Arkimandriti Gabriel (Bunge): Murgu i vrarë në Sviatohirsk është dëshmor

Foto: UOJ Gjermani

Kisha Ortodokse Ukrainase ndodhet përsëri në qendër të vëmendjes botërore, pas një interviste të thellë me Skima-Arkimandritin Gabriel (Bunge), teolog dhe autor i njohur i librave për lutjen dhe jetën murgërore. Sipas orthodoxnews.de, intervista u dha në skitin e Kryqit të Shenjtë në Roveredo, në pjesën italishtfolëse të Zvicrës, jo larg Luganos, ku Ati Gabriel jeton prej më shumë se dyzet vitesh dhe ku vijnë njerëz nga vende të ndryshme të botës për t'u rrëfyer, për të marrë Shenjtërimin e Kungimit dhe këshillë shpirtërore.

Biseda me jerondin e njohur zviceran ishte, siç thuhet në material, shumë e hapur dhe e sinqertë, pa përpjekje për të gjetur formulime të rehatshme apo për t'iu shmangur temave të vështira. Materiali botohet sa më afër fjalëve të Atit Gabriel, i cili në fund të bisedës buzëqeshi dhe i tha korrespondentit të UOJ: "Nga kush apo nga çfarë duhet të kem frikë? Jam tashmë 86 vjeç."

Intervista nisi me një tragjedi që tronditi botën ortodokse. Më 23 gusht 2026, siç raporton orthodoxnews.de, një grup personash ende të paidentifikuar sulmoi vëllazërinë e Lavrës së Fjetjes së Shën Marisë në Sviatohirsk. Sipas dëshmisë së njërit prej të mbijetuarve, sulmuesit ishin të veshur me uniforma ushtarake dhe kërkonin një përgjigje ndaj thirrjes "Lavdi Ukrainës!". Murgu Varsanufi u vra, ndërsa vëllai murg Grigorij dhe murgu në provë Andrej mbetën të plagosur rëndë. Fjalët e fundit të Atit Varsanufit, siç i dëgjuan vëllezërit, ishin: "Lavdi Zotit Jezu Krisht!... Unë jam murg."

Skima-Arkimandriti Gabriel (Bunge): Këtë lajm e morëm nëpërmjet rrjeteve sociale. Pamë edhe fotot. Pamë fotografinë e murgut të vrarë, për të cilin na thanë se ishte therur me thikë. Vetë unë nuk kam qenë ende në Lavrën e Sviatohirskut. Kam mbërritur vetëm deri në Poçajev. Por Ati Evsevij (ndihmësi i starecit – shën. red.) e njeh personalisht këtë manastir. Dhe duhet të them se nuk bëhet fjalë vetëm për këtë murg që u vra atje, por në përgjithësi për Kishën Ortodokse Ukrainase kanonike, me të cilën ndihemi personalisht shumë të lidhur – përmes njohjeve, miqësive e të tjerash.

Jam thellësisht i prekur nga besnikëria e vëllezërve tanë, që mbeten besnikë në kushtet më të vështira, deri në vdekje – fjalë për fjalë deri në vdekje. Sepse ky murg do ta kishte shpëtuar jetën lehtësisht, po të ishte dorëzuar ndaj kërkesës së vrasësve të tij. Por ai nuk e bëri këtë.

Ai u përgjigj si i krishterë. Dhe lavdia i takon vetëm Zotit. Kjo më prek thellësisht dhe duhet të them se jam krenar që edhe unë jam anëtar i kësaj Kishe. Sepse, në fund të fundit, është një Kishë e vetme. Dhe pavarësisht se çfarë forme organizative ka Kisha Ukrainase, kjo, të thuash, nuk është problemi im.

UOJ: Si e vlerësoni atë çka po i ndodh Kishës Ortodokse Ukrainase?

Skima-Arkimandriti Gabriel: Këto përndjekje vazhdojnë prej shumë vitesh. Filluan në vitin 2014. Besnikëria që tregojnë si kleri, ashtu edhe besimtarët, bën pjesë tek faqet e arta të historisë së Kishës. E dini që unë, si historian, gjithçka e shoh nga një këndvështrim historik. Nuk e di nëse vetë njerëzit e kuptojnë plotësisht kuptimin e asaj që po ndodh. Por ata mbeten besnikë ndaj besimit dhe Kishës së tyre kanonike, edhe pse do të kishin shumë përfitime po të mos ishin besnikë ndaj saj. Ata preferojnë të rrahen – siç ndodhi me Mitropolitin Longin.

Nuk kam parë kurrë më parë një njeri me dy njolla të errëta kaq të mëdha rreth syve. Nuk e dija fare se diçka e tillë ishte e mundur. E njoh manastirin e tij, kam qenë atje, por vetë Mitropoliti Longin nuk ishte aty në atë kohë.

Mendoj edhe për të gjorin, aq të dashurin për mua, Mitropolitin Arsen, i cili e rindërtoi këtë manastir praktikisht nga hiçi. E gjithë kjo është e dokumentuar, ka mjaft material në internet. Fillimisht u bë arkimandrit i këtij manastiri të rindërtuar rishtazi, e më vonë mitropolit. Ai duroi dy vjet paraburgim dhe nuk u thye. Megjithatë është njeri shumë i përulur dhe paqedashës. Në fund u lirua në arrest shtëpiak – me sa duket sepse kishte frikë se mos vdiste në burg. Dhe kjo, sigurisht, do të dukej shumë keq. E di ku ndodhet tani. Por çfarë duhet të ketë ndjerë ky njeri kur pa fotot dhe mësoi për vrasjen e murgut?

Kujtoj deri sot se si ishte ai – jo i dëshpëruar apo i pashpresë, por thellësisht i rënduar – kur duhej të kryente varrimin e njërit prej murgjve, i cili kishte humbur jetën nga një goditje e rastësishme predhe në manastir. E shoh ende atë skenë para syve. Ai vetë e kreu shërbesën e varrimit në kishë – me lot.

Dhe tani ka ndodhur kjo. Atëherë ishte një fatkeqësi, nuk ndodhi qëllimisht. Tani, përkundrazi, ky murg u vra me vetëdije dhe në mënyrë të egër. Kjo është e tmerrshme.

UOJ: E konsideroni murgun e vrarë Varsanufi si dëshmor?

Skima-Arkimandriti Gabriel: Siç ju kam thënë tashmë në bisedën tonë personale: nuk e di nëse këta njerëz besojnë në Zot apo jo. Dhe nuk më takon mua të gjykoj për këtë. Por ata nuk besojnë në gjyqin e historisë.

Kur e gjithë kjo të mbarojë një ditë... Unë personalisht mendoj se murgu i vrarë është dëshmor dhe se duhet të shpallet i shenjtë pikërisht si dëshmor. Ai e dha jetën për Krishtin.

Shumë më kanë thënë gjithashtu se Hirësia e Tij Mitropoliti Onufër do të shpallet i shenjtë sapo të vdesë. E njoh personalisht dhe e vlerësoj shumë lart. Por historia shkruhet më vonë.

UOJ: Çfarë nënkuptoni kur flisni për gjyqin e historisë?

Skima-Arkimandriti Gabriel: Thuhet gjithmonë se historinë e shkruajnë fituesit. Por kjo është vetëm gjysma e së vërtetës. Po aq e vërtetë dhe e provueshme është edhe diçka tjetër: sado dokumente të shkatërrohen, do të mbetet gjithmonë mjaft material për të rindërtuar rrjedhën e një konflikti apo të ngjarjeve të tjera. Dhe në histori do të mbetet gjithçka që ka vuajtur Kisha Ortodokse Ukrainase kanonike, e cila gjithmonë është njohur nga të gjitha Kishat si e vetmja Kishë kanonike në Ukrainë. Edhe Patriarku Vartholomeu e njohu atë.

UOJ: Përse mendoni se kjo ka ndryshuar?

Skima-Arkimandriti Gabriel: E dimë mirë se Patriarku Vartolomeu nuk veproi me vullnetin e tij të lirë. Tani do t'ju them një informacion nga brenda.

E di nga një burim i besueshëm se Patriarku Vartholomeu i ka thënë një ambasadori grek: nëse amerikanët nuk do të kishin ushtruar një presion kaq të fortë mbi të, ai nuk do ta kishte bërë kurrë këtë – nuk do ta kishte ndarë Kishën.

Sigurisht, e gjithë kjo u bë me qëllimin për të dobësuar Rusinë. Kisha Ukrainase në atë kohë ishte më e lidhur institucionalisht me Patriarkanën e Moskës sesa sot. E kam fjalën për lidhjen thjesht institucionale. Pikërisht kjo më zhgënjen. Edhe Kryepeshkopi i Athinës, Ieronimi, i cili gjithashtu është një njeri i denjë, iu nënshtrua një presioni jashtëzakonisht të fortë dhe në fund u dorëzua. Por përse këta njerëz, kryetarët tanë kishtarë, nuk e vunë thjesht tërshenjtërinë e tyre mbi tavolinë dhe të thoshin: "Jo, jo me mua. Nuk dua ta njollos emrin tim të mirë"?

Unë personalisht nuk mund ta kuptoj këtë. Prandaj vazhdimisht e pyes veten: a nuk e kuptojnë vërtet këta njerëz se nuk mund të qëndrojnë përpara gjyqit të historisë?

Një peshkop apo patriark që ka shkaktuar një ndarje në Kishë, pavarësisht arsyeve, nuk mund ta pastrojë këtë as me gjakun e vet. Kështu thonë Etërit e Shenjtë. As me gjakun e vet.

E konsideroj këtë të frikshme, të tmerrshme. Më kap tmerri kur mendoj për këtë. Në historinë e Kishës, në kapitujt që do t'i kushtohen kësaj epoke, e gjithë kjo është tashmë e shkruar.

Sikur të paktën të kishte bërë pendesë... Por jo. E njoh personalisht Patriarkun Vartholome. E kam njohur që në rini, prandaj veprimi i tij në fakt nuk më habit. Por e gjithë kjo është pafundësisht e trishtueshme. Falë Zotit, ne nuk jemi gjykatësit e vëllezërve tanë. Vetëm Krishti i gjykon të gjithë. Nuk e di sipas cilave kritere mund të jepja një gjykim të drejtë. Falë Zotit, kjo nuk është detyra ime. Por si teolog dhe historian, duhet të pyes prapëseprapë: a nuk e kuptojnë vërtet këta njerëz se nuk mund të qëndrojnë përpara gjyqit të historisë, pra përpara gjykimit të njerëzimit? Nuk dua që emri im të lidhet me diçka të tillë. Pas nesh qëndrojnë dy mijë vjet histori kishtare. Dhe e dimë shumë mirë se si historia e Kishës ka gjykuar në fund këtë apo atë patriark, këtë apo atë papë. Mbeten gjithmonë mjaft dokumente për të bërë më vonë një vlerësim historik. Dhe në këtë kontekst, dua edhe njëherë të shpreh respektin dhe nderimin tim më të thellë për këtë besnikëri deri në vdekje – për besnikërinë ndaj Kishës Ortodokse Ukrainase kanonike.

UOJ: Amin.

Skima-Arkimandriti Gabriel: Amin.

Nuk është hera e parë që vëmendja bie mbi Lavrën e Sviatohirskut dhe drejtuesit e saj shpirtërorë; kohët e fundit UGO kishte raportuar edhe mbi qëndrimin e Patriarkut Vartholomeu ndaj vazhdimit të persekutimit të të krishterëve, temë që lidhet drejtpërdrejt me shqetësimet e ngritura nga Ati Gabriel për ndarjen kishtare dhe presionin ndërkombëtar mbi Patriarkanën Ekumenike.

Lexo gjithashtu