12, dhe Koha, nr. 42, 30 prill 1921. Këto referenca arkivore dhe të shtypit jepen sipas Bidos; origjinalet nuk janë këqyrur për këtë artikull. pdfcoffee.com

1. Dhimitër Beduli, «Kongresi i Beratit: Shpallja e Autoqefalisë dhe përpjekjet për njohjen e saj», ribotuar në Ngjallja, shtator 2007, f. 9. Për formën Vangjel Çamçe në rrëfimin mbi ngjarjet e vitit 1921, shih Bido, f. 27–29.

1. Bido, f. 29–34, me referenca, ndër të tjera, në AQSh, fondi 152, viti 1921, dosja 111, f. 57–58, 63, dhe vendimin nr. 709 të Këshillit të Ministrave, 23 gusht 1921, AQSh, fondi 152, viti 1921, dosja 97, f. 1. Dokumentet citohen këtu përmes referencave të autorit. pdfcoffee.com

1. Bido, f. 34–35, shën. 253–254: AQSh, fondi 152, viti 1921, dosja 111, f. 70, shkresë e Prefekturës së Korçës, 5 shtator 1921; f. 71, ankesa e Jakovit, 7 shtator 1921. pdfcoffee.com

1. Oikonomopoulos, f. 150–152; Bambulla, f. 116–117.

1. Bido, f. 36–37, shën. 269–275. Për vendimin nr. 910, 19 nëntor 1921, autori jep AQSh, fondi 152, viti 1921, dosja 111, f. 196; për udhëzimin e 20 nëntorit drejtuar Prefekturës së Korçës, po aty, f. 60; për shkresën drejtuar Prefekturës së Vlorës, po aty, f. 59. Këto dokumente nuk janë këqyrur drejtpërdrejt për këtë artikull. pdfcoffee.com

1. Oikonomopoulos, f. 155; Bambulla, f. 117, për datën 8 nëntor. Shpjegimi i mospërputhjes me datat e shkresave shqiptare nuk mund të jepet si përfundim pa krahasuar origjinalet dhe kalendarët e përdorur.

1. Bido, f. 37, shën. 281–282: AQSh, fondi 152, viti 1921, dosja 111, f. 124, Prefektura e Korçës drejtuar Ministrisë së Brendshme, 22 nëntor 1921. Dokumenti citohet sipas referencës së autorit. pdfcoffee.com

1. Kryepiskopi Anastas, «Historia e Kishës»; Beduli, «Kongresi i Beratit», Ngjallja, shtator 2007, f. 9, për nenin 10 të statutit.

1. Kryepiskopi Anastas, «Historia e Kishës»; «80 vjet më parë u dha Autoqefalia e Kishës sonë», faqja zyrtare e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë, 24 prill 2017.

1. Oikonomopoulos, f. 155–157, 262–263.

1. Po aty, f. 268.

Bibliografi

Studime

• Bambulla, Themistokli. Η Ιερά Μητρόπολη Κορυτσάς: Ιστορική Εξέλιξη – Σημερινή Κατάσταση. Disertacion doktorature, Universiteti Aristotel i Selanikut, 2025.
• Bido, Ardit. Autoqefalia e Kishës Ortodokse të Shqipërisë në marrëdhëniet shqiptaro-greke, 1918–1937. Disertacion doktorature, Universiteti i Tiranës, 2015. Përdorur në këtë artikull për kronologjinë dhe referencat e dokumenteve të viteve 1921.
• Oikonomopoulos, Petros-Emmanouil Kl. Ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης Ιάκωβος ο από Δυρραχίου: Από την εθναρχούσα Εκκλησία στην εθνική. Disertacion doktorature, Universiteti Aristotel i Selanikut, 2016.

Botime të Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë

• Anastas, Kryepiskop. «Historia e Kishës». Faqja zyrtare e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.
• Beduli, Dhimitër. «Gjuha shqipe në Kishë». Faqja zyrtare e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.
• Beduli, Dhimitër. «Kongresi i Beratit: Shpallja e Autoqefalisë dhe përpjekjet për njohjen e saj». Ribotuar në Ngjallja, shtator 2007.
• «80 vjet më parë u dha Autoqefalia e Kishës sonë». Faqja zyrtare e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë, 24 prill 2017.

Vepër e cituar përmes studimeve të konsultuara

• Glavinas, Apostolos. Το αυτοκέφαλον της εν Αλβανία Ορθοδόξου Εκκλησίας επί τη βάσει ανεκδότων εγγράφων. Janinë, 1978.

Lexo gjithashtu